Lekarz mówi ci.

Lekarz wyjaśnia objawy zaburzenia lękowego uogólnionego u dorosłych i dzieci.

Cechą charakterystyczną zaburzeń lękowych uogólnionych (GAD) jest nadmierne, wymykające się spod kontroli zamartwianie się codziennymi sprawami. Objawy obejmują:

• Uporczywy lęk, czasami bez wyraźnej przyczyny, występujący codziennie

• Niezdolność do koncentracji

• Napięcie mięśniowe; bóle mięśni

• Jedzenie zbyt mało lub zbyt dużo

• Bezsenność lub inne problemy ze snem

• Drażliwość

• Łatwe męczenie się

U dzieci w wieku szkolnym objawy obejmują:

• Strach przed przebywaniem z dala od rodziny

• Odmowa pójścia do szkoły

• Strach przed obcymi

• Strach przed zaśnięciem lub nawracające koszmary senne

• Niepotrzebne zamartwianie się

?

Zgłoś się do lekarza w sprawie lęku, jeśli:

• Twój niepokój wydaje się irracjonalny lub bardziej ekstremalny niż wymaga tego sytuacja.

• Lęk przeszkadza w pracy lub życiu towarzyskim.

• Niski poziom lęku utrzymuje się przez wiele tygodni.

• Objawy nagle nasilają się lub nie można ich kontrolować. Może to oznaczać, że doświadczasz ataku paniki.

• Niepokojowi towarzyszy utrata wagi i wybałuszenie oczu; być może masz problemy z tarczycą.

Jest to jedno z najczęstszych zaburzeń lękowych w kraju, ale najmniej się o nim mówi. Zespół nieśmiałego pęcherza – niezdolność do oddawania moczu, kiedy inni są w pobliżu – jest wyniszczający, demoralizujący – i bardzo uleczalny.

Sekretna fobia społeczna

Nieśmiały pęcherz?

Liza Jane Maltin Z archiwum lekarza

11 czerwca 2001 r. – Twoi przyjaciele planują dzień spędzony na boisku, w muzeum lub w centrum handlowym. Bardzo chciałbyś do nich dołączyć, ale zamiast tego wymyślasz wymówkę i odmawiasz. Czujesz się zawstydzony, nieszczęśliwy i zupełnie samotny, ale nie wyjawisz swojego sekretu: niemożności oddania moczu w publicznych toaletach, które nie pozwalają ci oddalić się zbytnio od domu.

Jeśli jesteś jednym z 17 milionów Amerykanów cierpiących na zespół nieśmiałego pęcherza, czyli paruresis – a zwłaszcza jeśli należysz do około 1 do 2 milionów osób, których życie społeczne i zawodowe jest poważnie utrudnione z tego powodu – ten scenariusz jest aż nazbyt znajomy. Jeśli tak nie jest, to prawdopodobnie jesteś nieco zdumiony. Może nawet się śmiejesz. Jednak dla osób zmagających się z SBS nie jest to wcale zabawne.

Zespół nieśmiałego pęcherza jest uważany przez [specjalistów od zdrowia psychicznego] za fobię społeczną, ponieważ osoba, która go ma, wie, że jest to irracjonalne” – mówi Steven Soifer, MSW, PhD, autor nowej książki „The Shy Bladder Syndrome: Your Step-By-Step Guide to Overcoming Paruresis”.

„To okropne uczucie, że nawet gdyby ktoś przystawił mu pistolet do głowy, nie mógłby odejść” – mówi Soifer, profesor pracy socjalnej na Uniwersytecie Maryland i przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Paruresis.

Podczas warsztatów, które prowadzi, Soifer „rozmawiał z ludźmi, którzy trzymali pęcherz przez 12, 16, 20 godzin, ponieważ nie mogli znaleźć 'bezpiecznej’ łazienki. Jeśli się tego nie doświadczyło, trudno jest zrozumieć, jak to możliwe”.

Soifer rozumie, bo sam tam był.

„Ludzie [z SBS] są niespokojni i obawiają się, że inni mogą ich obserwować, słuchać lub czekać” – mówi doktor. „Jest to klasyczny problem między umysłem a ciałem. Jeśli dostrzegasz niebezpieczeństwo, twoje ciało reaguje w określony sposób. U osób cierpiących na paruresis zwieracz wewnętrzny zamyka się i oddawanie moczu jest niemożliwe”.

Zalążki Zespołu Nieśmiałego Pęcherza

To prawda, że prawie nikt nie woli obiektów publicznych od domowego zacisza, ale dla większości ludzi, jeśli już musisz iść, to idziesz. Może nie jest to przyjemne, ale na pewno nie jest przerażające. Dlaczego więc paruryści, osoby z SBS, odczuwają lęk?

Podczas gdy niektórzy paruretycy wiążą swoje pierwsze objawy z emocjonalnym, fizycznym lub seksualnym wykorzystywaniem, a inni z wywołującym szczególny niepokój treningiem toaletowym, zdecydowana większość obwinia konkretne, traumatyczne wydarzenie we wczesnym okresie dorastania.

„Typowa historia to dokuczanie, prześladowanie lub popędzanie przez kolegów z klasy w trudnym wieku, zwykle w okresie dojrzewania, podczas próby skorzystania z toalety” – mówi Soifer. Aby uniknąć ponownego odczuwania tego niepokoju, osoba taka unika publicznych toalet, a jej zachowanie w końcu się utrwala. W końcu nie ma już wyboru. Osoba ta jest fizycznie niezdolna do oddawania moczu w miejscach publicznych.

Chociaż obie płcie są podatne na paruresis, „dziewięć na dziesięć osób zgłaszających się do leczenia to mężczyźni” – mówi Soifer.

Nasze społeczeństwo jest trudne dla każdego, kto ma skłonności do paruresis, ale szczególnie dla mężczyzn” – mówi Tom Seehof, 75-letni zdrowiejący paruretyk, który przez lata cierpiał w milczeniu, a teraz prowadzi kalifornijski oddział sieci grup wsparcia IPA.

„Rozmowy o funkcjach cielesnych są w tym kraju piętnowane bardziej niż w innych, a mimo to nasze toalety dla mężczyzn nie pozwalają na zachowanie prywatności” – mówi lekarz.

Konsekwencje SBS mogą być naprawdę druzgocące” – mówi.

„Po pierwsze, czujesz, że jesteś jedyną osobą, która na to choruje” – mówi Seehof. „Jesteś sam, dochodzisz do wniosku, że zwariowałeś i często popadasz w depresję”.

W rezultacie, jak mówi, „osoby z paruresis są bardzo odizolowane, wstydzą się i nie szukają pomocy. Objaw ten staje się centrum ich życia”.

Leczenie

Chociaż początkowo paruryści wstydzą się i nie chcą rozmawiać o swojej chorobie, jest to bardzo ważne dla leczenia. Kiedy już zdobędą się na odwagę i rozpoczną leczenie z terapeutą lub urologiem, „rzadko kiedy nie można im pomóc” – mówi Soifer. „W rzeczywistości leczenie jest stosunkowo łatwe. Stosujemy pewną formę terapii poznawczo-behawioralnej, zwaną terapią stopniowej ekspozycji, w której osoba jest stopniowo wprowadzana ponownie w sytuację, której się boi”.

Soifer opowiada lekarzowi, że terapia stopniowanej ekspozycji może przebiegać w następujący sposób: Terapeuta każe pacjentowi próbować oddać mocz, podczas gdy przyjaciel czeka w wygodnej odległości. Na początku może to być w zupełnie innym budynku lub na ulicy. Za każdym razem przyjaciel podchodzi nieco bliżej, aż pacjent jest w stanie rozluźnić się i oddać mocz z kimś w pokoju obok, potem z kimś stojącym tuż za drzwiami, a w końcu w miejscu publicznym.

Zazwyczaj, jak mówi, wystarczy 8-10 tygodni terapii, aby nastąpiła prawdziwa zmiana, a wiele osób może zauważyć znaczną poprawę już po weekendowych warsztatach.

„Oczywiście zdarzają się wyjątki” – mówi Soifer – zwłaszcza w przypadku jednej czwartej osób cierpiących na współistniejące problemy, takie jak depresja czy ataki paniki.

„Czasami pomocne są leki zmniejszające lęk” – mówi. „Leki mogą sprawić, że stopniowana terapia ekspozycyjna będzie przebiegać łatwiej”.

Dla Seehofa kluczem do wyzdrowienia było oddzielenie podstawowej ludzkiej potrzeby oddawania moczu od złożonych emocji, które narosły wokół niej. Nauczył się „skupiać się na tym, co fizyczne, trzymając emocje na dystans na tyle długo, żeby zrobić to, co muszę zrobić”.

Fobie mogą być irracjonalne, ale są prawdziwymi stanami chorobowymi, które można leczyć.

Prawda o fobiach

Fobie mogą być irracjonalne, ale są prawdziwymi stanami chorobowymi, które można leczyć.

Daniel J. DeNoon Recenzja medyczna: Michael W. Smith, MD Z archiwum lekarza

Wesela to zazwyczaj radosne okazje, ale nie dla Marissy Wolicki, 25-latki z Toronto w Kanadzie, która niedawno niechętnie uczestniczyła w jednym z nich ze swoim chłopakiem.

„Nagle w pokoju zaczęło wirować. Zaczęło mnie mdlić. Serce waliło mi jak oszalałe. Złapałam mojego chłopaka za rękę i powiedziałam, że musimy iść. On odpowiedział: „Nie możemy iść. Jesteśmy w trakcie wesela!”. Zaczął się na mnie wściekać. Ludzie, którzy nie mają takich ataków, nie rozumieją. Zaczęły mi się trząść nogi. Bałam się, że zemdleję i zawstydzę wszystkich – bałam się, że umrę”.

Dla Wolickiego był to kolejny z serii ataków wywołanych przez fobię społeczną, formę zaburzenia lękowego charakteryzującą się irracjonalnymi lękami, tak przerażającymi, że czasami mogą one prowadzić do unikania codziennych sytuacji. Jak wiele osób cierpi na fobie? Według danych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego około 8% dorosłych Amerykanów.

„Fobie są prawdziwe” – mówi Jerilyn Ross, licencjonowany kliniczny pracownik socjalny, prezes Amerykańskiego Stowarzyszenia Zaburzeń Lękowych (Anxiety Disorders Association of America) i dyrektor Ross Center for Anxiety and Related Disorders Inc. w Waszyngtonie – „Ludzie nie powinni czuć się zawstydzeni. Z jakiegoś powodu ich ciała to robią. Fobie są poważne – i można je leczyć”.

Kiedy atakuje panika

Ross zna fobie z dwóch punktów widzenia: jako ekspert medyczny i jako pacjent. Przezwyciężyła poważną fobię związaną z uwięzieniem w wysokich budynkach.

„Doświadczenie fobii jest tak niepodobne do tego, co większość ludzi zna jako strach i lęk. Jeśli próbujesz im powiedzieć, że nie ma się czego bać, to sprawia, że czują się jeszcze bardziej osamotnieni i zdystansowani” – mówi Ross doktorowi. „Osoby cierpiące na fobie są zawsze świadome, że ich strach nie ma sensu. Ale nie potrafią stawić mu czoła”.

„Dorosły z fobią rzeczywiście rozpoznaje, że reakcja na strach jest przesadzona” – mówi dr Richard McNally, profesor psychologii z Harvardu. Na przykład „osoby te zdają sobie sprawę, że to nie jest jadowity pająk, ale nie mogą powstrzymać się od reagowania obrzydzeniem i niechęcią na każdego pająka, którego zobaczą”. Osoby te nie mogą więc wychodzić na podwórko z obawy przed pająkami”.

A jeśli podwórko nie jest bezpieczne, to może przejście przez ulicę też nie. „W tym momencie świat osób cierpiących na fobię zaczyna się coraz bardziej kurczyć” – mówi Ross.

Tak właśnie stało się w przypadku Wolickiego, który cierpi na agorafobię, czyli lęk przed otwartymi przestrzeniami. Kiedy była w szkole średniej, rzadko wychodziła z domu. W rzeczywistości przez wiele dni rzadko wychodziła z łóżka. „Myślałam, że jeśli będę spała cały dzień, godziny będą mijać szybciej i nie będę musiała doświadczać ataków paniki” – mówi.

Natura czy wychowanie?

Większość ludzi uważa, że strach ma swoje pierwotne źródło. Jeśli boisz się psów, myślisz, że musiał cię ugryźć jakiś pies. Jednak bardzo niewiele osób cierpiących na fobie przypomina sobie tego rodzaju „zdarzenia warunkujące” – mówi McNally. Aby to wyjaśnić, psychologowie opracowali koncepcję, zgodnie z którą jesteśmy nieodłącznie związani z lękiem przed pewnymi rzeczami. Na przykład strach przed wężami pomógł naszym przodkom uniknąć ukąszeń jadowitych zwierząt. Przestraszeni, ale bezpieczni, przekazywali swoje geny strachu przed wężami.

Ale ta teoria nie jest w stanie wyjaśnić większości fobii.

„Dlaczego – pyta McNally – mielibyśmy ewolucyjnie obawiać się pająków, skoro większość z nich nie jest dla ludzi trująca?”. Jego odpowiedź? „Pająki i węże poruszają się szybko i nieprzewidywalnie. Bardzo odbiegają od ludzkiej postaci. Może nie tyle chodzi o to, że jesteśmy biologicznie przygotowani do tego, by bać się pająków, ponieważ zagrażały one naszym wczesnym przodkom, ale o to, że pewne rzeczy związane z pająkami wywołują u nas strach”.

Pewne rzeczy uruchamiają druty w naszych mózgach. Z wiekiem większość z nas pozbywa się tych lęków. Niektórym się to nie udaje. A niektórzy z nas mają wyjątkowo czułe czujniki strachu.

Dlatego też, jak twierdzi McNally, w przyszłości fobie będzie można określić mianem „zaburzeń obwodów strachu”.

Nie każdy, kogo przeraża pająk lub kto czuje niepokój w zatłoczonej windzie czy samolocie, ma fobię. Fobie są zachowaniami wyuczonymi. I choć nie da się ich oduczyć, można je przezwyciężyć, ucząc się nowych rzeczy.

Leczenie fobii

„Celem leczenia nie jest odłączenie lęku, ale przezwyciężenie go poprzez nowe uczenie się, które unieważnia podstawowy lęk” – mówi McNally. Technika ta nosi nazwę terapii ekspozycyjnej. Oto jak ona działa:

Ocena: Profesjonalny terapeuta najpierw ocenia pacjenta i pyta, czego się boi i co wydarzyło się w przeszłości, co może przyczynić się do powstania tych lęków.

Informacja zwrotna: Terapeuta przeprowadza szczegółową ocenę i proponuje plan leczenia.

Hierarchia lęków: Terapeuta tworzy listę sytuacji budzących lęk, uporządkowanych według intensywności.

Ekspozycja: pacjent jest wystawiany na działanie sytuacji budzących lęk – zaczynając od najmniej przerażającej. Pacjenci uczą się, że panika zmniejsza się po kilku minutach.

Budowanie: Pacjent przesuwa się w górę listy, aby zmierzyć się z coraz trudniejszymi sytuacjami.

Weźmy na przykład osobę cierpiącą na fobię węży, która decyduje się na terapię ekspozycyjną. Dr Barbara Olasov Rothbaum, dyrektor Programu Odnowy po Traumie i Lęku na Uniwersytecie Emory w Atlancie, zaczyna od zdjęć węży. Następnie razem z pacjentem dotyka gumowych węży. Następnie udają się do zoo. Potem następuje ostateczny test.

„Robimy zdjęcie z wężem na szyi pacjenta, który nie odczuwa żadnego lęku” – mówi Ross. „W przyszłości, kiedy ta osoba zacznie się bać, to zdjęcie będzie jej przypominać”.

Czy leczenie działa na zawsze? Rothbaum twierdzi, że nie bez stałej praktyki. „To tak jak z odchudzaniem. Aby zachować szczupłą sylwetkę, trzeba przestrzegać diety i ćwiczyć”.

A Wolicki? Dzięki terapii ekspozycyjnej jej świat powoli staje się większy.

„Udało mi się pokonać niektóre z moich fobii” – mówi. „Teraz mogę wsiąść do windy i nie myśleć, że się zatrzyma, a ja umrę. Mogę też jeździć metrem. Nadal trochę się waham, ale mogę to zrobić”.

Opublikowano 16 sierpnia 2006 r.

Nazwij to presją. Nazwijmy to wielkimi oczekiwaniami. Niezależnie od nazwy skutek jest ten sam: stres szkolny.

Nazwij to presją. Nazwij to wielkimi oczekiwaniami. Niezależnie od nazwy rezultat jest ten sam: stres szkolny.

Zaczyna się już w przedszkolu. Zmienia zabawę w sport wyczynowy. Radość uczenia się zamienia w walkę o sukces. Zamienia przyjaciół w kontakty towarzyskie, a działalność charytatywną w rubrykę w CV.

W ciągu 31 lat pracy nauczycielskiej dr Richard L. Hall nigdy nie widział bardziej stresującego okresu. Hall jest asystentem dyrektora szkoły Lovett School w Atlancie, do której uczęszcza około 1500 uczniów od przedszkola do szkoły średniej.

„To może być przytłaczające” – mówi Hall lekarzowi. „Uczniowie są stawiani w sytuacji, w której czują, że nie mogą przestać. Nie otrzymują poczucia wsparcia. Znajdują się w środowisku, w którym nie są akceptowani za siebie, lecz tylko za to, co osiągną. To wszystko powoduje stres”.

Stres i niepokój

Stres sam w sobie nie jest niczym złym, twierdzi psycholog dziecięcy, dr Brenda Bryant, profesor rozwoju człowieka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis.

„Bez stresu nie da się prawdziwie żyć” – mówi doktor. „Stawianie czoła wyzwaniom sprawia, że uczysz się nowych rzeczy i sprawia, że twój mózg funkcjonuje. We wszystkich głównych teoriach uczenia się występuje stres. Ale jeśli stres naprawdę przeszkadza w rozwoju, to jest to problem. Czasami zbyt duży stres unieruchamia dzieci”.

Dla rodzica to cienka granica, po której musi stąpać. Z jednej strony dziecko potrzebuje odpowiednich do wieku ograniczeń i wskazówek. Z drugiej strony rodzice często nie chcą dopuścić do tego, by proces uczenia się przebiegał zgodnie z planem.

„Nie musimy wywierać na dzieci presji, aby osiągały wyniki” – mówi dr Karen DeBord, specjalistka ds. rozwoju dzieci z North Carolina Cooperative Extension Service. „Najważniejsze jest budowanie wewnętrznej motywacji dzieci. Zamiast płacić dzieciom dolara za szóstkę, powiedz im, jak bardzo jesteś z nich dumny – i powiedz: „Czy nie jesteś dumny z siebie?”. Jeśli wykonują zadania tylko dla naszej nagrody, to nie jest to najlepsza rzecz, jakiej można je nauczyć. To czyni ich podobnymi do ludzi, którzy przychodzą do pracy tylko dla pieniędzy i zawsze narzekają na pracę. Kto mógłby być bardziej uciążliwy w swoim otoczeniu?”.

Hall twierdzi, że to po prostu niesprawiedliwe, aby rodzice wymagali od swoich dzieci wyższych standardów niż te, z którymi sami się mierzą.

„Rodzice zbyt często są zaabsorbowani sukcesem swoich dzieci i nie tolerują niczego innego niż doskonałość” – mówi. „My, jako szkoły, i my, jako rodzice, musimy sobie przypomnieć, że stała doskonałość nie jest czymś naturalnym. To nie jest sposób, w jaki my sami funkcjonujemy”.

Jeśli dziecko jest niezdolne do pracy z powodu stresu, może być konieczne, aby rodzina szukała profesjonalnej pomocy u psychologa lub psychiatry dziecięcego. Jednak w przypadku stresu, podobnie jak w wielu innych sytuacjach, najważniejsza jest profilaktyka.

Zapobieganie stresowi w szkole: Najważniejsze informacje

Oto wszystko, co należy wiedzieć o tym, jak nie dopuścić, by zdrowy stres przerodził się w cierpienie:

• • Spędzaj czas z dziećmi.

  • Zapewnij dzieciom stabilne środowisko domowe. Ustalcie zasady obowiązujące w domu – w tym konsekwencje za ich łamanie – i trzymajcie się ich.

  • Monitoruj ich nawyki żywieniowe.

  • Nie tylko mów do swoich dzieci. Komunikuj się z nimi. Kiedy dzieci źle się zachowują – a tak się dzieje – staraj się zrozumieć ich zachowanie, zamiast je tylko karać.

„Słuchaj swojego młodego człowieka” – radzi Hall. „Uznaj i zaakceptuj jego potrzeby. Wiedz, że szkoła to długotrwały proces. Jeden natychmiastowy sukces lub porażka nie przesądzą o życiu dziecka. Będzie się ono rozwijać. My, rodzice, możemy i musimy nauczyć się akceptować ten rozwój – oraz fakt, że będzie on nieprzewidywalny. To, co możemy zrobić, to okazywać stałą miłość, wsparcie i obecność. To najważniejsze przesłanie: że jesteśmy przy dziecku, że je kochamy i wspieramy”.

Częścią tego wsparcia jest ustanowienie codziennej rutyny.

„Rutyna jest dobra. Pomagają rozładować stres” – mówi DeBord. „Ustanowienie regularnych godzin snu, wstawania i kąpieli jest ważne w każdym wieku. Dzięki temu dzieci uczą się też same tworzyć rutynę”. Ważne są spotkania rodzinne. Na początku szkoły raz w tygodniu ustalcie czas na przegrupowanie i rozmowę o tym, co się dzieje i jak to będzie funkcjonować: kto pierwszy weźmie prysznic, na którą godzinę nastawić budziki. Dajcie wszystkim szansę na rozmowę”.

Komunikacja oznacza także pomaganie dzieciom w uczeniu się na błędach.

Bryant radzi, aby dać dzieciom do zrozumienia, że pomożesz im rozwiązać problemy, które mogą prowadzić do niewłaściwego zachowania. „Jeśli dzieci oczekują tylko kary, nie powiedzą, co robią. Istnieje równowaga między wyznaczaniem granic, otwartością na komunikację i karaniem. Granice to coś innego niż kara. Jestem za stawianiem granic, ale kary są zbyt często stosowane, ponieważ rodzice nie zdają sobie sprawy ze stresu, jaki przeżywają dzieci. Nie chcą się źle zachowywać, ale nie wiedzą jeszcze, jak utrzymać przyjaźń i relacje z rodzicami mimo presji rówieśników” – mówi.

Stres oznacza różne rzeczy w różnym wieku. Oto przegląd sposobów, w jakie stres wpływa na dzieci w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum.

Szkoła podstawowa

Dzieci ze szkoły podstawowej nie nauczyły się jeszcze w pełni samokontroli. Wciąż doskonalą swoje umiejętności społeczne. Uczą się, jak nawiązywać przyjaźnie, jak radzić sobie z agresją, jak kontrolować swoje popędy i emocje. Jeśli ich nauczyciele i rodzice nie potraktują tego jako normalnego etapu rozwoju, może się to stać źródłem stresu.

„Dzieci rozpoczynające naukę w szkole są gotowe do nauki – właśnie dlatego rozpoczynamy ją w tym wieku” – mówi DeBord. „Powinny być chętne i gotowe do nauki, więc rozwijanie tej chęci jest kluczowe. Przyjemność uczenia się przychodzi im naturalnie. Pomagając im zbudować ten fundament, zajdą daleko, gdy zaczną uczyć się czytania i innych umiejętności”.

Objawy stresu w szkole podstawowej obejmują:

• Lęki i koszmary. „Nie chodzi o to, czego się obawiają, ale o to, że są bardziej strachliwe” – mówi Bryant.Bóle brzucha i głowy. Tego rodzaju dolegliwości świadczą o tym, że dzieci są zestresowane. „Rodzice mają rację, myśląc, że chodzi o coś więcej niż tylko o chorobę fizyczną” – mówi Bryant. „Ale to nie jest tak, że dziecko sobie to wymyśla. Może chcą czegoś uniknąć, ale naprawdę to czują. Może to być ich sposób na poradzenie sobie ze zbyt dużym stresem”.

• Negatywizm i kłamstwo. „Jednym ze sposobów radzenia sobie z tym problemem jest zaakceptowanie kłamstwa bez wyolbrzymiania go jako problemu” – radzi Bryant. Powiedz: „Byłoby miło, gdyby tak było”. W ten sposób doceniasz ich dobry pomysł. To może być bardzo skuteczne. Rodzic nie akceptuje kłamstwa i nie odrzuca uczuć dziecka. Dzięki temu rodzic i dziecko nadal ze sobą rozmawiają. Rodzic wie, skąd wzięło się kłamstwo – dziecko naprawdę chciałoby, żeby to była prawda”.

• Wycofanie, regresywne zachowanie lub nadmierna nieśmiałość. Poznaj temperament swojego dziecka. Nie wszystkie dzieci dojrzewają w tym samym tempie. Niektóre dzieci wolno akceptują nowe rzeczy. „Jeśli wiesz, że Twoje dziecko łatwiej się złości, jest bardziej agresywne lub zdenerwowane niż inne dzieci, pomóż mu znaleźć jakieś ujście” – radzi DeBord. Jeśli dziecko potrzebuje ruchu po szkole, zaproponuj mu przejażdżkę rowerem po obiedzie. Jeśli potrzebuje czegoś uspokajającego, zaproponuj słuchanie muzyki.

„Kiedy kładziesz dzieci do łóżka, podczas kąpieli, w każdej sytuacji, kiedy są one same, zadawaj im pytania otwarte i słuchaj ich” – mówi DeBord. Dzieci potrzebują czegoś konkretnego. Zamiast pytać: „Co dziś robiłeś?”, zapytaj o obiad, opowiedzianą bajkę lub kolegę, z którym się dziś bawiły. Powiedz: „Opowiedz mi, gdzie się bawiłeś. Czy były tam piłki i sprzęt? Czy bawiliście się w grupach?”.

Szkoła średnia

Dzieci w wieku gimnazjalnym przechodzą przez drzwi do okresu dojrzewania. Według wszystkich opinii jest to bardzo trudny okres. Ponieważ tak wiele się zmienia, dzieci w wieku gimnazjalnym mogą czuć się sfrustrowane niemożnością poradzenia sobie z sytuacjami, które wcześniej przychodziły im z łatwością.

„Przejście do gimnazjum to moment, w którym całkowicie zmienia się dynamika rówieśników. Często jest to bardzo gwałtowna zmiana” – mówi Bryant. „Może to być bardzo bolesne. W gimnazjum musi nastąpić czas na podsumowanie. Nasze dzieci wracają do domu bardzo zestresowane i musimy je uspokoić. Jest to czas na wysłuchanie, powiedzenie: 'Tak, to naprawdę trudne i trudno sobie z tym poradzić’. Daj im do zrozumienia, że słyszysz ich ból, a one są bezpieczne w domu i nie muszą wracać do domu, gdzie rodzice je dręczą”.

Jeśli to brzmi prosto, nie dajcie się zwieść. Nadal ważne jest wyznaczanie granic. Kluczem jest cierpliwość.

„W przypadku nastolatków nakłonienie ich do rozmowy jest jak wyrywanie zębów. Chcą po prostu rozmawiać z przyjaciółmi” – zauważa DeBord. „Znalezienie czasu na rozmowę z nastolatkami może oznaczać pójście z nimi do centrum handlowego. Albo położyć się na poduszce obok nich na dobranoc. Znajdź momenty, w których mogą się otworzyć. Zastanów się, jak rozpocząć te rozmowy”.

Bryant twierdzi, że mitem jest, iż nastolatki nie mogą mieć dobrych relacji z rodzicami. Zarówno DeBord, jak i ona sama podkreślają, że dla nastolatków niezwykle ważna jest umiejętność rozmawiania z dorosłymi.

„To, o czym będą chcieli rozmawiać, może cię zaskoczyć” – mówi DeBord. „Są to ciężkie sprawy – problemy rodzinne, seksualność, pokój na świecie. Może się okazać, że to, co im leży na sercu, jest o wiele cięższe niż to, o czym myślimy, że chcą rozmawiać”.

Nastolatkom bardzo zależy na utrzymaniu dobrych relacji z rówieśnikami, ale nie chcą też popełniać błędów – mówi Bryant.

Radzi: „Podejdź do tego w miły, wspierający sposób”. „Wyrażaj przekonanie, że w domu nadal są w stanie udźwignąć swój ciężar. Nie ma szybkiego, łatwego rozwiązania. Rodzicielstwo w okresie dorastania jest bardziej czasochłonne niż w szkole podstawowej. Potrzebują nas tam, gdzie są jasno określone granice. Potrzebują, aby nasze życie było stabilne, a dla nich nawet nudne. To im mówi: „Jak ty będziesz przeżywał swoje przygody, my tu jesteśmy stabilni””.

Szkoła średnia

Poważnym problemem dla wielu uczniów szkół średnich jest uparte dążenie ich rodziców do przyjęcia ich na studia, które ich zdaniem są najlepsze.

„Uczniowie szkół średnich są bardzo świadomi potrzeby zaprezentowania swojego profilu potencjalnym kolegom” – mówi Hall. „Mówią im o tym doradcy, nauczyciele, rodzice. Skupiają się na tym bardzo intensywnie. Nie chodzi tylko o dobre oceny, ale także o udział w ważnych zajęciach pozalekcyjnych, a nawet pracę społeczną”.

Podobnie jak u młodszych dzieci, stres ten może objawiać się złymi ocenami i sprzecznymi z normami zachowaniami. Starsi nastolatkowie często reagują na stres zaburzeniami odżywiania lub problemami z nadużywaniem alkoholu i narkotyków. Należy znać sygnały i być przygotowanym na ich zwalczanie.

„Zwracaj uwagę na zmiany w ocenach, frekwencję, spóźnienia, brak reakcji w klasie lub w domu” – mówi Hall. „Zwracaj uwagę na wycofanie się w samotność lub jedną, przeciwstawną aktywność, na przykład przyjęcie obcej muzyki lub obcej kultury. Należy zwrócić uwagę na nadmierne korzystanie z Internetu lub pobłażanie mu, zwłaszcza nadmierne spędzanie czasu na czatach. Każdy sposób, w jaki uczeń może wycofać się z normalnej wymiany i korzystania z kontaktów z innymi ludźmi, może sygnalizować problem”.

Rozwiązanie?

„Jakkolwiek prosto i banalnie to zabrzmi, nie poświęcamy wystarczająco dużo czasu na przebywanie z naszymi dziećmi i ich kochanie” – mówi Hall.

W miarę jak nastolatki stają się coraz starsze, rodzice stają się raczej trenerami niż dyrektorami. Nadal obowiązują podstawowe zasady komunikacji, obecności i struktury. Jest to bardzo ważne, zwłaszcza że nastolatki mają prawo jazdy i mogą wyjeżdżać w miejsca, o których nie masz pojęcia. Rodzic musi zrezygnować z pewnej kontroli – co oznacza, że monitorowanie dziecka jest ważniejsze niż kiedykolwiek.

„Kiedy dziecko jest małe, mamy nadzieję, że nauczyliśmy je wybierać odpowiedni kolor skarpetek. Kiedy są starsze, mamy nadzieję, że nauczyliśmy je podejmować decyzje o tym, jak być bezpiecznym” – mówi DeBord. „Nastolatki są ryzykantami. Naszym zadaniem, jako rodziców, jest monitorowanie, gdzie są i z kim przebywają – nie w sensie pilnowania, ale sprawdzania, co się dzieje. Jest wyznaczona godzina meldowania się. I nadal można ustalać godziny, o których przychodzą. Powinno się to odbywać na bardziej dorosłym poziomie: ty mówisz, gdzie jesteś, a oni mówią tobie”.

Nie należy lekceważyć emocjonalnych strat po przeżyciu klęski żywiołowej. Oto kilka oznak, na które należy zwrócić uwagę.

Nadzieja i huragany: Wskazówki dotyczące przetrwania emocjonalnego

Po przejściu huraganu pozbieranie się po nim może być równie trudne, jak przetrwanie samej burzy.

Medically Reviewed by Ann Edmundson,?MD,?PhD Z archiwum lekarza

Zeszłoroczne huragany na Wybrzeżu Zatoki Perskiej bezlitośnie przypominają o potędze natury. Co roku zmieniają się ich nazwy, ale zniszczenia nie. Chociaż huragany przychodzą i odchodzą, zniszczenia, jakie pozostawiają po sobie, mogą prześladować mieszkańców i regiony przez wiele tygodni, miesięcy i lat.

Koniec burzy nie oznacza końca skutków huraganów” – mówi dr Patricia A. Farrell, psycholog i autorka książki „How to Be Your Own Therapist”. „W rzeczywistości całkowity efekt, jeśli chodzi o uraz psychiczny, może być odczuwalny dopiero tydzień lub dłużej po huraganie. To właśnie z efektami pohuraganowymi mieszkańcy tych obszarów będą musieli się zmagać, gdy ustaną deszcze i ustąpi woda.”

Skutki psychologiczne mogą nie uderzyć w ofiary huraganów od razu, ponieważ przetrwanie huraganu może wywołać przypływ adrenaliny, która pomoże im przetrwać pierwsze godziny podczas huraganu i sprzątanie po nim.

„To właśnie wtedy człowiek aktywnie chroni się i przygotowuje do burzy i sprzątania. Kiedy jednak ten pęd do działania minie, dociera do nas, jak bardzo było to niebezpieczne i przez co przeszliśmy, i właśnie wtedy zaczynamy odczuwać emocjonalne skutki burzy” – mówi Farrell.

Nie należy lekceważyć emocjonalnych pozostałości po przeżyciu klęski żywiołowej. Oto kilka oznak, na które warto zwrócić uwagę, a które mogą świadczyć o tym, że Ty lub ktoś, kogo kochasz, doświadcza objawów pourazowych:

• Żal, żałoba, depresja lub rozpacz

• Niepokój, nerwowość lub dezorientacja

• Poczucie bezradności i bezbronności

• Wycofanie społeczne lub paranoja

• Bezsenność lub uporczywe koszmary senne

• Nastrojowość lub łatwość ulegania złości lub pobudzeniu

• Trudności z koncentracją i utrata pamięci

• Zwiększone spożycie narkotyków i alkoholu

Porady dotyczące radzenia sobie z problemami

Istnieją jednak sposoby radzenia sobie z sytuacją. Przygotowanie się na następstwa jest częścią procesu powrotu do zdrowia i odzyskania życia; odzyskujesz swoje życie.

Farrell proponuje kilka sposobów, dzięki którym Ty i Twoja rodzina możecie zacząć indywidualnie i zbiorowo radzić sobie z wszelkimi zagrożeniami ze strony Matki Natury:

• Prowadź dziennik, w którym będziesz mógł wyrazić swoje myśli i obawy. Jest to pomocne i pozwala się odciążyć.

• Omówić swoje obawy z innymi i wysłuchać ich, aby przekonać się, że nie jest się samemu i że to, co się przeżywa, jest normalnym procesem.

• Pamiętaj, że pewne zmiany w emocjach są częścią powrotu do normalności po traumatycznym wydarzeniu.

• Szukaj rzeczy, które sprawiają Ci przyjemność i dają spokój. Czas naładować swoje psychiczne baterie.

• Zadbaj o odpowiednią ilość snu i zbilansowaną dietę. „Częścią dbania o zdrowie psychiczne jest dbanie o zdrowie fizyczne, a dieta odgrywa tu dużą rolę”.

• Ćwicz ćwiczenia relaksacyjne, takie jak oddychanie relaksacyjne i kierowana wyobraźnia, zawsze wtedy, gdy czujesz, że tego potrzebujesz, „a nawet wtedy, gdy nie jest oczywiste, że możesz potrzebować przerwy”.

• Utrzymuj otwarte linie komunikacyjne z innymi osobami w swoim życiu.

• Śmiej się zawsze, gdy jesteś rozbawiony. „Śmiech to jedno z tych lekarstw, które jest bardzo silne, a jednocześnie nie wymaga recepty” – mówi Farrell.

• Zaplanuj „dzień bezsensu”, w którym nie będziesz robił absolutnie nic poza czymś, co sprawia ci przyjemność.

• Nie zakładaj, że „powinieneś był wiedzieć” o czymkolwiek; wszyscy jesteśmy ludźmi, wszyscy możemy popełniać błędy i będziemy je popełniać w przyszłości.

Badania pokazują, że przy braku dobrze zaplanowanych interwencji u wielu ofiar katastrofy może rozwinąć się trwała depresja, lęk i inne problemy emocjonalne. Na szczęście w większości przypadków wiele objawów ustępuje stopniowo w ciągu kilku tygodni po zdarzeniu. Jeśli czujesz, że doświadczasz poważnych lub długotrwałych objawów pourazowych, warto skonsultować się ze specjalistą.

Jeśli nieśmiałość jest czymś więcej niż tylko typowym dyskomfortem związanym z nowymi ludźmi i sytuacjami – jeśli jest na tyle poważna, że przeszkadza dziecku w codziennym życiu – mówi się o lęku społecznym. Jest to powszechny problem, a pomoc jest dostępna.

Dzieci boją się życia

Zbyt nieśmiałe

Z archiwum lekarza

Dzieci, podobnie jak dorośli, bywają nieśmiałe. Mogą czuć się niekomfortowo, gdy poznają nowych ludzi lub znajdują się w nowych sytuacjach. Ale kiedy już, że tak powiem, zmoczą stopy, zwykle jest im dobrze. Jednak w przypadku innych osób to początkowe uczucie dyskomfortu nigdy nie mija i uniemożliwia im prowadzenie normalnego życia. Kiedy nieśmiałość osiąga taki poziom, przybiera inną nazwę – lęk społeczny.

Jak twierdzi dr Barbara Markway, współautorka wraz z mężem, dr Gregiem Markwayem, książki Painfully Shy: How to Overcome Social Anxiety and Reclaim Your Life (Jak pokonać lęk społeczny i odzyskać swoje życie). Jednak w rzeczywistości choroba ta często zaczyna się w okresie dojrzewania, a nawet w dzieciństwie. „Im wcześniej uda się ją zdiagnozować, tym szybciej można ją leczyć i uniknąć bólu i cierpienia, które towarzyszą temu zaburzeniu” – mówi Markway, który cierpiał na lęk społeczny jako młody dorosły.

Zarówno dorośli, jak i dzieci cierpiący na lęk społeczny obawiają się, że inni ich oceniają, że są w centrum (niechcianej) uwagi, że cały czas się im przyglądają” – mówi Markway. U dzieci te uczucia mogą przekładać się na takie zachowania, jak niepodnoszenie ręki w klasie, niejedzenie w stołówce z innymi dziećmi, niebawianie się z innymi dziećmi na placu zabaw, nieprzyjmowanie na zajęcia pozaszkolne, a w niektórych przypadkach odmowa pójścia do szkoły.

W ciężkich przypadkach może rozwinąć się stan znany jako mutyzm wybiórczy, w którym dziecko nie odzywa się do nikogo spoza swojej rodziny – co przeszkadza zarówno w nauce, jak i w kontaktach społecznych. „To tak, jakby skrzynka głosowa była zamrożona” – wyjaśnia Markway.

Dla dzieci to coś innego

Jedna z różnic między dziećmi a dorosłymi z lękiem społecznym, mówi Markway, polega na tym, że ponieważ dzieciom trudniej jest wyrażać werbalnie swoje uczucia – mogą nawet nie wiedzieć, co czują – mogą mieć skłonność do wybuchów złości, płaczu lub często skarżyć się na bóle brzucha.

„Dorośli często zdają sobie sprawę, że ich lęki są przesadzone” – mówi Markway. „Ale dzieci nie”. Wniosek z tego może być jednak taki sam … starają się unikać sytuacji, które je denerwują.

Różnica między zwykłą nieśmiałością a lękiem społecznym polega na tym, jak bardzo ten stan wpływa na codzienne życie. „Jeśli dziecko unika rzeczy, które normalne dzieci lubią robić, może to oznaczać, że mamy do czynienia z zaburzeniem, a nie tylko z nieśmiałością” – mówi Markway.

Około 3-5% populacji cierpi z powodu lęku społecznego, mówi dr Deborah Beidel, profesor psychologii i współdyrektor Centrum Zaburzeń Lękowych na Uniwersytecie Maryland w College Park. Częstość występowania u dzieci poniżej 12 roku życia wynosi około 3%, a u nastolatków około 5% – dodaje. Beidel jest współautorką, wraz z dr Samuelem M. Turnerem, książki Shy Children, Phobic Adults: The Nature and Treatment of Social Phobia.

Problem ten dotyczy w równym stopniu chłopców i dziewcząt, ale dziewczęta częściej się do tego przyznają – mówi Beidel. Stan ten można wyraźnie zdiagnozować już w wieku 8 lat. Młodsze dzieci również mogą cierpieć z powodu lęku społecznego, ale trudniej jest je zdiagnozować, ponieważ mogą nie być w stanie w pełni wyrazić swoich uczuć.

Ponieważ dzieci cierpiące na lęk społeczny zazwyczaj nie sprawiają kłopotów w szkole, mogą zostać przeoczone – mówi Beidel.

Fobia społeczna występuje często w rodzinach. Jeśli rodzic cierpi na jakiekolwiek zaburzenie lękowe, jest bardziej prawdopodobne, że dziecko również na nie zapadnie – mówi Beidel. Fobia może być również wyuczona: Jeśli rodzice są nieśmiali, mogą nie zabierać dziecka w różne miejsca, by spotykało się z różnymi ludźmi, a dziecko nie nauczy się radzić sobie w nowych sytuacjach.

Uzyskiwanie pomocy

Jak najwcześniejsze podjęcie leczenia lęku społecznego jest bardzo ważne – zgadzają się obaj eksperci.

„To nie jest coś, z czego można wyrosnąć bez interwencji” – mówi Beidel.

Markway dodaje: „Lęk społeczny może być prekursorem depresji w okresie dojrzewania, a u dorosłych, wraz z depresją, może prowadzić do nadużywania substancji psychoaktywnych, a nawet samobójstwa”.

W leczeniu lęku społecznego u dorosłych stosuje się leki, takie jak SSRI. Na przykład Paxil, który został zatwierdzony przez FDA do leczenia lęku społecznego u dorosłych. Chociaż SSRI nie zostały zatwierdzone przez FDA do leczenia lęku społecznego u dzieci, można je z powodzeniem stosować – mówi Markway.

Standardowym sposobem leczenia jest jednak terapia poznawczo-behawioralna, dostosowana do wieku dziecka. Na przykład wykorzystanie lalek może pomóc dzieciom zmienić sposób myślenia o rzeczach i sposób mówienia do siebie. Dzieci uczone są także technik relaksacyjnych, które mogą stosować w sytuacjach, które sprawiają, że czują się niekomfortowo.

„Dzięki terapii dzieci mogą się nauczyć, że straszne rzeczy, których się boją, nie wydarzą się” – mówi Beidel.

Beidel prowadzi obecnie czteroletnie badanie finansowane przez National Institute of Mental Health, w którym porównuje terapię behawioralną, Prozac i placebo u młodzieży w wieku 8-16 lat. Część komponentu behawioralnego obejmuje program, w ramach którego dzieci biorące udział w badaniu spotykają się z „pomocnikami rówieśniczymi” przez półtorej godziny w sytuacji społecznej.

„Jest to szansa dla dzieci z fobią społeczną, by spotkały się z dziećmi, które zwykle je ignorują, w miejscu, do którego zwykle nie chodzą” – mówi Beidel. „Daje im to możliwość przećwiczenia umiejętności, których się uczyły”.

Choć ważne jest, by jak najwcześniej uzyskać pomoc, dobrą wiadomością jest to, że badania wskazują, iż leczenie jest skuteczne i nie musi trwać bezterminowo – mówi Markway. „Krótkoterminowe leczenie [może trwać od 6 do 12 tygodni, choć zależy to od nasilenia zaburzeń] zazwyczaj przynosi efekty” – mówi. „Nie ma co liczyć na lata terapii”.

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko cierpi na lęk społeczny lub fobię społeczną, poszukaj specjalisty w dziedzinie zdrowia psychicznego, który specjalizuje się w terapii behawioralnej dzieci, mówi Beidel.

Aby uzyskać więcej informacji na temat tego zaburzenia, warto skorzystać z poniższych źródeł:

• Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Zachowania (Association for Advancement of Behavior)

• Amerykańskie Stowarzyszenie Terapii Zaburzeń Lękowych

• Centrum Zaburzeń Lękowych w Maryland

ABC prowadzenia prezentacji bez palpitacji. Strategie pokonywania strachu przed wystąpieniami publicznymi.

Awans Steve’a Tingleysa wiązał się z nowym obowiązkiem, którego się obawiał. Kiedy 52-latek został mianowany dyrektorem ds. usług medialnych w firmie ubezpieczeniowej w Madison w stanie Wisconsin, oczekiwano od niego, że będzie wygłaszał prezentacje dla innych działów i grup zewnętrznych.

Pociłem się, byłem bardzo zdenerwowany, jąkałem się na scenie. Traciłem koncentrację i wszystko się rozpadało” – mówi.

Większość z nas odczuwa lekki dreszcz na myśl o zajęciu miejsca na podium, ale dla niektórych niepokój jest wyniszczający. Szacuje się, że aż 35% Amerykanów drży na myśl o wystąpieniu publicznym, a aż 13% ma w pewnym momencie pełnoobjawowe zaburzenia lęku społecznego.

Skrajne zakłopotanie wydaje się być przypadkiem nadmiernej reakcji starożytnych systemów mózgowych na współczesne życie. Kiedy widzisz niebezpieczeństwo – jadowitego węża lub pomieszczenie pełne ludzi – amygdala, obszar mózgu przetwarzający reakcje emocjonalne, przechodzi w stan alarmowy. W organizmie wydzielają się hormony stresu – kortyzol i adrenalina, które pobudzają Cię do ucieczki lub walki. To właśnie powoduje poty i dreszcze.

Jeśli nie ma możliwości ucieczki, kora przedczołowa – część mózgu odpowiedzialna za planowanie i podejmowanie decyzji – wydaje się wyłączać, w wyniku czego człowiek zastyga w bezruchu. Przechodzisz na autopilota, co może prowadzić do mówienia bez sensu lub znieruchomienia. Nawet jeśli uruchomienie prezentacji PowerPoint nie zagraża życiu, te same reakcje włączają się.

Można nauczyć się trenować swoją amygdalę, by nie reagowała przesadnie, stosując proces zwany wygaszaniem. Poprzez wielokrotne stawianie się w przerażającej sytuacji bez żadnych negatywnych konsekwencji, amygdala uczy się, że strach nie jest właściwy. Krótkotrwałą ulgę przynoszą leki blokujące receptory beta, które zmniejszają lęk przed wynikami, blokując działanie adrenaliny. Naukowcy testują też substancję o nazwie D-cycloserine, która ma wzmocnić proces wygaszania w ciężkich przypadkach.

Tingley ugasił swój lęk, biorąc udział w warsztatach z wystąpień publicznych prowadzonych przez Douga Stevensona, szefa Story Theater International, organizacji zajmującej się szkoleniem ludzi biznesu w zakresie doskonalenia umiejętności prezentacji. Podczas weekendowego seminarium Tingley musiał odegrać na scenie osobiste historie. Warsztaty były naprawdę przerażające – mówi. Wykraczałem poza swoją strefę komfortu.

Ale to weekendowe seminarium maratońskie pomogło. Tingley może teraz wygłosić przemówienie bez konieczności wyżymania koszuli po jego zakończeniu.

Elementarz wystąpień publicznych: wskazówki, jak uspokoić nerwy

• Opracuj to

  . Trener wystąpień Doug Stevenson radzi uczestnikom swoich warsztatów, aby godzinę lub dwie przed wystąpieniem wykonali 15 minut ćwiczeń aerobowych. Dodatkowa porcja tlenu sprawia, że neurony szybciej się uruchamiają, a to zwiększa zdolność koncentracji.

• Kochaj siebie

  . Może to zabrzmi banalnie, ale afirmacja samego siebie może zmniejszyć reakcję na stres. W badaniu przeprowadzonym przez UCLA osoby, które przed wygłoszeniem przemówienia zastanawiały się nad swoimi przekonaniami politycznymi lub duchowymi, miały później niższy poziom kortyzolu.

• Uzyskać wsparcie

  . Toastmasters, międzynarodowa organizacja, pozwala ćwiczyć przemawianie w małych, nieformalnych grupach wsparcia.

Pierwotnie opublikowano w numerze styczeń/luty 2008 czasopisma Doctor the Magazine.

Ataki paniki są naprawdę przerażające i mogą wystąpić bez ostrzeżenia lub powodu, powodując nagły strach i skrajne zdenerwowanie przez 10 minut lub dłużej.

Pod presją: Co to jest atak paniki?

Atak paniki – przerażające doświadczenie – jest objawem zaburzenia panicznego, które na szczęście jest jednym z najbardziej uleczalnych zaburzeń lękowych.

Medically Reviewed by Patricia A. Farrell, PhD Z archiwum lekarza

Mężczyzna w wieku około 40 lat zostaje przywieziony na pogotowie. Pocąc się, ma przyspieszone bicie serca i nie może złapać oddechu. On i jego żona są przekonani, że ma zawał serca. Może tak być – tylko że tym razem lekarze na pogotowiu mówią mu, że serce jest w porządku. To, co ma, to atak paniki.

Chociaż nikt nigdy nie powinien ignorować objawów zawału serca ani zakładać, że zamiast tego ma atak paniki, tysiące ludzi każdego roku podzielają doświadczenia tego człowieka.

Ataki paniki są naprawdę przerażające i mogą wystąpić bez ostrzeżenia lub powodu, powodując nagły strach i skrajne zdenerwowanie przez 10 minut lub dłużej. Objawy fizyczne nasilają atak: pocenie się, przyspieszone bicie serca, szybki puls, uczucie omdlenia lub jakby ktoś się dusił i – być może najgorsze ze wszystkich – poczucie „zwariowania”.

Ataki te są objawem zaburzenia panicznego, rodzaju zaburzenia lękowego, na które cierpi około 2,4 miliona dorosłych osób w Stanach Zjednoczonych. Zaburzenie to pojawia się najczęściej w okresie późnego dorastania i wczesnej dorosłości i dotyka dwa razy więcej Amerykanek niż mężczyzn. Nikt nie wie, co wywołuje zaburzenia paniczne, ale badacze podejrzewają, że jest to połączenie czynników biologicznych i środowiskowych, w tym historii rodzinnej (zaburzenia paniczne występują w wielu rodzinach), stresujących wydarzeń życiowych, nadużywania narkotyków i alkoholu oraz wzorców myślenia, które wyolbrzymiają normalne reakcje fizyczne.

Co dokładnie się dzieje? „Wszyscy fizycznie reagujemy na stres” – mówi dr Barbara O. Rothbaum, profesor psychiatrii i dyrektor Trauma and Anxiety Recovery Program w Emory University School of Medicine w Atlancie. „Ty możesz odczuwać niepokój w związku z problemami w pracy, zdawaniem egzaminu lub podejmowaniem ważnych decyzji. Jednak osoba cierpiąca na zaburzenie paniczne może reagować na te same umiarkowane napięcia przesadną reakcją fizyczną – tak jakby miała zostać zaatakowana przez dzikiego tygrysa lub spaść z dużej wysokości. Jest to pełna, pompująca adrenalinę reakcja typu „walcz lub uciekaj”.

Z tego właśnie powodu, mówi Rothbaum, ataki paniki są podwójnie przerażające. „Ponieważ nie ma żadnego realnego zagrożenia, które by je prowokowało, epizody te mogą wystąpić zawsze i wszędzie” – w tym podczas spaceru ulicą, posiłku z grupą przyjaciół, zakupów spożywczych, a nawet snu, jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego.

Z czasem u wielu osób cierpiących na ataki paniki pojawia się ciągły strach przed kolejnym atakiem. Strach ten może poważnie utrudniać wykonywanie codziennych czynności i obniżać ogólną jakość życia. Niektórzy ludzie nie chcą wychodzić z domu ani stawiać się w sytuacjach, które przypominają im o poprzednich atakach. Następstwem tego może być agorafobia (lęk przed przebywaniem poza znanym i bezpiecznym otoczeniem) lub inne problemy psychiczne.

Na szczęście zaburzenie paniczne jest jednym z najbardziej uleczalnych zaburzeń lękowych. Psychoterapia (czasami nazywana terapią rozmowną), terapia poznawcza lub terapia biofeedback mogą pomóc w zmianie reakcji danej osoby na bodźce. Inną opcją są leki, takie jak antydepresanty i beta-blokery. Pewne zmiany stylu życia, takie jak ograniczenie kofeiny i codzienne ćwiczenia fizyczne, również mogą zmniejszyć objawy.

Wskazówka: Zmień, co możesz, resztę zaakceptuj

Rozwód, zwolnienie z pracy, zagrożenie terroryzmem – w dzisiejszych czasach każdy ma mnóstwo powodów do niepokoju. I bardzo często jego źródłem jest coś, czego nie możemy zmienić. Jak rozpoznać, kiedy nadszedł czas, aby uzyskać pomoc w radzeniu sobie z lękami?

Aby lepiej zrozumieć podłoże lęku – i jak lepiej sobie z nim radzić – doktor zwrócił się do dwóch ekspertów w dziedzinie lęku: Jerilyn Ross, MA, LICSW, dyrektor The Ross Center for Anxiety and Related Disorders, Inc. oraz Lindę Andrews, MD, adiunkta psychiatrii i nauk behawioralnych w Baylor College of Medicine w Houston.

Normalny a szkodliwy lęk

Zimny pot lęku to reakcja „walcz lub uciekaj”, która chroniła naszych wczesnych krewnych przed niedźwiedziami grizzly i innymi przerażającymi postaciami, mówi Andrews. „Ten przypływ adrenaliny nadal dobrze nam służy w pewnych okolicznościach. Lęk jest naturalną reakcją na te bardzo realne stresy”.

W dzisiejszym świecie „ta reakcja pomaga nam się zmotywować, przygotowuje nas na rzeczy, z którymi musimy się zmierzyć, a czasem daje nam energię do podjęcia działania, gdy tego potrzebujemy” – dodaje Ross.

Zbliża się ważna rozmowa w sprawie pracy, a ty jesteś spięty. Więc „spędzasz trochę więcej czasu na ubieraniu się lub ćwiczeniu tego, co chcesz powiedzieć” – mówi Ross. Masz umówione spotkanie z prawnikiem rozwodowym, więc odrabiasz więcej pracy domowej”. Ten rodzaj niepokoju może motywować do lepszego działania. Pomaga chronić siebie”.

Ale jak dobrze wiemy, czasami nie potrzeba konkretnego zagrożenia – wystarczy sama możliwość wystąpienia kryzysu – aby człowiek wszedł w tryb lękowy. „Trudność polega na nauczeniu się wyciszania tej automatycznej reakcji – zastanowieniu się: 'Jak poważne jest niebezpieczeństwo? Jak bardzo prawdopodobne jest to zagrożenie?” – mówi Andrews.

„Lęk może zacząć żyć własnym życiem” – dodaje. „Wszystko staje się potencjalnym kryzysem. Wydarzyło się coś, co było nie do pomyślenia. Za każdym rogiem czai się kolejna katastrofa”.

Opłata za niepokój

Kiedy lęk zbiera żniwo, twoje ciało o tym wie. Masz problemy z zasypianiem, jedzeniem i koncentracją. Boli Cię głowa, masz rozstrój żołądka. Może nawet wystąpić atak paniki – bicie serca, uczucie oszołomienia.

Lęk może być również odczuwany jako depresja. „Te dwa zaburzenia czasami nakładają się na siebie” – mówi Ross.

Kiedy lęk staje się tak przytłaczający, że przeszkadza w codziennych czynnościach – kiedy powstrzymuje cię przed pójściem w jakieś miejsce, przed zrobieniem rzeczy, które musisz zrobić – wtedy potrzebujesz pomocy, mówi Ross.

Zaburzenia lękowe uogólnione to większy zespół – „jak maszyna do zamartwiania się w twojej głowie” – mówi Ross. „Jeśli to nie jest jedna rzecz, to jest inna. Odwlekasz do tego stopnia, że niemal boisz się zrobić krok. Tak bardzo denerwujesz się pójściem do szkoły dziecka, żeby porozmawiać z nauczycielem, że po prostu nie idziesz – spóźniasz się na spotkanie”.

W przypadku tak przytłaczającego niepokoju „ludzie nie podejmują dobrych decyzji” – mówi Ross. „Unikają różnych rzeczy lub nie są w stanie stanąć na wysokości zadania, ponieważ niepokój jest zbyt duży. Odwlekają, bo nie mogą się skoncentrować, nie mogą się skupić. To naprawdę przeszkadza im w codziennym życiu. W tym momencie może się okazać, że mają poważniejsze problemy z lękiem i potrzebują profesjonalnej pomocy”.

Jak sobie radzić?

Aby poradzić sobie ze zwykłym lękiem, należy, jak to się mówi, „spojrzeć realnie”. „Oddziel rzeczywiste ryzyko i niebezpieczeństwa związane z daną sytuacją od tych, które pogarsza twoja wyobraźnia” – radzi Ross. Jest to nowa wersja starego porzekadła: „Przejmij kontrolę nad tym, co możesz, i zaakceptuj to, czego nie możesz zmienić”.

„Zadaj sobie pytanie: Gdzie możesz przejąć kontrolę nad sytuacją? Gdzie możesz wprowadzić zmiany? Następnie zrób to, co trzeba zrobić” – mówi. „Jakie rzeczy musisz po prostu zaakceptować? To jest bardzo ważne”.

Bardzo często udaje się pokonać cykl lękowy z pomocą przyjaciół lub rodziny – kogoś, kto może pomóc w uporządkowaniu problemów. Kiedy jednak lęk staje się przytłaczający, nadchodzi czas na terapeutę, a być może także na leki.

Oto dwie strategie, których terapeuci używają, by pomóc nam pokonać lęk:

Zadaj sobie pytanie: Czy to jest produktywna myśl? Czy pomaga mi zbliżyć się do mojego celu? Jeśli jest to tylko negatywna myśl, którą powtarzasz, musisz umieć jej powiedzieć: „Przestań”. „Jest to trudne do zrobienia, ale bardzo ważne” – mówi Ross.

Zamiast dać się sparaliżować niepokojowi, można wysłać sobie inny komunikat: „Być może będę musiał podjąć pracę, której nie lubię tak bardzo, być może będę musiał podróżować dalej, niż bym chciał, ale zrobię to, co muszę zrobić teraz. Przynajmniej w krótkim okresie będę miał zapewnione bezpieczeństwo dochodów. Później będę mógł poszukać czegoś lepszego”.

Najważniejsza rzecz: „zdać sobie sprawę, że kiedy już zrobiło się wszystko, co można, trzeba iść naprzód” – mówi Ross.

Ross dodaje, że możesz nawet potrzebować „treningu oddechowego”. „Kiedy ludzie się denerwują, mają tendencję do wstrzymywania oddechu. Uczymy ludzi specjalnego oddychania przeponowego, które uspokaja organizm”. Uprawiaj jogę, medytację lub zacznij ćwiczyć. Ćwiczenia fizyczne są świetnym sposobem na pozbycie się niepokoju”.

Przede wszystkim staraj się nie potęgować swoich problemów, dodaje Andrews. „Kiedy jest źle, jest uzasadniony powód, by czuć się źle” – mówi. „Ale jeśli sobie z tym nie poradzisz, stracisz coś więcej niż tylko pracę – stracisz relacje, pewność siebie, możesz nawet stracić umiejętności techniczne, jeśli pozostaniesz uśpiony w swoim zawodzie. Staraj się nie potęgować jednego stresu przez dodawanie kolejnego”.

Często Twoja zdolność do radzenia sobie z niepokojem – pokonywania go – różni się w zależności od rodzaju kryzysu, z którym się zetknąłeś. „Im poważniejszy i bardziej zaskakujący był to kryzys, tym dłużej trzeba będzie się z nim uporać” – mówi Andrews. „Przez kilka tygodni możesz być na autopilocie. Jeśli masz depresję, może to skomplikować sytuację. W przypadku rozwodu powrót do siebie może zająć od miesięcy do lat”.

Ale miejcie się na baczności. „Jeśli dobrze radzisz sobie w jednym aspekcie swojego życia – w pracy lub w związkach – prawdopodobnie jesteś na dobrej drodze” – mówi. „Strach i niepokój nie kierują już twoim życiem”.

Leki na zaburzenia lękowe

Leki nie wyleczą zaburzeń lękowych, ale pomogą utrzymać je pod kontrolą. Jeśli lęk staje się na tyle poważny, że wymaga leczenia farmakologicznego, istnieje kilka możliwości.

Leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza z grupy SSRI, mogą być skuteczne w leczeniu wielu rodzajów zaburzeń lękowych.

Inne metody leczenia obejmują benzodiazepiny, takie jak Valium, Ativan i Xanax, stosowane samodzielnie lub w połączeniu z lekami z grupy SSRI. Leki te wiążą się z ryzykiem uzależnienia, więc nie są tak pożądane w przypadku długotrwałego stosowania. Inne możliwe skutki uboczne to senność, słaba koncentracja i drażliwość.

Beta-blokery mogą zapobiegać objawom fizycznym, które towarzyszą niektórym zaburzeniom lękowym, zwłaszcza fobii społecznej.

Kołatanie serca, burczenie w brzuchu, spierzchnięte dłonie – czy po prostu denerwujesz się czymś? Jeśli objawy nie ustępują, porozmawiaj z lekarzem, ponieważ mogą to być objawy lękowe i konieczne może być leczenie.

1/12

Kiedy nagle coś Cię przestraszy, np. głośny hałas, wyzwala to hormony stresu (adrenalinę, noradrenalinę, kortyzol), które powodują szybsze i mocniejsze bicie serca. Możesz mieć wrażenie, że bije ono nierównomiernie (kołatanie serca). Z czasem, jeśli taka sytuacja powtarza się zbyt często, zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia nadciśnienia, chorób serca, stwardnienia tętnic, wysokiego poziomu cholesterolu, udaru i zawału serca.

Szybkie oddychanie

2/12

Oprócz przyspieszonego bicia serca, możesz zacząć szybciej oddychać, gdy jesteś przestraszony, niespokojny lub masz wrażenie, że nie możesz nabrać wystarczająco dużo powietrza. Niektórzy ludzie oddychają tak szybko, że dostają zawrotów głowy lub mdleją. Może to być poważne, jeśli masz już problemy z oddychaniem z powodu astmy, choroby płuc, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) lub innych schorzeń.

Reakcja „walcz lub uciekaj” (Fight or Flight Response)

3/12

Jest to zespół objawów, które pojawiają się, gdy reagujesz na coś przerażającego. Przerażenie powoduje uwolnienie pewnych hormonów, które wysyłają sygnały przez mózg, rdzeń kręgowy i nerwy. Krew i paliwo (glukoza) napływają do rąk i nóg, aby przygotować się do stawienia czoła zagrożeniu za pomocą jednej z dwóch opcji: walki lub ucieczki. Przyspiesza się tętno i oddech. Możesz się też spocić i zadrżeć.

Napięte mięśnie

4/12

Twoje ciało przygotowuje się do obrony, gdy jesteś niespokojny. Jeśli jesteś naprawdę zaskoczony, twoje mięśnie napinają się jednocześnie. Zwykle rozluźniają się, gdy stres mija, ale jeśli zdarza się to często lub jeśli cały czas czujesz się zaniepokojony, napięte mięśnie ramion i szyi mogą prowadzić do bólów głowy, w tym migren. Pomocne mogą być techniki relaksacyjne, takie jak głębokie oddychanie i joga.

Wysoki poziom cukru we krwi

5/12

Hormony stresu mogą dawać natychmiastowy zastrzyk paliwa, kiedy jesteś przestraszony lub niespokojny. Jest to pomocne, gdy musisz uciekać przed niebezpieczeństwem lub z nim walczyć. W normalnych warunkach organizm gromadzi i przechowuje dodatkowe ilości cukru. Jednak wysoki lub ciągły niepokój może utrzymywać zbyt wysoki poziom cukru we krwi przez zbyt długi czas. Może to prowadzić do cukrzycy, a także do chorób serca, udaru mózgu i chorób nerek.

Problemy ze snem

6/12

Zmartwienia mogą nie dawać Ci spać w nocy. „Czy zapłaciłem rachunek za prąd?” „Czy zapomniałem nakarmić psa?”. Słaby sen może jeszcze bardziej wzmagać niepokój, zwłaszcza jeśli następnego dnia musisz pracować. Lista rzeczy do zrobienia może zmniejszyć niepokój, ponieważ rozbija problemy do rozwiązania. Pomocne mogą być też dobre nawyki związane ze snem. Staraj się mieć regularne pory snu i czuwania. Kładź się do łóżka w ciemnej, chłodnej sypialni. W nocy stopniowo zwalniaj tempo, aby ułatwić sobie zasypianie.

Problemy z walką z zarazkami

7/12

Gdy się martwisz, Twój organizm może nie radzić sobie tak dobrze z infekcjami. Nawet samo myślenie o czymś, co Cię rozzłościło lub zasmuciło, może osłabić reakcję układu odpornościowego – systemu obrony organizmu przed zarazkami – już w ciągu 30 minut. Niepokój, który rozciąga się na dni, miesiące lub lata, może jeszcze bardziej obciążać układ odpornościowy, utrudniając walkę z grypą, opryszczką, półpaścem i innymi wirusami.

Skurcz żołądka

8/12

Stres i niepokój mogą powodować uczucie, jakbyś miał węzły w brzuchu. Niektórzy ludzie mają mdłości, a nawet wymiotują. Jeśli dzieje się tak przez cały czas, mogą pojawić się problemy trawienne, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS) lub owrzodzenia w wyściółce żołądka, zwane wrzodami. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli odczuwasz silny ból brzucha lub wymiotujesz, gdy jesteś niespokojny.

Problemy z jelitami

9/12

Lęk może powodować zaparcia. Lekarze nie są dokładnie pewni, dlaczego tak się dzieje, ale być może niepokój zmienia sposób, w jaki używasz mięśni kontrolujących pracę jelit. Może też powodować biegunkę, ponieważ zmienia sposób, w jaki organizm wchłania niektóre składniki odżywcze. Twoje jelita mogą być szczególnie wrażliwe na stres, jeśli masz już IBS lub inne problemy trawienne. Lekarz może pomóc ci w opanowaniu czynników wywołujących niepokój w twoim życiu.

Przyrost masy ciała

10/12

Częścią problemu jest to, że lęk może czasami powodować zwiększone spożycie pokarmów. Może też prowadzić do poszukiwania pokarmów z dużą ilością tłuszczu i cukru, które mają więcej kalorii. Pokarmy te wydają się „działać” w tym sensie, że poprawiają objawy lękowe, co sprawia, że jeszcze bardziej ich pożądasz. Z czasem zbyt wiele lęku może zaburzyć reakcję organizmu na stres i spowodować przybieranie niechcianych kilogramów.

Problemy seksualne mężczyzn

11/12

Na początku stres może uruchomić twój system „walcz lub uciekaj”, który wytwarza hormon testosteron. To może sprawić, że poczujesz się bardziej podniecony. Jednak inny hormon stresu, kortyzol, może mieć odwrotny skutek. W dłuższej perspektywie czasowej zmartwienia mogą obniżyć poziom testosteronu, zmienić lub zmniejszyć ilość spermy oraz spowolnić lub zatrzymać normalną reakcję organizmu na chęć uprawiania seksu.

Problemy seksualne kobiet

12/12

Zmartwienia mogą cię męczyć i rozpraszać, przez co jesteś mniej zainteresowana seksem. Hormon stresu kortyzol również może zmniejszać pożądanie. Wysoki poziom stresu może mieć wpływ na cykl. Może powodować brak lub nierównomierne miesiączki, wydłużać je lub sprawiać, że będą bardziej bolesne. Może nasilać skurcze, wzdęcia i wahania nastroju w tygodniu poprzedzającym miesiączkę, zwane czasem zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Lęk może również utrudniać zajście w ciążę.