Twoje objawy mogły występować przez cały czas, ale nie zdawałeś sobie z nich sprawy. Dowiedz się, jakie są częste momenty „zapalenia żarówki” i jak u dorosłych diagnozuje się ADHD.
Dla Lew Mills, emerytowanego terapeuty małżeńskiego i rodzinnego w San Diego, CA, był to splot wydarzeń, które doprowadziły go do podejrzenia 20 lat temu, że może mieć ADHD.
Po pierwsze, jego ówczesna żona spotkała inną osobę dorosłą, u której zdiagnozowano ADHD. „W tamtym czasie wiele dyskutowano o tym, czy ADHD u dorosłych w ogóle istnieje” – wspomina Mills, który ma teraz 62 lata. A ona „wróciła do domu i powiedziała: 'O mój Boże, ten facet był taki sam jak ty'”. Był bardzo gadatliwy w bardzo energiczny sposób.
Mniej więcej w tym samym czasie Mills próbował ukończyć doktorat z psychologii organizacji, ale nie mógł przebrnąć przez pracę. „Po prostu nie dało się jej skończyć. Zaczynałem nowy projekt 20-30 razy, więc skończenie jej zajęło lata” – mówi.
Wtedy u jego córki, w wieku 10 lat, zdiagnozowano ADHD. „Dopiero po zdiagnozowaniu u córki zacząłem się sprawdzać” – mówi Mills. „Myślę, że musiało minąć kilka lat, zanim przekonałem się, że to jest właśnie to”.
Znaki były tam
ADHD nie dotyczy tylko dzieci. U około 60% osób, u których zdiagnozowano je w dzieciństwie, objawy utrzymują się w wieku dorosłym.
Ale zdecydowana większość dorosłych, którzy mają ADHD – 3 na 4 – nie wiedziała, że miała je w dzieciństwie. „Założenie, że nie ma się ADHD, ponieważ nie zdiagnozowano go w dzieciństwie, jest absolutnie błędne” – mówi dr David Goodman, profesor psychiatrii i nauk behawioralnych w Johns Hopkins School of Medicine.
Kiedy Mills patrzy wstecz na swoje życie, widzi, że objawy występowały u niego od zawsze.
Nie tylko jego praca magisterska była trudna. Już jako dziecko w szkole miał trudności z rozpoczynaniem zadań, śledzeniem ich treści i zapamiętywaniem terminów.
Było to dla niego źródłem ciągłego niepokoju – powszechnego objawu ADHD. „Wszystko było dla mnie bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać” – mówi. „Budziłem się każdego ranka i myślałem: 'Co ja dzisiaj spieprzę?””.
Punkt zwrotny
ADHD nie pojawia się tak po prostu pewnego dnia. „Jeśli powiesz mi, że nie czułeś się tak 6 miesięcy temu lub że nie miałeś takich objawów w dzieciństwie, nie wiem, co ci dolega – ale nie masz ADHD” – mówi Goodman.
To, co pojawia się nagle, to nowa odpowiedzialność w życiu, która jest zbyt duża dla osoby z ADHD, aby sobie z nią poradzić. Być może udało Ci się przebrnąć przez szkołę podstawową lub średnią, a teraz pojawiają się wymagania związane ze studiami, oczekiwania związane z pracą lub związkiem, którym nie jesteś w stanie sprostać.
Ten punkt krytyczny zależy od konkretnych objawów i tego, jak dobrze sobie z nimi radzisz. Na przykład osoby, które są bardziej nadpobudliwe i impulsywne, mogą być bardziej narażone na diagnozę w dzieciństwie, ponieważ ich zachowanie przeszkadza im w szkole.
„To w dużej mierze wyjaśnia stosunek liczby dzieci z ADHD wśród mężczyzn do kobiet, który wynosi 3:1″ – mówi Goodman. Jak dodaje, kobiety, zwłaszcza te z wyższym IQ, zwykle nie są diagnozowane aż do czasu studiów lub później. W rzeczywistości, im wyższe IQ, tym później diagnoza jest stawiana, ponieważ jest się w stanie nadrobić zaległości”.
Najczęstsze momenty zapalenia się żarówki
Może się zdarzyć, że poddanie dziecka badaniom w kierunku ADHD wzbudziło w Tobie podejrzenia co do własnej osoby. ADHD jest bardzo często przekazywane z rodziców na dzieci. Niektóre badania mówią, że 75% szans na wystąpienie tego zaburzenia ma podłoże genetyczne. „Czasami pediatra – po zdiagnozowaniu dziecka – zwraca się do rodziców i mówi: 'Które z was tak wygląda? Zobaczmy, czy wam też nie możemy pomóc” – mówi Goodman.
Być może zdarzeniem wyzwalającym jest wejście na rynek pracy i niemożność dotrzymania terminów. A może współmałżonek grozi odejściem, ponieważ nie może polegać na tobie w kwestii dotrzymywania zobowiązań.
„W pewnym momencie rozwoju – w szkole podstawowej, gimnazjum, szkole średniej, na studiach, w karierze zawodowej, w małżeństwie – kiedy obowiązki i obciążenia przekraczają możliwości kompensacji, wszystko zaczyna się sypać” – mówi.
Kolejne kroki
Czy historia Millsa brzmi znajomo? Jak radzi Goodman, poszukaj czegoś więcej. Zapoznaj się z oznakami i objawami ADHD u dorosłych lub obejrzyj film internetowy. Jeśli to Cię zainteresuje, poszukaj w Internecie Skali Samoopisu ADHD dla Dorosłych, która zawiera listę objawów. Jeśli zaznaczysz kilka z tych pól, zgłoś się do lekarza.
Diagnozę może postawić zwykły lekarz (można usłyszeć, że jest to lekarz pierwszego kontaktu), który pracował z ADHD u dorosłych, lub psycholog, psychiatra lub neurolog z doświadczeniem w tej dziedzinie. Jak mówi Goodman, zestaw testów, które przechodzą dzieci w celu uzyskania jednoznacznej diagnozy, nie jest zazwyczaj potrzebny w przypadku osób dorosłych. Możesz opisać lekarzom swoje objawy i doświadczenia lepiej niż dziecko.
To jest prawdziwe
Kiedy Mills starał się o diagnozę, nawet lekarze byli sceptyczni. „To było podczas rozmowy z lekarzem, który zatrzymał się i powiedział: 'Wie pan, niektórzy ludzie nawet nie wierzą, że ADHD istnieje u dorosłych'” – wspomina.
Mimo że większa świadomość tego schorzenia pomogła zmniejszyć jego piętno, nadal można spotkać osoby, które uważają, że należy po prostu „otrząsnąć się z tego” i zwracać uwagę.
Dzieje się tak dlatego, że wszyscy czasem się rozpraszamy – mówi Goodman. Gdy choroby – takie jak depresja, lęk czy ADHD – mają objawy, które każdy z nas w jakimś stopniu już odczuwał, ludziom może być trudno zrozumieć różnicę między tym, co jest „normalne”, a tym, co jest oznaką zaburzenia.
Radzi, aby uzbroić się w informacje. Zapoznaj się z informacjami na temat ADHD, abyś w razie wątpliwości był przygotowany i mógł wyjaśnić, co to znaczy i jak to jest.
Poddanie się leczeniu
Lekarz może zalecić przepisanie leku pobudzającego, który pomoże w skupieniu uwagi, a poprawa objawów może nastąpić bardzo szybko.
Innym osobom może to zająć nieco więcej czasu. „Rodzina i współpracownicy zauważają to zazwyczaj po 3 do 6 miesiącach” – mówi Goodman. Zanim odetchną z ulgą i powiedzą: „To jest zmiana, na której możemy polegać”, muszą widzieć konsekwentną realizację w czasie.
Terapia rozmowa może pomóc w nauczeniu się strategii radzenia sobie z tym, co stanowi dla Ciebie największe wyzwanie, niezależnie od tego, czy chodzi o zarządzanie czasem, organizację czy dotrzymywanie terminów.
Leczenie nie jest jednak uniwersalne. Niektórym wystarczą same leki, aby złagodzić objawy i lepiej radzić sobie w życiu codziennym. Inne osoby mogą zdecydować się na kilkumiesięczną lub wieloletnią terapię słowną.
Postępy
Wreszcie znalazłeś nazwę dla swoich problemów i coś, co ci pomaga, ale co by było, gdybyś wiedział o tym 20 lub 30 lat temu? Co z niewykorzystanymi szansami lub błędami z przeszłości, które teraz wydają się być skutkiem nieleczonego ADHD?
Terapia może również pomóc w uporządkowaniu uczuć – ulgi i żalu. „Następnie powoli uświadamiamy sobie, że ADHD jest tym, co mamy, ale nie tym, kim jesteśmy” – mówi Goodman. „To doświadczenie jest wyzwalające i może pomóc w odbudowaniu poczucia własnej wartości”.
Mills mówi: „To trwający całe życie proces uczenia się, jak uczynić moje życie prostszym”. Znalazł swoje mocne strony i zaakceptował słabości: „Nie zamierzam podnosić ręki, żeby być osobą, która spisuje protokoły na zebraniach”.
Niektóre osoby z nową diagnozą rozpoczynają terapię dla par, aby wraz z partnerem mogli dowiedzieć się, jak choroba wpłynęła na ich związek i jak wspólnie radzić sobie z nią w przyszłości.
„Innym aspektem terapii jest rozmowa o tym, jak wyglądało życie i o ile lepsze może być teraz, kiedy nabierzesz pewności siebie i opanowania, by uczestniczyć w świecie tak, jak zawsze miałeś nadzieję, że będziesz mógł” – mówi Goodman.
