Jak rozpoznać, czy masz atak paniki, czy to normalna reakcja na stres?
Atak paniki to nie tchórzostwo
Jak rozpoznać, czy masz atak paniki, czy jest to normalna reakcja na stres?
Daniel J. DeNoon Z archiwum lekarza
Sierżant armii Georg-Andreas Pogany nie wiedział, co się z nim dzieje. W głowie mu pulsowało, powiedział „The New York Times” i „The Gazette of Colorado Springs, Colo”. Bolała go klatka piersiowa, a żołądek buntował się. Przez wiele godzin trząsł się, mając przytłaczające poczucie, że w każdej chwili może umrzeć.
Czy to było tchórzostwo? Tak stwierdziła armia amerykańska w pierwszym od czasów wojny wietnamskiej formalnym oskarżeniu o „tchórzliwe zachowanie wynikające ze strachu”. Na dzień przed sądem wojennym armia wycofała zarzut tchórzostwa. Pogany nadal jest oskarżony o zaniedbanie obowiązków.
Armia ma własną definicję tchórzliwego zachowania. Ale to, czego doświadczył Pogany, nie jest wynikiem tchórzostwa, mówią eksperci. To wynik bycia człowiekiem.
Trauma, stres i panika
Miesiąc temu, podczas swojej drugiej nocy w Iraku, Pogany zobaczył Irakijczyka przeciętego na pół przez ostrzał z ciężkiego karabinu maszynowego. Był to jego pierwszy kontakt z tego typu sytuacją i doznał czegoś, co określił jako atak paniki. Jako przesłuchujący przydzielony do zespołu Zielonych Beretów, Pogany powiedział swoim przełożonym, że nie nadaje się do służby i potrzebuje pomocy.
Zamiast tego został zamknięty w swoim pokoju i umieszczony na obserwacji samobójczej, mimo że, jak twierdzi, nie miał skłonności samobójczych. W końcu przeniesiono go do większej bazy wojskowej. Tam psycholog stwierdził u niego normalną reakcję na stres bojowy i zalecił mu powrót do jednostki po kilku dniach odpoczynku. Zamiast tego został nazwany tchórzem i odesłany do Stanów Zjednoczonych, gdzie stanął przed sądem wojennym.
Czy to naprawdę był atak paniki? Tak to brzmi dla dr Davida H. Barlowa, dyrektora Centrum Lęku i Zaburzeń Pokrewnych na Uniwersytecie Bostońskim.
„To z pewnością brzmi jak atak paniki” – mówi doktor Barlow. „Atak paniki to podstawowa emocja, jaką jest strach. Jest to reakcja ucieczki/walki, którą wszyscy w sobie nosimy. Wiąże się z ogromnymi zmianami w mózgu. Ma na celu przygotowanie cię do radzenia sobie z tym zagrażającym życiu zdarzeniem poprzez ucieczkę lub walkę, atakowanie źródła niebezpieczeństwa.”
Barlow twierdzi, że ataki paniki występują w dwóch różnych stanach. Jeden z nich to „prawdziwa reakcja” na traumatyczne wydarzenie. Druga to „fałszywa reakcja”, w której nie ma oczywistego zdarzenia wyzwalającego.
Dr Barbara Rothbaum, dyrektor programu leczenia traumy i lęku na Uniwersytecie Emory w Atlancie, preferuje inne określenie tego, czego najwyraźniej doświadczył Pogany.
„Przypadek tego żołnierza brzmi bardziej jak reakcja pourazowa, którą wiele osób opisuje jako atak paniki” – mówi doktor Rothbaum. „Zobaczenie czegoś takiego i wystąpienie tego rodzaju reakcji jest w zasadzie reakcją na traumę”.
Zarówno Barlow, jak i Rothbaum twierdzą, że jest to normalna reakcja na nienormalne wydarzenie.
„Emocje biorą górę, zanim mózg zdąży zareagować racjonalnym myśleniem” – mówi Barlow. „W przypadkach, w których występuje czynnik wyzwalający, jak w przypadku tego żołnierza, za każdym razem, gdy wydarzy się coś, co przypomni mu o tym wydarzeniu, będzie je przeżywał i miał retrospekcje. Jest to część ostrego zaburzenia stresowego. Nie jest to rzadkość bezpośrednio po poważnej traumie, jeśli nie było się na nią przygotowanym: 50% do 60% populacji może mieć taką reakcję”.
Dlaczego niektórzy ludzie dostają ataków paniki, a inni nie? Barlow twierdzi, że dziedziczymy sposób, w jaki reagujemy na stres.
„Jeśli ktoś jest zestresowany w pracy lub w domu, a nawet pod wpływem stresu związanego z pozytywną rzeczą, taką jak zawarcie związku małżeńskiego, mogą wystąpić ataki paniki” – mówi. „Jeśli ktoś ma w sobie przekonanie, że tak właśnie reaguje na stres, może mieć jeden z takich fałszywych alarmów. Inni mogą zamiast tego dostać zespołu jelita drażliwego. Ale wszystkie te sposoby reagowania na stres występują rodzinnie”.
Panika a lęk
Rothbaum rozróżnia ataki paniki i ataki lęku.
„Atak paniki jest bardzo krótki. Większość ludzi opisuje go jako falę, która ich ogarnia” – mówi. „W większości przypadków kończy się po minucie lub dwóch. Występuje wiele objawów fizycznych: Brak tchu, światłowstręt, zawroty głowy. Czujesz bicie serca, możesz mieć wrażenie, że się dusisz, i wiele innych nieprzyjemnych doznań. Później u niektórych osób pojawia się lęk przed tym lękiem, który może wywołać nowe ataki paniki. To właśnie jest zaburzenie paniczne”.
W przeciwieństwie do ataków paniki, ataki lęku nie ustają.
„Atak lęku może utrzymywać się przez długi czas” – mówi Rothbaum. „Może to mieć wiele objawów fizycznych.
Wszystko sprowadza się do bardzo powszechnego – i czasem bardzo pożytecznego – ludzkiego doświadczenia strachu.
„Strach jest naszą mocną stroną. Odkąd jesteśmy ludźmi, doświadczamy strachu” – mówi Rothbaum. „Utrzymywał on naszych przodków przy życiu. We współczesnym życiu nie potrzebujemy go tak bardzo, ale jeśli system zostanie uruchomiony, czujemy się tak, jakby gonił nas lew”. Jeden strach może wydawać się racjonalny, a drugi mniej, ale oba odczuwamy tak samo”.
Ale niektórzy ludzie znieruchomieją, gdy doświadczają strachu. Czy to jest tchórzostwo?
„To nie ma nic wspólnego z tchórzostwem” – mówi Rothbaum. „Mówię o ludziach, że są odważni, gdy potrafią coś zrobić w obliczu strachu. Ale jeśli nie możemy zrobić czegoś, czego się boimy, nazywamy to unikaniem”. Czasami człowiek nie jest w stanie przezwyciężyć tego unikania. Jest ono w nas bardzo silne”.
Opublikowano 11 listopada 2003 r.
