Wiele osób uważa, że leczenie astmy jest proste: kiedy zaczynasz świszczący oddech, po prostu weź łyk z inhalatora ratunkowego. Jednak dla większości ludzi nie jest to takie proste.
Wiele osób uważa, że leczenie astmy jest proste: kiedy zaczynasz świszczący oddech, po prostu weź tabletkę z inhalatora ratunkowego.
Jednak w przypadku większości ludzi nie jest to takie proste. Każdy przypadek astmy jest inny, a choroba może przybierać różne formy. Dlatego też leczenie każdej osoby musi być inne. Leki, które działają w przypadku Twojego krewnego, przyjaciela czy sąsiada, mogą nie działać w Twoim przypadku.
„Każda osoba, u której zdiagnozowano astmę, potrzebuje planu leczenia dostosowanego do jej specyficznych potrzeb” – mówi alergolog Jonathan A. Bernstein, profesor nadzwyczajny medycyny klinicznej na University of Cincinnati College of Medicine.
Co więcej, leczenie astmy może wymagać regularnego dostosowywania. Ponieważ choroba ciągle się zmienia – wraz z twoim życiem i innymi czynnikami – leczenie, które kiedyś przynosiło dobre efekty, może już nie być najlepszym wyborem.
„Wcześniejsze doświadczenia z astmą nie zawsze pozwalają przewidzieć, jak będzie wyglądała astma w przyszłości” – mówi dr Hugh H. Windom, profesor kliniczny immunologii na Uniwersytecie Południowej Florydy w Tampie. A ponieważ objawy się zmieniają, leczenie musi za nimi nadążać.
Dlatego tak ważne jest, abyś wspólnie z lekarzem opracował indywidualny program leczenia. Jeśli chodzi o leczenie astmy, jeden rozmiar nie pasuje do wszystkich.
Niezrozumienie astmy
Wiele osób cierpiących na astmę myśli o niej tylko wtedy, gdy ma atak. Jednak kontrolowanie astmy nie oznacza jedynie leczenia ataków za pomocą inhalatora. To nie jest tak, jak z zażywaniem aspiryny na sporadyczne bóle głowy.
„Jeśli stosujesz tylko lek rozszerzający oskrzela – lek ratunkowy – nie masz do czynienia z prawdziwą chorobą” – mówi lekarzom Bernstein. „Nie leczysz stanu zapalnego w drogach oddechowych, który leży u podstaw choroby”.
Michael S. Blaiss, MD, past prezydent American College of Allergy, Asthma & Immunology, mówi, że niektórzy ludzie nie do końca rozumieją astmę.
„Wiele osób – i niektórzy lekarze – nadal nie zdają sobie sprawy, że astma jest chorobą przewlekłą” – mówi. „Jest ona obecna nawet wtedy, gdy czujesz się dobrze.
W rzeczywistości stan zapalny w drogach oddechowych może się pogarszać, nie powodując żadnych objawów — tylko testy czynności płuc mogą to wykryć, mówi Bernstein. Nawet jeśli masz pogarszające się objawy, zmiany mogą zachodzić tak powoli, że ich nie zauważasz.
„Jak w przypadku każdej choroby przewlekłej, ludzie przyzwyczajają się do astmy” – mówi Windom. „Myślą, że życie z wyniszczającymi objawami jest normalne”.
Badania to potwierdzają. Według Asthma and Allergy Foundation, większość osób z astmą (88%) twierdzi, że ich stan jest „pod kontrolą”. Jednak lekarze nie zgadzają się z tym stwierdzeniem. Spośród ankietowanych pacjentów 50% stwierdziło, że astma zmusza ich do zaprzestania ćwiczeń, a 48%, że budzi ich w nocy. Jeśli twoja astma jest pod kontrolą, nie powinieneś mieć takich problemów.
„Tłumaczę moim pacjentom, że astma to tak naprawdę coś więcej niż cukrzyca czy nadciśnienie” – mówi Blaiss, który jest również profesorem klinicznym pediatrii i medycyny na University of Tennessee Health Science Center w Memphis. „Nie możemy jej wyleczyć, ale możemy ją kontrolować, podając codziennie odpowiednie leki”.
Astma: Choroba zmienna
Na astmę i jej leczenie może mieć wpływ wiele czynników.
-
Wiek. „Kiedy dzieci dorastają, ich astma może się bardzo zmienić” – mówi Bernstein. „U niektórych z nich ustępuje. U innych pogarsza się”. Dzieci są też często narażone na większą liczbę alergenów podczas obozu lub uprawiania sportu na świeżym powietrzu.
-
Środowisko. Otoczenie, w którym przebywasz, może mieć ogromny wpływ na rozwój astmy. Oczywiście, jeśli przeprowadzisz się z miasta na wieś lub odwrotnie, będziesz narażony na różne alergeny. Jednak o wiele mniej drastyczne zmiany mogą mieć ogromny wpływ. W nowym domu lub w nowej pracy możesz napotkać różnego rodzaju nowe czynniki wyzwalające. Nawet najbardziej subtelna zmiana – np. używanie przez kolegę nowych perfum – może podrażnić twoje drogi oddechowe i sprawić, że astma gwałtownie się pogorszy.
-
Geny. Wciąż jesteśmy na wczesnym etapie poznawania genetyki astmy, ale naukowcy uważają, że geny odgrywają dużą rolę. Mogą one wpływać na przebieg choroby i skuteczność leczenia. „Niektórzy ludzie żywo reagują na leki rozszerzające oskrzela, a inni nie” – mówi doktor Windom. „Obecnie sądzimy, że część różnicy między tymi osobami może tkwić w ich genach”. Windom mówi, że wiele osób niesłusznie obwinia się za niepowodzenie leczenia i oskarża o nieprzyjmowanie leków, podczas gdy w rzeczywistości po prostu nie działają one w ich przypadku.
-
Inne stany zdrowia. Dolegliwości takie jak infekcja zatok, choroby płuc czy refluks mogą pogorszyć stan astmy. Inne choroby mogą mieć pośredni – ale znaczący – wpływ. Na przykład, niektórzy ludzie z bolesnym zapaleniem stawów mogą mieć problemy z prawidłowym używaniem inhalatorów, mówi Windom. To może uniemożliwić im otrzymanie takiej ilości leku, jakiej potrzebują.
-
Rasa. Choć badania nie są jeszcze rozstrzygające, coraz częściej uważa się, że Afroamerykanie są bardziej podatni na astmę niż inne grupy. Na przykład według American Lung Association w 2002 roku liczba zachorowań na astmę wśród Afroamerykanów była wyższa niż wśród białych. Afroamerykanie mogą też być trzy razy bardziej narażeni na śmierć z powodu astmy niż biali.
„Czynniki społeczno-ekonomiczne, takie jak ograniczony dostęp do dobrej opieki zdrowotnej, prawdopodobnie również odgrywają pewną rolę” – mówi Blaiss. „Myślę jednak, że z pewnością istnieje genetyczny komponent, który sprawia, że astma jest poważniejszą chorobą w społeczności afroamerykańskiej”.
Różnice genetyczne mogą również wpływać na to, jak dobrze działają leki u Afroamerykanów. Artykuł z 2006 roku opublikowany w czasopiśmie Chest opisał jedno z badań nad długo działającym lekiem rozszerzającym oskrzela Serevent. Okazało się, że Afroamerykanie, którzy zażywali ten lek, byli czterokrotnie bardziej narażeni na śmierć lub wystąpienie zdarzeń zagrażających życiu niż ci, którzy go nie zażywali. Nie stwierdzono istotnych różnic między białymi, którzy przyjmowali lub nie przyjmowali leku. Efekty te mogą wynikać z czynników społeczno-ekonomicznych, a nie genetycznych, ale konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań.
Indywidualizacja leczenia astmy
Ponieważ astma jest chorobą zmienną, o tak wielu różnych czynnikach wyzwalających i objawach, znalezienie najlepszego leczenia może być trudne. Nawet najbardziej podstawowe potrzeby medyczne – takie jak częstotliwość badań kontrolnych – mogą się bardzo różnić w zależności od osoby.
„Naprawdę trudno jest ustandaryzować, jak często osoba z astmą powinna umawiać się na wizyty” – mówi Bernstein. „Osoba z łagodną, przerywaną astmą może potrzebować wizyty raz do roku. Osoba z bardzo ciężką astmą może potrzebować wizyty raz na dwa tygodnie”. Wszystko zależy od konkretnego stanu zdrowia.
Leków na astmę nie można stosować zamiennie. „Niektóre metody leczenia sprawdzają się w pewnych podgrupach, a inne nie” – mówi Windom. „Ale w tej chwili nie mamy sposobów na wcześniejsze sprawdzenie, co będzie działać najlepiej”. Podstawą leczenia astmy jest stosowanie leków zapobiegawczych, które są stosowane codziennie, aby nie dopuścić do pogorszenia się objawów. Wziewne kortykosteroidy – takie jak Advair (kortykosteroid w połączeniu z długo działającym lekiem rozszerzającym oskrzela) i Flovent – są przykładami wziewnych steroidów. Nowszą klasą leków długodziałających są leki modyfikujące stężenie leukotrienów, takie jak Accolate, Singulair i Zyflo.
Leki te są skuteczne w zwalczaniu astmy, ale zasadniczo leczą objawy astmy lub blokują działanie określonych alergenów. Jeden z rodzajów leczenia powstrzymuje podstawową przyczynę objawów astmy. Jedyny dostępny lek z tej klasy, Xolair, blokuje działanie IgE, cząsteczki, która może wywoływać objawy astmy. IgE jest nadmiernie wytwarzana, gdy organizm jest narażony na działanie alergenów.
Windom przewiduje, że w miarę jak naukowcy będą dowiadywać się więcej o przeciwciałach, które wywołują objawy astmy, firmy farmaceutyczne będą opracowywać kolejne leki blokujące ich działanie. Tak więc zamiast jednego „cudownego leku”, który kontroluje astmę u każdego, możemy mieć kilka różnych leków zaprojektowanych tak, by pomóc różnym grupom ludzi.
Stawanie się proaktywnym pacjentem z astmą
Należy pamiętać, że opracowanie indywidualnego planu leczenia astmy nie jest tylko obowiązkiem lekarza. Ty także masz ważną rolę do odegrania. „Ludzie naprawdę muszą być proaktywnymi pacjentami” – mówi Bernstein.
Blaiss zgadza się z tym. „Pacjenci muszą współpracować ze swoimi lekarzami, jeśli chcą uzyskać najlepszą opiekę” – mówi lekarzowi.
Bycie partnerem w opiece zdrowotnej wymaga pewnej pracy z Twojej strony. Przede wszystkim trzeba mieć pewność, że przekazuje się lekarzowi wszystkie istotne informacje. Wiele osób zapomina – lub nie zawraca sobie głowy – by wspomnieć lekarzowi o zmianach w objawach astmy.
„Jeśli lekarz nie wie, że objawy się zmieniły, może po prostu kontynuować przepisywanie starych recept, nawet jeśli one nie pomagają” – mówi Blaiss.
Dlatego przed następną wizytą przygotuj się. Przyjrzyj się dokładnie i obiektywnie swojemu zdrowiu. Ponieważ twoje wspomnienia mogą nie być do końca dokładne, warto zacząć prowadzić dziennik objawów.
Zapisuj ataki astmy i wszystkie potencjalne czynniki, o których wiesz, że mogą je wywołać. Zapisuj także, jak często miewasz ataki w nocy lub podczas wysiłku fizycznego. Jeśli objawy nocne występują częściej niż dwa razy w miesiącu, być może trzeba będzie zmienić sposób leczenia.
Należy również kontrolować częstotliwość stosowania inhalatorów. Jeśli inhalatory przynoszące szybką ulgę są używane częściej niż dwa dni w tygodniu, może być konieczne zastosowanie innego leku.
Należy przyjmować wystarczającą ilość leków, aby kontrolować objawy, ale nie należy zakładać, że więcej leków oznacza lepiej. Każdy dodany lek zwiększa ryzyko interakcji i działań niepożądanych.
„Wiele osób z czasem kończy na pięciu różnych lekach” – mówi Windom. „Mogą mieć objawy pod kontrolą, ale dwa lub trzy z tych leków mogą tak naprawdę nic nie robić”. Dlatego mówi on, że wspólnie z lekarzem należy upewnić się, że nie przyjmujemy żadnych niepotrzebnych leków.
„Kiedy już ustalimy z lekarzem plan leczenia, należy się go trzymać” – mówi Bernstein. Mówi on również, że należy uważać na kontrolę środowiska w domu – np. nie wpuszczać zwierząt domowych do sypialni, owinąć materac i sprężyny w folię winylową, aby nie dopuścić do rozwoju roztoczy, oraz używać osuszacza powietrza. Nie należy oczekiwać od lekarza, że całkowicie wyleczy astmę za pomocą leków na receptę.
Na koniec, nie poddawaj się.
„Podobnie jak w przypadku innych chorób przewlekłych, zmaganie się z astmą może być wyczerpujące” – mówi Windom. Łatwo jest się zniechęcić, zwłaszcza jeśli leczenie nie pomaga.
Ale nie należy poddawać się objawom. Jeśli leczenie astmy nie przynosi oczekiwanych rezultatów, być może trzeba je po prostu dostosować lub zmienić. Może się okazać, że dobra współpraca z lekarzem i spersonalizowany plan leczenia mogą wszystko zmienić.
