Rodzice powinni zwracać uwagę na objawy i zachęcać dzieci do szukania pomocy.
Samookaleczanie: Historia jednej rodziny
Matka i córka opowiadają swoją historię o samookaleczaniu i o tym, jak w końcu zdobyły siłę, by szukać pomocy.
Autor: Jeanie Lerche Davis Recenzja medyczna: Cynthia Dennison Haines, MD Od lekarza Archiwum
Dawn była uczennicą szkoły średniej, kiedy odkryto jej tajemnicę – praktykowała samookaleczanie, cięła się. To było osiem lat temu. Dziś Dawn ma prawie 25 lat i odmieniła siebie i swoje życie. Swoje cele zawodowe ukierunkowała na pomoc innym osobom z problemami emocjonalnymi.
Dawn i Deb (jej matka) mają nadzieję, że dzieląc się swoją historią, pomogą innym rodzinom uporać się z problemem cięcia.
Surowe, zamknięte dzieciństwo
Patrząc wstecz, Dawn widzi, co poszło nie tak. W domu po prostu nie wszystko było w porządku. „Kiedy byłam dzieckiem, dorastając, zawsze czułam dużo złości, ale nie wiedziałam, co z nią zrobić” – opowiada lekarzowi. „W domu nie pozwalano mi się złościć, wyrażać gniewu”.
Jej ojciec wymagał od niej perfekcji, mówi Dawn. „W dzieciństwie prowadziłam też bardzo chronione, kontrolowane życie. Byłam bardzo nieśmiała, bardzo pasywna. Nie miałam żadnych zainteresowań ani zajęć. Nie należałam do klubów. Zawsze byłem sam, zawsze w swoim pokoju. Nie miałam zbyt wielu przyjaciół”.
Jej matka ma takie same wspomnienia. „Ojciec Dawn był dla niej bardzo surowy, gdy dorastała” – mówi Deb. „Spójrzmy prawdzie w oczy, jesteś produktem tego, jak zostałeś wychowany – a on był wychowywany przez naprawdę wrednego ojca, który był bardzo surowy. Wymagał, by Dawn była idealna. Miałam zaledwie 19 lat, kiedy wyszłam za mąż, i w tym wieku pozwoliłam mu przejąć inicjatywę, jeśli chodzi o dyscyplinę. Nie byłam tak silna, jak jestem dzisiaj. Dopiero później zdałam sobie sprawę, że to nie jest w porządku”.
Kiedy Dawn miała 10 lat, urodził się jej brat. Jak to często bywa, drugoroczny nie był tak surowo dyscyplinowany jak Dawn. „Jej ojciec i ja byliśmy wtedy starsi i odpuściliśmy sobie pewne rzeczy, jej ojciec nie był dla niego tak surowy” – mówi Deb. „To było trudne dla Dawn”.
Dawn coraz bardziej się izolowała. „Mój brat był bardzo małym dzieckiem, a rodzice byli nim bardzo zajęci. A ja przechodziłam przez to wszystko, miałam naprawdę ciężki okres”.
W wieku 13 lat Dawn zaczęła grozić, że się zabije. Poszła do poradni, ale sprawy nie uległy poprawie, jak mówi jej matka. W wieku 14 lat Dawn zaczęła chodzić do psychiatry i zdiagnozowano u niej depresję.
Było jeszcze coś, czego nikt nie podejrzewał. Dawn zaczęła się ciąć. „Nigdy nie słyszałam o cięciu” – mówi. „Myślałam, że sama to sobie wymyśliłam. Dla mnie było to coś, co według mnie mogło poprawić mi nastrój. Chciałam to zrobić i zobaczyć, co się stanie”.
Ukrywanie cięć
Na początku Dawn nie cięła się zbyt często, wyjaśnia. „Zaczęłam dostrzegać, że dzięki temu czuję się lepiej, więc robiłam to dalej. Robiłam to w łazience w szkole… chowałam się w kabinie w porze lunchu. Używałam spinacza do papieru, który ostrzyłam pilnikiem. Robiłem wiele małych, płytkich nacięć… Nie chciałem, żeby trzeba było zakładać szwy. Ukrywałem to tak długo, bo nigdy nie potrzebowałem pomocy medycznej”.
Dawn ukrywała swoje rany pod ubraniami z długimi rękawami, co było kolejną wskazówką, że nikt tego nie zauważył.
W pewnym momencie Dawn wspomniała o cięciu psychiatrze, który zlekceważył je jako „typowe dojrzewanie”, jak mówi. Dawn otrzymała jasny komunikat: „Nie sądziłam, że jest w tym coś złego”. Im bardziej byłam zdenerwowana, tym częściej to robiłam. Zanim skończyłam 16 lat, robiłam to prawie codziennie”.
Ale Deb podejrzewała, że z jej córką nie dzieje się dobrze. Zaczęła czytać pamiętnik Dawn. Znalazła w nim rysunki, które świadczyły o głębokim smutku. Znalazła jeden rysunek przedstawiający ślady cięcia na ramionach osoby, i wiedziała, że tą osobą była jej córka.
„Jako matka, nie chcesz myśleć, że Twoje dziecko jest tak nieszczęśliwe… To po prostu oszołomiło mnie” – mówi Deb lekarzowi. „Nawet gdy widziałam sygnały, że coś jest nie tak, odpychałam je od siebie”. Poczytała jednak trochę o samookaleczaniu i cięciu. Potem porozmawiała z córką i jej terapeutą.
Wszystko się wyjaśniło – Dawn w końcu przyznała, że się tnie. Terapeutka wycofała się z tej sprawy, twierdząc, że nie czuje się komfortowo, zajmując się nią. Następnego dnia Deb zatrzymała córkę w domu, w szkole. „Usiadłam przy telefonie i wykonałam milion telefonów w tej okolicy, żeby znaleźć kogoś, kto pomaga w samookaleczaniu. Od miejscowego terapeuty, dzięki Bogu, znalazłam program SAFE (Self Abuse Finally Ends) Alternatives”.
Podjęcie leczenia
Dawn spędziła tydzień na leczeniu stacjonarnym w ośrodku SAFE Alternatives w Naperville w stanie Ill. Program ten zapewnia zarówno leczenie stacjonarne, jak i ambulatoryjne dla osób samookaleczających się. Przez resztę roku szkolnego była leczona w trybie ambulatoryjnym – uczęszczała na zajęcia w szkole średniej w szpitalu i jednocześnie korzystała z poradnictwa. Samochód dostawczy odbierał ją rano z domu i przywoził do domu wieczorem.
Na ostatnim roku Dawn wróciła do swojej starej szkoły średniej. „To było bardzo ważne” – mówi Deb. „Ludzie wiedzieli o tym dzięki plotkom. Było jej bardzo ciężko się z tym zmierzyć, ale dała radę. Ukończyła szkołę razem z klasą. Radziła sobie bardzo dobrze”.
Deb zauważyła duże zmiany u swojej córki. Dawn mówi, że najbardziej pomogło jej zrozumienie, dlaczego sama się raniła. „Teraz, kiedy potrafię określić, co sprawia, że chcę to robić, łatwiej jest mi robić inne rzeczy i nie robić tego. Widzę znaki ostrzegawcze, na przykład kiedy zaczynam się izolować, dzięki czemu mogę zatrzymać ten cykl, zanim się zacznie”.
Deb i jej córka odbyły wiele serdecznych rozmów. „Powiedziałam jej: 'Nie powinnaś się wstydzić, powinnaś być dumna – dumna z tego, co przeszłaś. Jesteś wspaniałą istotą ludzką. Powinnaś spojrzeć na siebie z dystansu i dać sobie za to dużo uznania, zamiast się obwiniać.”
W obliczu nawrotu choroby
Niedawno Dawn znów zaczęła się ciąć, tym razem na nogach. „Łatwo było je zakryć dżinsami” – mówi.
Ale to Dawn zadzwoniła po pomoc do programu SAFE, a nie jej matka. „Myślę, że tym razem było jej trudniej” – mówi Deb. „Powiedziałam jej: 'Musisz być bardzo dumna, że potrafiłaś wyciągnąć rękę. Musisz zobaczyć, że jesteś przeznaczona do wielkich rzeczy. Bóg nie przeprowadza nas przez takie rzeczy na darmo. Musisz zobaczyć drugą stronę tego koła, aby przekonać się, jak bardzo jesteś silna”.
Ten kryzys już minął. W maju Dawn ukończyła studia z tytułem magistra psychologii i specjalizacją artystyczną. Teraz pracuje w agencji pomagającej osobom upośledzonym umysłowo i niepełnosprawnym. Chce zdobyć tytuł magistra psychologii, aby móc prowadzić terapię sztuką. „Dawn odkryła, że terapia sztuką bardzo jej pomogła z jej własnymi problemami” – mówi Deb.
Porady dla rodziców, dzieci
Najtrudniejszą lekcją dla Dawn była nauka asertywności i mówienia o sobie. „Jest to powolny proces, ponieważ mam prawie 25 lat i muszę oduczyć się wszystkiego, co robiłam jako dziecko” – mówi Dawn lekarzowi. „To jak zaczynanie od nowa, uczenie się rzeczy, których powinno się nauczyć dorastając. Ale jeśli się tego nie nauczysz, to w końcu pękniesz”.
Dawn daje rodzicom radę: Pomóż swoim dzieciom rozwijać poczucie tożsamości. „Pozwólcie dzieciom wyrażać swoje uczucia, nawet jeśli nie czujecie się z tym dobrze. Pozwól im się złościć. Niech mówią, co czują, jakie są ich opinie, aby nauczyły się bronić tego, co myślą. Należy też zachęcać dzieci do uprawiania hobby, angażowania się w zajęcia, które pomogą im budować poczucie własnej wartości”.
Dzieci, które się tną, muszą zrozumieć, jak bardzo jest to niebezpieczne – mówi Dawn. „To modna rzecz, ale igrasz z ogniem. To może bardzo szybko wymknąć się spod kontroli. Znajdź kogoś, kto potraktuje to poważnie, na przykład szkolnego doradcę”.
Przesłanie Deb dla matek: Zwracaj uwagę na wskazówki i ufaj swojemu instynktowi. „Matki mają świetny szósty zmysł, instynkt. Zawsze go słuchaj. Nie poprowadzi cię on źle” – mówi lekarzowi.
Deb zdaje sobie sprawę z własnej roli w problemach córki – z tego, że nie postawiła się mężowi i nie pozwoliła córce dojść do głosu. „To jest walka, ponieważ kobiety i dziewczęta potrzebują głosu, a nie zawsze go mają. To musi się zmienić”.
