Lekarz rozmawia z ekspertami o najskuteczniejszych sposobach dyscyplinowania dziecka z ADHD.
Jeśli Twoje dziecko ma ADHD, czy powinieneś dyscyplinować je w inny sposób niż pozostałe dzieci?
Odpowiedź może Cię zaskoczyć.
„ADHD to wyzwanie, a nie wymówka dla dzieci” – mówi dr Steven L. Pastyrnak ze Szpitala Dziecięcego Helen DeVos w Michigan.
Mimo to, być może będziesz musiał być nieco bardziej elastyczny w swoich oczekiwaniach.
„Musimy być bardziej świadomi tego, jak ADHD wpływa na ich zdolność do słuchania, wykonywania zadań i kontrolowania swoich impulsów”, mówi Pastyrnak. „Jednak posiadanie ADHD nie odbiera nam oczekiwania, że poprawią się w tych obszarach”.
Nie musisz więc dyscyplinować ich w inny sposób. Ale może być konieczne, aby robić to częściej i być bardziej konsekwentnym, mówi Pastyrnak. Lekcja może trwać dłużej, zanim zostanie przyswojona. „Czasami mówię rodzicom, że wychowywanie dziecka z ADHD jest jak wychowywanie dziecka razy pięć”.
Jak korzystać z czasu wolnego
Carla Counts Allan, PhD, z ADHD Specialty Clinic w Children’s Mercy Hospitals and Clinics w Kansas City, MO, sugeruje następujące wskazówki dotyczące spędzania czasu poza domem, niezależnie od tego, czy dziecko ma ADHD, czy nie.
Porównaj przerwę w nauce z czasem spędzonym w domu.
Oznacza to, że jeśli dziecko zostało ukarane karą czasową za uderzenie siostry, to wcześniej należało je pochwalić za dobrą zabawę z siostrą – a po zakończeniu kary należy je pochwalić za dobre nastawienie. „Jeśli nie ma dużej różnicy między przerwą a czasem spędzonym w domu, dzieci nie rozumieją konsekwencji” – mówi Allan.
Czas trwania przerwy powinien być krótki i spójny z problemem.
„Długie przerwy mogą wywołać bitwę woli” – mówi. „Dla młodszych dzieci 1-2 minuty to wystarczająco dużo. Minuta na rok życia to raczej górna granica czasu przerwy, ale w przypadku przedszkolaków czasem wystarczy 30-sekundowa lub 1-minutowa przerwa, jeśli pokażą mi, że mają spokojne stopy, spokojne ręce i spokojną buzię”.
Zachowaj spokój.
Jeśli powiesz dziecku, że ma iść na przerwę, a ono cię zignoruje, dodaj 1 minutę do czasu przerwy. Jeśli nie pójdzie ponownie, dodaj kolejną minutę. Jeśli dziecko zignoruje Cię po raz trzeci, nie podnoś go i nie ciągnij na przerwę – to może pogorszyć sprawę, a uwaga, nawet negatywna, może w niezamierzony sposób wzmocnić jego zachowanie.
„Zamiast tego zastosuj konsekwencję, która ma duże znaczenie, np. zakaz grania w gry wideo do końca dnia” – radzi Allan. „Przedstaw tę konsekwencję w spokojny sposób i nie rozmawiaj o niej więcej. Nawet jeśli dziecko powie: „Posłucham, teraz pójdę na przerwę”, nie poddawaj się!
Pomocna może być zachęta, np. minutnik sygnalizujący początek i koniec przerwy. Jeśli dziecko nie chce współpracować, przypomnij mu, że czas na odpoczynek nie może się rozpocząć, dopóki nie znajdzie się cicho w swoim miejscu przeznaczonym na odpoczynek.
Przećwicz przerwy.
Poproś dziecko, aby udawało, że źle się zachowało i że jest wysyłane na przerwę. „Niech poćwiczy, że idzie na przerwę bez walki.
Pomóż swojemu dziecku osiągnąć sukces
Inną strategią dyscyplinowania dzieci z ADHD (lub innych dzieci) jest nauczenie ich umiejętności potrzebnych do osiągnięcia sukcesu, zanim pojawią się problemy.
Na przykład wszystkie dzieci potrzebują harmonogramu lub wskazówek, które pomogą im wywiązywać się z obowiązków, odrabiać zadania domowe i spełniać inne oczekiwania. Jak mówi Pastyrnak, nie można oczekiwać, że dzieci z ADHD „po prostu załapią” o co chodzi w instrukcjach słownych. Zamiast tego często lepiej reagują na wizualny harmonogram, którego mogą przestrzegać.
Lepiej też radzą sobie z bardzo konkretnymi instrukcjami. Zamiast mówić dzieciom, że mają posprzątać swój pokój, powiedz konkretnie: „wszystkie ubrania z podłogi” i „wszystkie książki na półkach”. W ten sposób dzieci wyraźnie zrozumieją, co mają robić.
Nagrody dobrze sprawdzają się w przypadku dzieci z ADHD, ale i one mogą wymagać drobnych zmian.
Na przykład, jednym z oczekiwań może być odpowiednia zabawa z siostrą” – mówi pediatra Mark Bertin, autor książki „Rodzinne rozwiązanie ADHD”.
„Prawdopodobnie nie jest realistyczne, aby ustawić to oczekiwanie na cały dzień”, mówi Bertin. „Jeśli zepsują rano, straciłeś cały dzień”.
Zamiast tego podziel dzień na trzy części i przyznaj punkty za dobre zachowanie rano, po południu i wieczorem. Gdy dziecko zdobędzie punkty, nie można mu ich odebrać. Niektóre dzieci potrzebują częstszego nagradzania. Mogą stracić zainteresowanie, jeśli na nagrodę będą musiały czekać tydzień. Nagrodą może być pochwała od rodzica lub zrobienie czegoś specjalnego.
Dostosuj oczekiwania
Bertin twierdzi, że u dzieci z ADHD nie można zmienić wszystkiego naraz.
„Wybierz kilka ważnych rzeczy, nad którymi chcesz popracować, a inne odłóż na razie na bok. Nie zmagaj się tak bardzo z rzeczami, nad którymi jeszcze nie pracujesz”.
To było coś, czego RaeLyn Murphy z Milwaukee nauczyła się dzięki swojemu synowi, Joshowi, u którego zdiagnozowano ADHD, gdy miał 4 lata. „Musisz wybrać swoje bitwy. Ale kiedy już wybierzesz jedną, trzymaj się jej i bądź konsekwentny”.
Opracowała czteropunktową strategię, którą nazwała CARE, która powtarza wiele z tego, co mówią eksperci od ADHD:
1.
C
Usuń czynniki rozpraszające i rzeczy, które powodują złe zachowania.
2.
A
Pozwól dziecku na wybór aktywności.
3.
R
Przekieruj dziecko do bardziej odpowiedniego zajęcia, gdy sprawy nie idą gładko. Zaproponuj im coś, co mogą zrobić, zamiast mówić im, czego nie mogą zrobić. Na przykład zamiast mówić: „Nie możesz uderzyć swojej siostry, spróbuj powiedzieć: Możesz być dla niej łagodny”. Możesz też zaproponować inne rozwiązanie, np. możesz trzepnąć tymi poduszkami”.
4.
E
xit. Kiedy sprawy wymykają się spod kontroli i wiesz, że nie możesz zrobić nic poza walką podjazdową, wyjdź z domu. Idźcie do parku lub do centrum zabaw w domu. Nie kłóć się z dziećmi.
To zadziałało w przypadku Josha, który jest teraz szczęśliwym i odnoszącym sukcesy młodym człowiekiem. Skupiam się na pozytywnym rodzicielstwie” – mówi Murphy, która napisała książkę „Gifted With ADD” o tym, czego się nauczyła. „Jeśli wie, że przez większość czasu jesteś po jego stronie, to kiedy wybierasz bitwę, wie, że jest problem”.
Wspólnie opracujcie plan i trzymajcie się go
Twoje dziecko musi wiedzieć, jakie są oczekiwania, konsekwencje i nagrody. Jednak z wiekiem może pomóc Ci w podjęciu decyzji w tych sprawach. Jest bardziej prawdopodobne, że będą pamiętać i przestrzegać zasad, które pomogły im ustalić.
Na przykład, możecie ustalić pewne wytyczne dotyczące korzystania z telefonu komórkowego lub mediów społecznościowych. Dziecko może zgodzić się na odłożenie telefonu komórkowego na czas odrabiania pracy domowej lub nauki, ale możesz zgodzić się na przerwę w korzystaniu z mediów społecznościowych między przedmiotami, aby zmotywować je do wykonywania zadań.
Upewnij się, że konsekwentnie egzekwujesz zasady. Gdy dziecko nie robi tego, czego się od niego oczekuje, nie zawstydzaj go, dyscyplinując przy innych. Nie rozpamiętuj błędów z przeszłości. Skup się na tym, co dzieje się teraz. Pomóż im poczuć się silnymi. Starsze dzieci również potrzebują otuchy i pochwał.
