TGA to epizod nagłego i krótkotrwałego zapominania, występujący najczęściej u osób między 50. a 70. rokiem życia.
Dlaczego jestem tak ubrana? – pytała.
Po pracy masz iść na imprezę – odpowiedział.
Ale co ja mam robić?
Właśnie wtedy John się przestraszył. Jego żona była właścicielką małej firmy produkującej jedyne w swoim rodzaju kapelusze z ręcznie robionych materiałów; z pasją oddawała się swojej pracy.
Ciągle pytała mnie, gdzie jestem, gdzie byłem. Potem pytała: „A czym się zajmujesz? Bardzo mrożące krew w żyłach. Pomyślałem: OK, zabierz ją do szpitala”.
W szpitalu Mount Sinai Beth Israel lekarze poddali Lolę testom poznawczym: Czy znała swoje imię? Rok? Obecnego prezydenta?
Hillary Clinton? zgadywała. Lekarz uśmiechnął się. Jeszcze nie.
W końcu neurolog postawił diagnozę: przemijająca amnezja globalna (TGA), epizod nagłego i krótkotrwałego zapominania, który najczęściej występuje u osób między 50. a 70. rokiem życia. Każdego roku dotyka on od trzech do ośmiu na 100 000 osób.
Głównym objawem TGA jest amnezja anterogradalna, czyli niezdolność do tworzenia i przechowywania nowych wspomnień. [Pacjenci z TGA mogą zachować świat w mózgu tylko przez około 5 minut” – wyjaśnia dr Nancy Sicotte, kierownik Katedry Neurologii w Cedars-Sinai w Los Angeles. Są bardzo zdezorientowani. Charakterystyczne jest ciągłe pytanie: Gdzie ja jestem? Co się dzieje? Co się dzieje? Niektóre osoby z TGA tracą również pamięć wsteczną, choć zachowują wiedzę o własnej tożsamości, są w stanie chodzić, mówić i wykonywać inne czynności. Mogą nie rozpoznać osoby, z którą są w związku małżeńskim od zaledwie 2 lub 3 lat – mówi Sicotte.
Epizody trwają zwykle od 4 do 6 godzin, choć mogą trwać nawet 24 godziny. Z czasem samoistnie ustępują, przy czym najpierw powracają starsze wspomnienia. Jedynie faktyczny czas trwania TGA pozostaje tajemnicą.
Lola, lat 74, wspomina, jak ubierała się w wiosenny poranek 2015 roku. Następne, co pamiętam, to że obudziłam się na ostrym dyżurze, nie mając pojęcia, co się dzieje. To było bardzo podobne do snu. Pamiętam, że zobaczyłam zegar. Pomyślałem: Czy to noc? Czy to dzień? I gdzie ja jestem?
Chociaż epizod TGA jest głęboko niepokojący dla pacjentów – i ich bliskich, którzy mogą obawiać się udaru lub guza mózgu jako przyczyny – neurolodzy uważają, że jest to łagodny zespół, który nie ma długotrwałych skutków.
Około 80% pacjentów nigdy nie ma nawrotu choroby, mówi Steven L. Lewis, ordynator oddziału neurologii w Lehigh Valley Health Network i redaktor książki Continuum: Lifelong Learning in Neurology. Pozostałe 20% może mieć kolejny lub dwa ataki w ciągu swojego życia. Badanie z 2020 roku opublikowane w JAMA Neurology wykazało, że pacjenci z TGA, u których w rodzinie i w życiu osobistym częściej występowała migrena, byli bardziej narażeni na jej ponowne wystąpienie.
Neurolodzy nie wiedzą jeszcze dokładnie, jak dochodzi do TGA, ale badania wskazują na krótkotrwałe nadciśnienie żylne w mózgu. To tymczasowo pozbawia tlenem dwa hipokampy mózgu, które tworzą pamięć. Nie rozumiemy, co dokładnie dzieje się na poziomie fizjologicznym” – mówi Sicotte. Następuje zmniejszenie przepływu krwi, ale dlaczego?
Lekarze wiedzą, że epizody TGA zwykle mają jakiś czynnik wywołujący: nagłe zanurzenie w gorącej lub zimnej wodzie, ekstremalny wysiłek fizyczny, silny wstrząs emocjonalny, stosunek seksualny.
To właśnie przydarzyło się Joan Lang, lat 65, pewnego popołudnia 9 lat temu. Ona i jej mąż byli wtuleni w siebie w poślubnym błogostanie w swoim domu w Portland, ME, kiedy nagle zapytała, kiedy powinni zaplanować wystawienie łodzi na wodę na sezon.
Poprzedniego lata sprzedali łódź facetowi o imieniu Forest.
Nie pamiętałam tego” – mówi Joan. Ledwie pamięta jazdę samochodem do szpitala Mercy, gdzie, według jej męża, ciągle pytała: „Co się ze mną stało?
Przyjęta do szpitala na noc, przeżyłam jedną z najdziwniejszych nocy w moim życiu, zupełnie nie związana z moim życiem. Spałam, miałam sny, budziłam się, nie byłam pewna, gdzie jestem. Pamiętam, że dano mi kanapkę z serem. To była szalona noc, taki miazmat rzeczy. Dopiero następnego dnia poczułem, że wróciłem do swojego ciała”.
Lekarze podkreślają, że choć TGA nie jest objawem ani czynnikiem ryzyka udaru lub innych zaburzeń neurologicznych, osoby, u których wystąpił jakikolwiek rodzaj amnezji, powinny zostać zbadane w szpitalu.
Sicotte opisuje TGA jako zjawisko zarówno egzystencjalne, jak i fizjologiczne. Hipokampy, szumiące jak małe magnetofony głęboko w bliźniaczych płatach skroniowych naszych mózgów, bez naszej świadomej woli dostarczają danych, dzięki którym wiemy, kim jesteśmy i gdzie jesteśmy, z chwili na chwilę.
Jak wyjaśnia Sicotte, w jednym z odcinków TGA mechanizm, którego nasz mózg używa do tworzenia nowych wspomnień i uzyskiwania dostępu do starych, zostaje wyłączony. To tak, jakby wyłączył się jakiś przełącznik. Być może jest to mechanizm ochronny.
TGA jest źródłem fascynacji neurologów, zespołem, który przypomina zarówno stażystom, jak i laikom, jak wiele jeszcze musimy się nauczyć o tym, jak powstają, kodują, znikają i powracają wspomnienia.
Podczas gdy dla wielu pacjentów doświadczenie to jest niepokojące, dla niektórych jego następstwa są pozytywne.
Lola myśli o swoim TGA jako o chwili, w której jej mózg i ciało włączyły przycisk pauzy w czasie ogromnego stresu. Oprócz tego, że radziła sobie z nawałem pracy – 20-osobowym personelem i ciągłymi decyzjami – planowała wycieczkę do Peru.
Jak mówi, to zdarzenie sprawiło, że poczuła głęboki relaks i błogie samopoczucie. Cały mój dzień to odpowiadanie na pytania, rozwiązywanie problemów, radzenie sobie z nagłymi sytuacjami. W pewnym momencie mózg potrzebuje przestrzeni. Postrzegam ten incydent jako rekalibrację.
?
