Katapleksja to stan, który powoduje krótkie okresy osłabienia lub paraliżu mięśni. Może wystąpić u osób cierpiących na zaburzenie snu – narkolepsję.

Niektórzy ludzie mają epizod katapleksji tylko raz lub dwa razy w życiu. Inni mają objawy nawet do 20 razy dziennie. Epizod trwa zazwyczaj tylko kilka minut i ustępuje samoistnie.

Silne, dobre emocje związane z takimi rzeczami jak śmiech, żarty i miłe niespodzianki mają tendencję do wywoływania katapleksji. Negatywne emocje, takie jak frustracja, złość, stres czy strach, również mogą wywołać katapleksję, ale rzadziej. Kiedy coś wywoła katapleksję, możesz poczuć, jak słabość narasta w dotkniętych mięśniach przez kilka sekund, zanim w pełni się pojawi.

Jakie są objawy?

Objawy katapleksji mogą być od łagodnych do ciężkich. Częściej występują objawy łagodne. Mogą one obejmować krótkie uczucie niewielkiego osłabienia mięśni twarzy, szyi lub ramion. Na przykład, brwi mogą opadać, a mowa może być niewyraźna.

Poważny atak katapleksji może sprawić, że opadniesz z sił i stracisz zdolność poruszania się, mówienia lub utrzymywania otwartych oczu przez kilka minut. Podczas tego zdarzenia pozostaje się przytomnym. Jest jednak mało prawdopodobne, abyś upadł na twarz.

Kiedy dziecko ma katapleksję, może wykazywać takie objawy jak:

• Zwalista twarz

• Półprzymknięte oczy

• Chwiejny chód

• Język lekko wysunięty

Mogą mieć również lekkie osłabienie mięśni przez wiele godzin po epizodzie.

Co powoduje?

Eksperci wciąż badają to pytanie. Jednak większość osób cierpiących na narkolepsję z katapleksją wykazuje oznaki, które lekarze mogą wykryć za pomocą testów: utrata komórek mózgowych wytwarzających hormon zwany oreksyną, zwany również hipokretyną. Hormon ten odgrywa kluczową rolę w cyklu sen-budzenie.

Jeśli masz narkolepsję z katapleksją (znaną również jako narkolepsja typu 1), utrata oreksyny może być związana z:

• Twoimi genami

• Choroba autoimmunologiczna

• Uraz mózgu

Możliwe jest również wystąpienie katapleksji bez narkolepsji. Kiedy tak się dzieje, katapleksja jest związana z takimi rzeczami jak:

• Zaburzenia genetyczne, takie jak choroba Niemanna-Picka typu C, zespół Pradera-Williego i zespół Angelmana

• Udary i guzy mózgu

• Rzadkie działanie niepożądane leku na bezsenność suvorexant

Jak się ją diagnozuje?

Nie ma specyficznego testu, który pozwoliłby wykryć katapleksję, dlatego lekarze zwykle zaczynają od zapytania o objawy. Mogą zadawać takie pytania jak:

• Jak często występują u Ciebie objawy i jak długo trwają?

• Co wydaje się je wyzwalać?

• Na które mięśnie wpływają Twoje objawy?

• Czy przyjmujesz jakieś leki?

• Jak wygląda Twoja rutyna snu? Czy jesteś zmęczony w ciągu dnia?

Jeśli lekarz uzna, że możesz mieć katapleksję, może spróbować to potwierdzić, wykonując testy, które śledzą sen w ciągu nocy i sprawdzają, jak bardzo jesteś senny w ciągu dnia.

Jakie są sposoby leczenia?

Leki pomagają niektórym ludziom mieć mniej epizodów katapleksji. Niektóre z nich to:

• Leki przeciwdepresyjne

• Sodium oxybate

• Pitolisant

Bardzo małe badanie sugeruje, że lek o nazwie tropatepina jest obiecujący, gdy standardowe leki nie poprawiają katapleksji. Potrzebne są dalsze badania.

Porozmawiaj z lekarzem. Wybór odpowiedniego dla Ciebie leku zależy od przyczyny katapleksji.

Jakie zmiany mogę wprowadzić?

Poznaj swoje czynniki wyzwalające. Gdy wiesz, jakie sytuacje wywołują objawy katapleksji, możesz ich unikać lub lepiej przygotować się do radzenia sobie z nimi.

Współpracuj z zespołem opieki. Mogą oni pomóc Ci w opanowaniu objawów za pomocą leczenia. Mogą również pomóc Ci zaplanować, co zrobić, jeśli masz katapleksję podczas takich sytuacji jak prowadzenie samochodu czy pływanie.

Porozmawiaj z pracodawcą lub szkołą. Pokaż im notatkę lekarską wyjaśniającą, czym jest katapleksja i jak na Ciebie wpływa. Możesz poprosić ich o ułatwienia, takie jak:

• Bezpieczne miejsce, w którym można się położyć w razie potrzeby

• Drzemki lub przerwy

• Harmonogram, który pozwala pracować wtedy, kiedy jesteś najbardziej czujny

Dołącz do grupy wsparcia. Możesz uzyskać emocjonalne wsparcie i praktyczne wskazówki od osób żyjących z narkolepsją, katapleksją lub obiema tymi chorobami. Możesz poszukać w Internecie lokalnych lub wirtualnych grup wsparcia lub zapytać swojego lekarza, czy może Cię do nich skierować.

Dokonaj zmian w zdrowym stylu życia. Wiele osób cierpiących na katapleksję twierdzi, że ma mniej epizodów, gdy wystarczająco się wysypia. Kilka sposobów, aby lepiej się wyspać to:

• Nie pij alkoholu ani kofeiny, nie jedz dużego posiłku ani nie pal w ciągu kilku godzin przed snem. (Jeśli palisz, poproś o pomoc w rzuceniu palenia).

• Wyłączaj urządzenia elektroniczne 30-60 minut przed snem. Zrób coś relaksującego, np. poczytaj lub głęboko oddychaj.

• Kładź się spać i budzić o tej samej porze każdego dnia.

• Wykonuj codziennie ćwiczenia fizyczne.