Strach przed lekarzami, testami i igłami może utrudniać profilaktykę zdrowotną.
Kiedy Dorothea Lack była małą dziewczynką, schowała się pod biurko lekarza, aby uniknąć szczepienia. Lekarz, niezrażony, wczołgał się pod biurko i tam ją zaszczepił. Lack powiedziała, że ten incydent wywołał u niej strach przed lekarzami, który towarzyszył jej do końca dorosłego życia. „Nie czułam, że mogę im ufać” – mówi dr Lack, obecnie psycholog prowadzący badania nad relacjami lekarz-pacjent.
Rzadko która dusza naprawdę lubi wizyty u lekarza. Jednak w przypadku znacznej mniejszości populacji strach i lęk uniemożliwiają im uzyskanie niezbędnej opieki. Problem ten zyskał na znaczeniu wraz z rosnącym naciskiem medycyny na profilaktykę. Badania przesiewowe, takie jak mammografia, badanie jelita grubego, badanie poziomu cholesterolu i cyfrowe badanie odbytnicy, mogą uratować życie, ale tylko wtedy, gdy ludzie są gotowi poddać się niewygodnym procedurom na długo przed wystąpieniem objawów.
Na szczęście istnieją sprawdzone metody zmniejszania lęku przed lekarzami. Jednak aby poradzić sobie z tym problemem, trzeba najpierw przyznać się do niego. Wiele osób może ukrywać swój strach, mówiąc, że nie ma czasu na wizytę u lekarza – mówi dr Jennifer Hay, badaczka zajmująca się psychologią zdrowia w Memorial Sloan-Kettering Cancer Center w Nowym Jorku. „Pierwszym krokiem do odstawienia [lęku] na swoje miejsce jest uznanie, że on tam jest” – mówi Hay, która zajmuje się również doradztwem dla pacjentów chorych na raka. „Niektóre z najpotężniejszych lęków to te, których nie uznajemy”.
Strach przed białym fartuchem
Nawet jeśli wchodząc do gabinetu lekarskiego nie czujesz się jak w jaskini lwa, Twój organizm może być przygotowany na zagrożenie. Aż 20 procent populacji cierpi na „syndrom białego fartucha”, w którym ciśnienie krwi wzrasta podczas pomiaru w gabinecie lekarskim. Syndrom ten stanowi wyzwanie dla lekarzy, którzy starają się uzyskać dokładny odczyt ciśnienia krwi. Jednak reakcja strachu w placówkach służby zdrowia jest zupełnie normalna, ponieważ większość ludzi kojarzy szpitale i kliniki z chorobą i urazami, mówi dr Nathan Consedine, badacz zajmujący się psychologią zdrowia na Uniwersytecie Long Island.
„Strach jest reakcją wyselekcjonowaną w toku ewolucji w celu promowania natychmiastowego unikania bardzo wyraźnego zagrożenia fizycznego” – mówi Consedine. „Gabinety lekarskie i szpitale to miejsca, w których dzieją się złe rzeczy, więc nic dziwnego, że ludzie ich unikają”. Osoba z zespołem białego fartucha może nie odczuwać niepokoju, mimo że jej ciało „na niskim poziomie jest gotowe do ucieczki”.
Jak twierdzi Consedine, nasze lęki związane z opieką zdrowotną mają wiele źródeł. Obawiamy się bolesnego zabiegu, wstydzimy się nagości lub bycia dotykanym, boimy się krytyki za niezdrowe zachowanie. Najczęściej obawiamy się złej diagnozy, co pomaga wyjaśnić, dlaczego aż 40% kobiet, które otrzymały nieprawidłowe wyniki mammografii, nie poddaje się zaleconym przez lekarza badaniom kontrolnym – mówi Consedine. „Ludzie chcą po prostu schować głowę w piasek”.
Lack uważa, że amerykański system opieki zdrowotnej ma tendencję do pogłębiania tych lęków. Lekarze są bardziej zajęci i mniej skłonni do nawiązywania długotrwałych relacji z pacjentami, a wiadomości o błędach medycznych są bardzo liczne. Skutkiem tego jest spadek zaufania do lekarzy i szpitali, co może odstraszać ludzi od korzystania z opieki medycznej. Jeden z pacjentów Lacka, który doznał złamania kości, uniknął szpitala z powodu informacji o powszechności zakażeń szpitalnych. W rezultacie kość zagoiła się nieprawidłowo, jak twierdzi Lack.
Omdlenie przed igłą
Chociaż niektóre procedury medyczne mogą nas denerwować, strach przed igłami może wywoływać intensywne reakcje. Strach przed igłami jest uznaną fobią, wymienioną w podręczniku DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego w kategorii fobii związanej z zastrzykami krwi, według badań opublikowanych w 1995 roku w Journal of Family Practice.
Według autora pracy, dr Jamesa G. Hamiltona, fobicy doświadczają ataków paniki, mają zawroty głowy lub mdleją w kontakcie z igłą. (Hamilton twierdzi, że 80% pacjentów z igłofobią odczuwa ten lęk również u bliskich krewnych, co sugeruje, że fobia ta ma podłoże genetyczne).
Badanie przeprowadzone w 2006 roku wykazało, że 15 milionów dorosłych i 5 milionów dzieci zgłaszało wysoki dyskomfort lub zachowania fobiczne w kontakcie z igłą. Prawie jedna czwarta z tych 15 milionów dorosłych stwierdziła, że odmówiła pobrania krwi lub wykonania zaleconego zastrzyku z powodu strachu. (Badanie, które ekstrapolowano z ankiety przeprowadzonej wśród 11 460 osób, zostało zlecone przez firmę Vyteris, Inc. produkującą plaster o nazwie LidoSite, przeznaczony do łagodzenia bólu związanego z igłami). Hamilton szacuje, że fobia przed igłami „dotyka co najmniej 10% populacji”.
„Badania krwi są jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych, jakimi dysponuje współczesna medycyna” – powiedział dr Mark Dursztman, lekarz z New York Presbyterian Hospital, w komunikacie informującym o wynikach badań. Strach przed igłami jest zatem „ważnym problemem zdrowia publicznego”.
Hamilton twierdzi, że pacjenci cierpiący na igłofobię zasługują na to, by uznać, że cierpią na mimowolny stan, a nie czuć się jak „mięczaki” lub „dziwacy”.
Srebrna podszewka strachu
Jak twierdzi Consedine, strach może być także twoim przyjacielem, jeśli chodzi o opiekę zdrowotną. Badania wykazały, że osoby, które bardziej obawiają się raka lub chorób serca, częściej poddają się badaniom przesiewowym w kierunku tych chorób. W rzeczywistości wiele osób odczuwa sprzeczne emocje w związku z wizytą u lekarza – mówi Consedine. Na przykład mężczyzna może obawiać się dyskomfortu związanego z badaniem jelita grubego, ale jednocześnie obawiać się konsekwencji braku diagnozy raka jelita grubego.
Co decyduje o tym, czy szukamy odpowiedniej opieki zdrowotnej, czy jej unikamy? „Strach wzbudzony przy braku jakiejkolwiek wiedzy o tym, co robić – o procedurze radzenia sobie z problemem – z większym prawdopodobieństwem prowadzi do opóźnień i unikania” – mówi dr Howard Leventhal, dyrektor Center for the Study of Health Beliefs and Behavior na Rutgers University. Jeśli dana osoba uważa, że diagnoza skazuje ją na zagładę, że system opieki zdrowotnej jest niegodny zaufania lub że nie stać jej na leczenie, jest bardziej prawdopodobne, że pozwoli swoim obawom kierować swoimi decyzjami”.
Strach przed lekarzami: Jak sobie radzić
Oto kilka wskazówek, które eksperci proponują, aby poradzić sobie z lękiem przed lekarzami i procedurami medycznymi:
1.
Określ, co cię niepokoi
. Albo, jak mówi Consedine, zdekonstruuj swój niepokój. „Lęk ma tendencję do rozpraszania się; ludzie nie są pewni, czego tak naprawdę się obawiają. Jeśli jednak uda się określić, co to jest, o wiele łatwiej sobie z nim poradzić, ponieważ można ocenić swoje możliwości radzenia sobie z nim”.
2.
Konfrontacja z lękami i racjonalne radzenie sobie z nimi
. Consedine twierdzi, że może to być użyteczny sposób na przezwyciężenie strachu przed badaniami przesiewowymi. Na przykład cyfrowe badanie odbytnicy może być ważne dla wykrywania raka prostaty, a badanie jelita grubego jest ważne dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego. Badania wykazują, że wielu mężczyzn unika tych badań z powodu poczucia zagrożenia dla ich seksualności – mówi Consedine.
Inne badania przesiewowe, takie jak mammografia, mogą być nieprzyjemne, ale trwają krótko i mogą ratować życie. Badania pokazują, że ludzie spodziewają się, że badania będą bardziej bolesne niż są w rzeczywistości – mówi Consedine. Racjonalnie rzecz biorąc, te krótkie chwile dyskomfortu są o wiele ważniejsze od szansy uratowania życia dzięki wczesnemu wykryciu choroby.
3.
Poproś o podanie środków uspokajających lub znieczulających.
Mogą one być pomocne dla osób z fobią przed igłą.
4.
Poproś o wstępną informację, jaki ból możesz odczuwać i jak długo będzie on trwał
. Leventhal odkrył, że pacjenci są bardziej zrelaksowani, jeśli lekarz lub pielęgniarka przygotują ich z rozsądnym opisem tego, co będą czuli – na przykład porównując ukłucie igłą do ukąszenia komara – a także jasno określając, jak długo będzie trwało to uczucie. Jeśli pacjent obawia się bólu związanego z zabiegiem, może poprosić o wstępny opis tego, co będzie czuł – sugeruje Leventhal.
5.
Poszukaj nowego lekarza
. Jeśli boisz się swojego lekarza, możesz poszukać nowego, który wywoła u ciebie bardziej uspokajające reakcje – radzi Lack.
6.
Spróbuj terapii poznawczo-behawioralnej
. Ta forma terapii, poprzez zmianę nastawienia pacjenta i nauczenie go technik radzenia sobie z problemami, przynosi ulgę w stanach lękowych już po dwóch lub trzech sesjach – mówi Lack.
7.
Weź kogoś ze sobą
. Kiedy już rozpoznasz swój lęk, porozmawiaj o nim z kimś, kto nie stanowi dla ciebie zagrożenia – radzi Hay. Wiele lękliwych osób polega na współmałżonku, krewnym lub bliskim przyjacielu, który zawiezie je na wizytę, a nawet usiądzie z nimi w gabinecie. Twoim największym zasobem może okazać się ktoś, komu zależy na twoim zdrowiu na tyle, by pomóc ci przezwyciężyć lęk.
