Jeśli Twoje dziecko ma ADHD, te 6 wskazówek od lekarza pomoże Ci odkryć, jak pomóc dziecku w nauce, egzekwować zasady i zachęcać do dobrego zachowania.
Kiedy Hal Meyer dowiedział się, że jego syn, lat 5, ma ADHD, nie mógł w to uwierzyć. Kiedy jego dziecko było w szkole, było hałaśliwe, nie mogło usiedzieć na miejscu, chodziło dookoła i wszystkim pomagało – wspomina Meyer. Ale dla niego i jego żony były to oznaki bystrości i ciekawości, a nie symptomy nieuwagi, impulsywności i nadpobudliwości.
Ale eksperci powiedzieli im: „Nie rozumiecie. To nie jest typowe dla pięciolatka”.
Po wyjaśnieniu zaburzeń para długo nie mogła się pogodzić z tą wiadomością. Przez rok lub dwa zaprzeczaliśmy” – mówi Meyer.
To było 20 lat temu. Od tego czasu Meyer wiele się nauczył o wychowywaniu dziecka z ADHD. Dzieli się tymi lekcjami z innymi rodzicami, którzy mają do czynienia z walkami o władzę, napadami złości, niską samooceną i problemami szkolnymi, które często wiążą się z tym zaburzeniem.
Wkrótce po diagnozie syna Meyer został współzałożycielem nowojorskiego oddziału organizacji Children and Adults with Attention Deficit-Hyperactivity Disorder (CHADD), która jest organizacją non-profit zajmującą się edukacją i promocją. Założył również ADD Resource Center w Nowym Jorku, które oferuje m.in. zajęcia dla rodziców i grupy wsparcia.
W New Jersey Eva OMalley również zna wyzwania z pierwszej ręki. Sama ma ADHD, podobnie jak jej córka, 22 lata, i syn, 17 lat. OMalley założyła rozdział CHADD w hrabstwie Monmouth.
Kiedy u syna zdiagnozowano ADHD w wieku 12 lat, jej mąż martwił się, że jego syn zostanie zakwalifikowany. Czy ludzie dostrzegą ADHD, a nie chłopca?
Dzieci zmagały się z problemami szkolnymi, zapominaniem i dezorganizacją – mówi OMalley. Czasami ADHD sprawia, że oboje potomkowie żyją tylko chwilą. Nie wyciągasz wniosków z przeszłości i nie masz wizji na przyszłość” – mówi OMalley. Ale są też jasne punkty, w tym poprawa ocen u synów.
Lekarz poprosił tych rodziców, a także pediatrę rozwojowego, aby podzielili się spostrzeżeniami na temat wychowywania dziecka z ADHD.
1. Bądź szczery z dzieckiem w kwestii ADHD.
Meyer nigdy nie myślał o ukrywaniu tej wiadomości przed swoim synem. Powiedziałem mu dokładnie, co się dzieje” – mówi.
Z kolei niektórzy rodzice ukrywają zaburzenia, mówiąc dziecku, że lek na ADHD jest magiczną witaminą. Jednak Meyer prowadził szkolenia z zakresu ADHD z dziećmi, które zwierzały się, że nie dają się oszukać: wiedzą, że to lek.
ADHD nie jest winą dziecka. Jest to zaburzenie mózgu, które powoduje, że młodzi ludzie mają problemy z koncentracją, zdolnością do wykonywania zadań lub planowania przyszłości. Będąc otwartym, Meyer zmniejszył piętno, jakie odcisnęło to na jego synu.
Pewnego razu zabrał swojego syna, który miał wtedy 7 lub 8 lat, do restauracji, gdzie zauważyli wiecznie poruszającego się chłopca – tak bardzo, że jeden z rodziców musiał go przytrzymać. Musiały mi opaść usta” – mówi Meyer. A mój syn powiedział mi: „Nie patrz na niego jak na nadpobudliwego. Spójrz na niego jak na kogoś, kto spieszy się, by zobaczyć świat”.
Meyer mówi, że możemy zmienić sposób myślenia. Nie musimy zawsze patrzeć na to, co najbardziej negatywne.
Patricia O. Quinn, lekarz pediatra rozwojowy z Waszyngtonu, zgadza się, że najlepiej mówić prawdę. Jej zdaniem naprawdę ważne jest, aby być szczerym i otwartym. Dziecko musi zrozumieć, że jest to część tego, kim jest i że jest to coś, co może kontrolować”.
Quinn specjalizuje się w leczeniu dzieci i dorosłych z ADHD. Sama cierpi na to zaburzenie, podobnie jak troje z czworga jej dzieci. Jest konsultantką firm farmaceutycznych i autorką licznych książek na temat ADHD.
2. Nie przekształcaj problemów związanych z ADHD w kwestie charakteru.
Dzieci z ADHD mogą nie osiągać tak spójnych wyników jak rówieśnicy, którzy nie mają problemów ze skupieniem uwagi i koncentracją.
Nie oczekuję od dziecka z ADD konsekwencji” – mówi Meyer. Jednego dnia dziecko może mieć 90 punktów na teście. Następnego dnia może to być 60. Następnego dnia 70. Następnego dnia może to być 95.
Kiedy oceny się zmieniają, typowe dla każdego rodzica jest mówienie: „Wczoraj poszło ci tak dobrze. Dlaczego nie robisz tego dzisiaj?
Często dzieci z ADHD są bardzo bystre” – mówi Quinn. Wiedzą, co robić, ale po prostu nie wiedzą, jak zacząć, nie wytrwają w tym, a ludzie mogą to źle zinterpretować”.
3. Nie pozwól, aby ADHD stało się wygodną wymówką
Tak, ADHD utrudnia wiele zadań, ale dzieci powinny nauczyć się brać za nie odpowiedzialność, mówi Meyer.
Nie pozwólmy, aby ADHD stało się dla nich wymówką”, mówi Meyer.
Na przykład wiele małych dzieci szybko uczy się mówić: „Nie muszę odrabiać pracy domowej, ponieważ mam zaburzenia koncentracji uwagi”, mówi Meyer. To się nie uda”.
A rzeczywistość? Może być mi trudniej odrobić pracę domową, ponieważ mam zaburzenia koncentracji uwagi”.
4. Spokojnie egzekwuj zasady i konsekwencje.
W przypadku dziecka z ADHD pomocne jest określenie oczekiwań w formie słownej i pisemnej. Na przykład rodzice mogą wywiesić tabelę z wykazem obowiązków dziecka i zasadami obowiązującymi w domu.
Jak mówi Meyer, nagrody są w porządku, ale powinny być natychmiastowe, np. czas antenowy lub złote gwiazdki, które można wymienić na nagrody. Ponieważ dzieci z ADHD mają problemy z planowaniem przyszłości, oferowanie nowego roweru za rok dobrych ocen może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.
Rodzice muszą jasno określić konsekwencje i egzekwować je od razu, spokojnie i wyraźnie. Choć rodzice często czują się sfrustrowani, powinni unikać karania w przypływie rozczarowania lub złości – radzi Meyer.
Może to być trudne, gdy rodzic ma ADHD, mówi Quinn. Zaburzenie może występować w rodzinach.
Rodzice z ADHD mogą krzyczeć, ponieważ mają problemy z impulsywnością, jak twierdzi Quinn. Naprawdę staramy się pomóc rodzicom zachować kontrolę w takich sytuacjach” – mówi. „Często mówię, że dziecko nie potrzebuje przerwy – czasami rodzic potrzebuje przerwy, zanim omówi sytuację.
Rodzice muszą zapanować nad własnym ADHD, aby móc modelować odpowiednie zachowanie” – mówi Quinn.
5. Pomóż dziecku odkryć jego mocne strony.
Dzieci z ADHD często są porównywane z innymi w niekorzystny sposób. W związku z tym u niektórych z nich pojawia się niska samoocena i depresja – mówi Meyer.
Problemy z poczuciem własnej wartości pojawiają się już w wieku 8 lat, mówi Quinn. Wielu nastolatków z ADHD, zwłaszcza jeśli nie zostało zdiagnozowane, rozwija wyuczoną bezradność. Mówią: „Nic mi się nigdy nie udaje. Dlaczego miałbym w ogóle próbować? Wiąże się z tym wiele demoralizacji i depresji” – mówi Quinn.
Meyer chciał, aby jego syn odkrył swoje najlepsze zdolności – wyspy kompetencji, jak mówi. Mówiłem mu: „Słuchaj, masz słabe i mocne strony”.
Kiedy jego syn uważał przedmioty za nudne, nie mógł się nimi interesować – mówi Meyer.
Ale kiedy się czymś interesował, opanowywał rzeczy o pięć lat lepsze niż jego wiek – mówi. Na przykład, jego syn wiedział, jak okablować gniazdka elektryczne i wymienić części w komputerze, znacznie wyprzedzając swoich rówieśników. Te rzeczy utkwiły mu w pamięci i wiedział, że jest to jedna z jego wysp kompetencji. Miał więc na co zwrócić uwagę, oprócz rzeczy negatywnych”.
Meyer zaproponowałby korzystne porównanie: powiedział synowi, że niewiele osób w jego wieku jest w stanie wykonać takie zadania. Myślę, że wysokie wymagania w odpowiednich obszarach są bardzo ważne” – mówi.
6. Nie chroń nadmiernie swojego dziecka.
W miarę jak dzieci z ADHD rosną, będą musiały nauczyć się niezależności.
Mamy tendencję do próbowania rozwiązywania wszystkiego za dzieci z problemami” – mówi Meyer. Jestem temu stanowczo przeciwna. Chcę, aby nauczyły się, jak być samodzielnym i odnosić sukcesy. Nie chcę, aby czuły, że są niepełnosprawne, a mamusia i tatuś rozwiążą wszystkie moje problemy i sprawią, że wszystko będzie dobrze”.
W przypadku syna wymagało to nie mówienia mu, co ma robić, ale tego, aby to on mówił mi, co powinien robić” – mówi Meyer. Musiał nauczyć się robić to sam, co jest bardzo trudne dla dzieci z ADHD”.
Dla rodziców może to oznaczać pozwolenie dzieciom na samodzielne załatwianie spraw związanych z mandatami drogowymi, zamiast płacenia w ich imieniu. Albo pozwolić im na samodzielne rozwiązywanie problemów ze współlokatorami, gdy opuszczają dom.
OMalley, matka studentki college’u z ADHD, nauczyła się tej lekcji z perspektywy czasu. Kiedy jej córka miała problemy ze współlokatorami w akademiku, OMalley i jej mąż poprosili prezydenta uczelni o interwencję. Jak mówi OMalley, para zaczęła się za nią wstawiać. Gdy zaproponowali jej kilka rozwiązań, młoda kobieta ostatecznie odrzuciła te pomysły.
Nie należy się spieszyć i przedstawiać rozwiązań, które dziecko z ADHD może wybrać” – mówi OMalley. Jest to lekcja, której można się nauczyć, gdy ma się nastolatków i zawsze daje się im wybór. Nigdy tak naprawdę nie uczysz ich, jak rozwiązywać problemy”.
