Lekarz mówi ci.

Lekarz rozmawia z pacjentem cierpiącym na ALS, Johnem Jerome, i jego lekarzami na temat badań nad komórkami macierzystymi dla ALS prowadzonych na Uniwersytecie Emory.

Rdzeń kręgowy Johna Jerome’a lśni bielą pod reflektorami chirurgów, poprzecinany siecią jaskrawoczerwonych naczyń krwionośnych. Leży na stole operacyjnym już od ponad czterech godzin.

Nad otworem wielkości pięści w jego szyi wisi skomplikowana stalowa konstrukcja. Jest ona przymocowana do podłoża za pomocą czterech trzpieni: dwóch wbitych w czaszkę Jerome’a i dwóch w kręgi poniżej rany operacyjnej. Wynaleziony przez neurochirurga z Emory Nicka Boulisa, MD, służy jednemu celowi: podtrzymuje cienką igłę wbitą w rdzeń kręgowy Jerome’a. Jeśli igła pęknie, może go zabić. Jeśli pęknie, może go zabić.

Cienka rurka biegnie od igły przez urządzenie do małego, pobliskiego stołu. Przy stole, w skupieniu, dr Jonathan Glass pompuje do rurki komórki macierzyste z małej fiolki. Na ogromnych monitorach o wysokiej rozdzielczości, na powiększonych obrazach widać, jak Boulis wbija igłę bezpośrednio w nagi rdzeń kręgowy Jerome’a. Rurka wygina się. Zgromadzeni w sali lekarze, pielęgniarki, technicy i obserwatorzy wstrzymują oddech.

Szkło odlicza czas, jaki pozostał do końca wlewu. Nikt się nie odzywa. Igła wychodzi na zewnątrz. Boulis przesuwa ją o kilka milimetrów i wprowadza z powrotem do rdzenia kręgowego. Kolejna fiolka z komórkami macierzystymi zaczyna płynąć przez rurkę.

Śmiertelna choroba

Podróż, która doprowadziła Jerome’a na stół operacyjny, rozpoczęła się od maratonu. Jak wielu biegaczy trenujących do maratonu, Jerome poczuł, że coś jest nie tak z jego krokiem – a potem pojawił się ból w lewym kolanie. Przeszedł operację kolana, a lekarze powiedzieli mu, że siła w nodze wróci do normy.

Tak się jednak nie stało. Rok później to samo stało się z prawą nogą. W ciągu następnych miesięcy Jerome coraz mniej pewnie utrzymywał równowagę. A potem jego mowa stała się wyraźnie wolniejsza. Sprawdził swoje objawy u lekarza. Potem umówił się na wizytę u neurologa. Poprosił swoją żonę Donnę, aby mu towarzyszyła.

„Kiedy przeprowadzał jakieś badania, mówił: 'Mmmmm…'” – wspomina 50-letni Jerome, wydając z siebie ten okropny jęk, którego nie chce się słyszeć od lekarza. „Potem powiedział: 'Cóż, wydaje mi się, że ma pan ALS, chorobę Lou Gehriga’. Wiedziałem od lekarza, że mogę ją mieć. Miałem nadzieję, że nie. Ale tak się nie stało. To było druzgocące”. Miał wtedy 41 lat.

Stwardnienie zanikowe boczne (ALS) to choroba, która dotknęła wielkiego baseballistę Lou Gehriga i która nosi teraz jego imię. Lepiej rozumie się ją jako chorobę neuronów ruchowych, ponieważ to właśnie te komórki marnieją lub obumierają. Przestają wysyłać komunikaty do mięśni. W końcu przestają działać mięśnie, które kontrolują oddychanie.

Neurolog Jonathan Glass leczył już około 2 000 pacjentów z ALS. Pisze pracę na temat tego, czego nauczył się od pierwszych 1200 zmarłych. Niedawno powiedział 45-letniemu mężczyźnie z dwójką nastoletnich dzieci, że umrze. Dla Glassa to nie był zwykły dzień.

„Zajmuję się tym od bardzo dawna. Nadal codziennie muszę mówić pacjentom: 'Nie mogę wyleczyć twojej choroby'” – mówi Glass. „Przychodzą do Ciebie i pytają: 'Doktorze, co mogę z tym zrobić? A ja odpowiadam: 'Próbujemy. Próbujemy. Ale nie mamy pojęcia, co powoduje tę chorobę. Ani jednej wskazówki”.

ALS jest zawsze śmiertelne, zwykle w ciągu trzech do pięciu lat. Mniej więcej jedna czwarta pacjentów przeżywa dłużej niż pięć lat. U Johna Jerome’a diagnoza ALS została postawiona ponad dziewięć lat temu. Nadal może chodzić, ale z pomocą ortez na nogi i chodzika. Nadal może mówić, choć z trudem. Nadal może oddychać.

„Naprawdę przeżyłem większość ludzi z ALS, więc jestem im wdzięczny” – mówi Jerome. „Po kilku płaczach zebraliśmy się z Donną i powiedzieliśmy rodzinie. To było trudne, ale daliśmy radę. … Jako rodzina zjednoczyliśmy się i nauczyliśmy się przystosowywać. Radzimy sobie świetnie.”

Taka postawa sprawia, że pacjenci z ALS są „najlepszymi pacjentami na świecie” – mówi Glass. „To są duzi chłopcy i duże dziewczynki. Jeśli wiesz, co im dolega, mówisz im o tym. Ale następną rzeczą, którą im mówisz, jest: 'Będę się tobą opiekował’. Muszą wiedzieć, że się o nich troszczysz. Chcą, abyś ich wysłuchał i wiedział, że bez względu na to, co się stanie, będziesz przy nich, aby im pomóc. A jeśli nie możesz, nie okłamuj ich”.

Glass prosi wszystkich swoich pacjentów z ALS, aby oddali swoje mózgi nauce, dzięki czemu badacze będą mogli pewnego dnia dowiedzieć się, co dokładnie było przyczyną ich choroby i śmierci. W przypadku Jerome’a prosił o jeszcze jedną rzecz.

Komórki macierzyste dla ALS

Jerome mieszka w Auburn w stanie Ala, ale od 2003 roku co pół roku jeździ na dwugodzinne wizyty do kliniki ALS Glassa w Emory w Atlancie.

Na dzień przed operacją przechodzi cały dzień badań: testy funkcjonowania mięśni, testy psychiczne, badania krwi, serca i płuc – wszystko.

„W marcu 2011 r. zwrócono się do mnie z propozycją udziału w badaniu klinicznym. Powiedziałem, że tak, zrobię to” – wspomina Jerome. „Dlaczego nie?”.

Istnieje wiele powodów, dla których Jerome mógłby nie chcieć wziąć udziału w badaniu. Nawet pacjenci, którzy wiedzą, że umierają, mają wiele do stracenia. Można stracić cenne miesiące życia. Wysiłki podejmowane w celu spowolnienia choroby mogą przynieść odwrotny skutek, sprawiając, że stan pacjenta znacznie się pogarsza i to znacznie szybciej. A kiedy w grę wchodzi operacja – zwłaszcza operacja nie tylko kręgosłupa, ale i samego rdzenia kręgowego – istnieje bardzo realne ryzyko śmierci.

Dlaczego Jerome miałby ryzykować wszystko, co jeszcze miał on i jego rodzina? Magiczne słowa „komórki macierzyste”.

Wpisz te słowa do wyszukiwarki internetowej, a znajdziesz dziesiątki klinik oferujących leczenie komórkami macierzystymi niemal każdej choroby przewlekłej na świecie, w tym ALS. Niektóre podejrzane kliniki czerpią zyski z nadziei, jakie wzbudza centralna rola komórek macierzystych w medycynie regeneracyjnej. Prawdziwe badania nad komórkami macierzystymi przebiegają jednak w wolniejszym tempie, jakiego wymaga nauka.

„Ludzie podróżują po całym świecie, aby poddać się leczeniu z wykorzystaniem komórek macierzystych” – mówi Glass. „Dopóki nie udowodnimy, że to działa lub nie, ludzie, którzy nie mają innych możliwości, będą płacić duże sumy, aby skorzystać z tej metody. A to jest złe”.

Glass podejrzewa, że zanik nerwów w ALS wiąże się z niezdrowym środowiskiem w tkankach otaczających komórki nerwowe. Częścią tego niezdrowego środowiska może być nadmiar substancji budującej DNA, glutaminianu, w mózgach i rdzeniu kręgowym pacjentów z ALS. Innym powodem może być utrata sygnałów komórkowych wspierających zdrowie nerwów.

Odpowiedzią mogą być neuronalne komórki macierzyste – komórki macierzyste, które nie chcą stać się częścią układu nerwowego, ale są w stanie przekształcić się w różne rodzaje komórek nerwowych. Te komórki macierzyste wytwarzają „transporter glutaminianu”, który odprowadza nadmiar aminokwasu. Emitują też sygnały wzrostu wspomagające rozwój nerwów.

„Uważam, że te komórki macierzyste są komórkami pielęgniarskimi” – mówi Glass. „Stworzą one potrzebne komórki, które będą wspomagać neurony ruchowe”.

Badanie kliniczne z komórkami macierzystymi otwiera nowe możliwości

Sponsor badania klinicznego, firma Neuralstem Inc. znalazła sposób na hodowanie neuronalnych komórek macierzystych i zamrażanie ich do czasu, gdy będą gotowe do użycia. Badaczka z Uniwersytetu Michigan Eva Feldman, MD, PhD, wpadła na pomysł, aby wprowadzić komórki bezpośrednio do rdzenia kręgowego pacjentów z ALS. Uzyskała zgodę FDA na wypróbowanie tej metody na pacjentach.

Oznaczało to, że pacjenci musieli poddać się operacji usunięcia kości otaczających ich rdzenie kręgowe. Oznaczało to konieczność przyjmowania przez nich do końca życia leków obniżających odporność, aby zapobiec odrzuceniu nowych komórek.

Oznaczało to również konieczność wykonania czegoś, czego nigdy wcześniej nie próbowano zrobić u żywych ludzi: bezpośredniego wlewu komórek macierzystych do rdzenia kręgowego.

Chirurgiem, któremu Feldman powierzył to zadanie, był Boulis z Emory. A klinika ALS Glassa w Emory oferowała gotową pulę pacjentów i lekarzy, którzy mogliby wziąć udział w projekcie.

FDA nalegała, aby robić wszystko po kolei. Glass uważa, że agencja jest zbyt ostrożna, biorąc pod uwagę, że pacjenci z ALS już teraz są narażeni na pewną śmierć. FDA stoi na stanowisku, że bezpieczeństwo jest najważniejsze i że małe kroki są mniej ryzykowne niż wielkie skoki.

Pierwsi pacjenci z ALS, którzy wzięli udział w badaniu, byli pod respiratorem, ponieważ stracili już zdolność oddychania i chodzenia. Infuzje podawano im tylko po jednej stronie dolnego odcinka rdzenia kręgowego. Później pojawili się pacjenci zdolni do oddychania, a następnie pacjenci zdolni do chodzenia. Wtedy infuzji poddawano obie strony dolnego odcinka rdzenia kręgowego. Jerome był jednym z tych ostatnich pacjentów.

Jednak neurony ruchowe, które kontrolują oddychanie – te, których pacjenci z ALS potrzebują, aby przeżyć – znajdują się w górnej części rdzenia kręgowego, w szyi. Kolejnym etapem badań byłoby umieszczenie komórek macierzystych nie tylko w dolnej części kręgosłupa, ale także w górnej. Pierwszych trzech pacjentów, którzy przejdą taką operację, otrzyma komórki tylko po jednej stronie górnego odcinka rdzenia kręgowego.

Jerome zgłosił się po raz drugi.

„Myślę o tym jak o żołnierzu, który po odbyciu jednej tury służby wojskowej zaciąga się ponownie na drugą turę, aby służyć swojemu krajowi” – mówi Donna Jerome.

„Tak, poinformowano mnie o ryzyku” – mówi John Jerome. „Nie jestem osobą, która zamierza zbierać miliony dolarów na badania, ale chciałem coś zrobić. To jest mój sposób na odwdzięczenie się. Jeśli to nie zadziała w moim przypadku, to może oni się czegoś nauczą i pomogą innym w przyszłości”.

Jerome może na tym skorzystać. A może nie. Naukowcy nazywają to badaniem fazy 1. Pierwszym celem jest wykazanie, że komórki macierzyste mogą być podawane stosunkowo bezpiecznie. Pacjenci będą obserwowani, aby sprawdzić, czy ich choroba spowalnia się lub poprawia. Jednak tylko trzech ostatnich pacjentów w badaniu otrzyma pełną dawkę 10 infuzji komórek macierzystych po obu stronach górnego i dolnego odcinka rdzenia kręgowego.

Jerome nie jest uczestnikiem tego ostatniego etapu badania. Otrzymał pięć infuzji po każdej stronie dolnego odcinka kręgosłupa i pięć po jednej stronie górnego odcinka kręgosłupa.

„Nie chcę za bardzo rozbudzać swoich nadziei. Ale skłamałbym, gdybym powiedział, że nie chcę, aby to zadziałało” – mówi. „Nie udało się za pierwszym razem, a leki immunosupresyjne dały mi się we znaki. W głębi duszy chcę, żeby to zadziałało, ale przede wszystkim chcę pomóc innym chorym na ALS i rozwijać naukę”.

Czy komórki macierzyste pomogą na ALS?

Na dużych ekranach w sali operacyjnej powiększony obraz ukazuje delikatne, nitkowate nerwy wyrastające z boku rdzenia kręgowego Jerome’a. Są to nerwy czuciowe. Są to nerwy czuciowe, które przenoszą informacje o świecie zewnętrznym do rdzenia kręgowego i do mózgu.

Głębiej, poza zasięgiem wzroku, z rdzenia wyrastają nerwy ruchowe. Są to nerwy, których Jerome rozpaczliwie potrzebuje, aby utrzymać się przy życiu. To właśnie te nerwy mają chronić komórki macierzyste.

Boulis ponownie przesuwa igłę i umieszcza ją w rdzeniu kręgowym po raz piąty i ostatni. Tym razem igła przecina małe naczynie krwionośne i dochodzi do niewielkiego krwawienia. Jak mówi Boulis, zdarza się to w około jednym na 10 zastrzyków. Jest to zmartwienie, ale niewielkie, więc infuzję kontynuuje się do czasu, gdy Glass zadzwoni.

W ciągu następnych godzin, przy tanecznych rytmach Beyonce i Black Eyed Peas płynących z playlisty Boulisa, chirurdzy połączą kręgosłup Jerome’a z powrotem, wstawiając śruby i płytki, aby go zabezpieczyć. Następnie zamkną ranę, pozostawiając po sobie pięć wlewów komórek macierzystych.

„Istnieją dość dobre dane, że komórki te integrują się z kręgosłupem szczura i regenerują komórki nerwów ruchowych. Czy dzieje się tak u ludzi? Nie wiem” – mówi Glass. „Do tej pory przeprowadziliśmy cztery autopsje w ramach badania. Mamy wiele problemów ze znalezieniem komórek lub miejsc, w których odbudowują one nerwy”.

Z drugiej strony, byli to jedni z najciężej chorych pacjentów biorących udział w badaniu. Istnieją też pewne wczesne dowody kliniczne, które dają Glassowi, Feldmanowi i Boulisowi „ostrożny optymizm”, że leczenie spowolniło rozwój ALS u co najmniej jednego pacjenta.

Glass jest ostrożny, aby nie wzbudzać fałszywych nadziei. Musiał już jednak odrzucić wielu pacjentów z ALS, którzy nie spełniali surowych kryteriów udziału w badaniach klinicznych.

„Niektórzy ludzie się wściekali, inni oferowali duże sumy pieniędzy. Ale jeśli nie będziemy trzymać się naszego protokołu, nigdy nie dowiemy się, czy to działa, czy nie” – mówi. „Moim celem jest znalezienie nowych metod leczenia ALS. Jeśli nie będą to komórki macierzyste, w porządku. Znajdę coś innego. Coś, co zadziała”.

Glass przyznaje, że zdarzają mu się gorsze dni.

„Jedną z rzeczy, których nie robię, jest chodzenie na pogrzeby. Nie mogę” – mówi. „Ci ludzie stają się dla ciebie bardzo bliscy, a ich rodziny stają się dla ciebie bardzo bliskie. Straciłem ich zbyt wielu”.

Jerome wie, że to, co wycierpiał w tym badaniu klinicznym, może w ostatecznym rozrachunku nie przynieść mu nic dobrego.

„Nie jestem bohaterem” – sprzeciwia się. „Każdy chory na ALS by to zrobił, 99 na 100 z nas. Ja nie jestem bohaterem. Próbuję tylko posunąć naukę do przodu”.

Miesiąc po operacji Jerome mówi, że być może dostrzega jeden obszar poprawy w swoim ALS.

„Może moja mowa jest trochę lepsza. Niektóre słowa wypowiadam łatwiej niż wcześniej. Moja żona, Donna, tak uważa, a jedna z pielęgniarek w Emory nawet o tym wspomniała” – mówi Jerome. „Ale o tym, czy komórki macierzyste przetrwały i coś zdziałały, dowiemy się dopiero po mojej śmierci, kiedy przeprowadzą autopsję”.

śmieje się Jerome. „Mam nadzieję, że będzie to za 30 lat”.

To, w jaki sposób rdzeniowy zanik mięśni (SMA) zmienia się z czasem, zależy od wielu czynników. Dowiedz się, czego możesz się spodziewać.

Najcięższa postać, znana jako typ 0, jest rzadka i zazwyczaj kończy się śmiercią przed urodzeniem dziecka lub wkrótce potem.

W pozostałych czterech typach osoba z SMA ma osłabione mięśnie, a większość z nich zaczyna mieć problemy z oddychaniem. Objawy mogą być bardzo poważne lub łagodne.

Jak rozwija się SMA

Mięśnie znajdujące się najbliżej środka ciała zostaną dotknięte chorobą w pierwszej kolejności. Odczują one również większy wpływ niż mięśnie położone dalej.

Pomyśl o tym w ten sposób: Mięśnie kontrolujące uda, które pomagają Ci stać, będą słabsze niż mięśnie stóp. Również nogi będą słabsze niż ręce.

U niektórych osób ręce mogą stać się mniej silne. Na ogół jednak ręce zachowują swoją siłę najdłużej. Nawet jeśli osłabną, pacjent może nadal być w stanie korzystać z komputera i wykonywać codzienne czynności.

Innym problemem występującym u osób z SMA jest skolioza. Jest to skrzywienie kręgosłupa z boku na bok, które u wielu dzieci z SMA pojawia się na wczesnym etapie życia. Skolioza pojawia się, ponieważ SMA osłabia mięśnie podtrzymujące kręgosłup.

Osoby ze skoliozą mogą mieć:

• Nierówne barki i biodra

• Jedna łopatka większa od drugiej

• Jedno biodro wyższe od drugiego

Skolioza może być niewygodna. Jeśli skrzywienie jest duże, może wpływać na oddychanie.

Chociaż lekarze wolą leczyć skoliozę za pomocą ortez, dopóki nie zakończy się wzrost i nie będzie można przeprowadzić operacji, skolioza postępuje, co oznacza, że skrzywienie może się pogłębiać. Dlatego lekarz będzie zwracał baczną uwagę na wszelkie pojawiające się problemy z oddychaniem i poruszaniem się.

Dalsze postępowanie zależy od typu SMA, na który cierpi pacjent.

Typ 1

Jest to ciężka postać SMA, zwana również chorobą Werdniga-Hoffmanna. Diagnozuje się ją zaraz po urodzeniu lub w wieku do 6 miesięcy.

Osłabienie mięśni pogłębia się bardzo szybko. Dziecko nie będzie w stanie siedzieć ani stać bez leczenia.

Może mieć również trudności z ssaniem i połykaniem. Może to prowadzić do niedożywienia. Niektóre niemowlęta mogą sprawiać wrażenie, jakby oddychały brzuszkiem. Dzieje się tak, ponieważ mięśnie kontrolujące oddychanie przestają działać prawidłowo. Może to powodować częste problemy z oddychaniem. Niektóre z nich mogą być poważne i zagrażające życiu.

Typ 2

Typ 2 jest rozpoznawany w wieku od 6 do 18 miesięcy. Tempo rozwoju tej postaci SMA jest bardzo różne u każdego dziecka.

Dzieci z typem 2 SMA mogą siedzieć bez pomocy na wczesnym etapie rozwoju, ale w wieku kilkunastu lat mogą nie być w stanie tego zrobić bez pomocy.

Osoby z typem 2 SMA nie są również w stanie przejść bez pomocy więcej niż kilka metrów. W większości przypadków zaczynają drżeć im także palce. W około 2 na 3 przypadki zaburzone są również odruchy ścięgniste (jak przy badaniu odruchów u lekarza).

W wieku kilkunastu lat lub później większość osób z SMA typu 2 może nie być w stanie siedzieć bez pomocy.

W miarę osłabiania się mięśni zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia infekcji dróg oddechowych.

Typ 3

Ten typ nazywany jest również zespołem Kugelberga-Welandera. Zwykle rozpoznaje się go około 18 miesiąca życia, ale objawy mogą pojawić się już w wieku dorosłym.

To, jak bardzo typ 3 rozwija się u dzieci, zależy w dużej mierze od tego, w jakim stopniu nauczą się one poruszać. Dzieci z tym typem mogą nauczyć się chodzić. Z czasem jednak niektóre z nich zaczną często upadać i mieć trudności z pokonywaniem schodów. Trudne będzie także wstawanie z łóżka po położeniu się na plecach.

Jak wszystkie dzieci z SMA, dzieci te są bardziej podatne na infekcje dróg oddechowych, ponieważ ich mięśnie stają się coraz słabsze.

Typ 4

Jest to najrzadsza postać SMA. Po raz pierwszy diagnozuje się ją u osób w wieku 20 lub 30 lat. Choroba postępuje powoli. Osoby z tym typem SMA mogą chodzić jako dorośli, ale z wiekiem ich mięśnie stają się coraz słabsze.

Osoby prawo- i leworęczne mogą różnić się od siebie w bardzo zauważalny sposób. Dowiedz się, jak i dlaczego.

1/12

Ludzie praworęczni dominują na świecie i tak było od epoki kamiennej. Skąd to wiemy? Naukowcy ustalili to, mierząc kości ramion w starożytnych szkieletach i badając wzory zużycia prehistorycznych narzędzi. W krajach zachodnich osoby leworęczne stanowią zaledwie około 10% populacji. Osoby, które wykorzystują różne ręce do różnych zadań (osoby o mieszanych rękach) lub używają obu rąk z równą wprawą (osoby oburęczne), należą do rzadkości.

Korzenie genetyczne

2/12

Naukowcy od dawna wiedzieli, że dłoń jest częściowo kształtowana przez geny. Jednak dopiero w 2019 r. zidentyfikowali różnice w częściach DNA osób prawo- i leworęcznych. Badanie, w którym przeanalizowano również skany mózgu 9000 Brytyjczyków, wykazało, że u leworęcznych części prawej i lewej strony mózgu, które przetwarzają język, działają w lepszym tandemie. Nie wiadomo jeszcze, czy dzięki temu osoby leworęczne są bardziej biegłe w mówieniu.

Ręczność w łonie matki

3/12

Płody zaczynają poruszać rękami około 9-10 tygodnia. Na początku drugiego trymestru ciąży dzieci wykazują wyraźną preferencję do ssania jednego kciuka zamiast drugiego. Zatem dłoń jest prawdopodobnie wrodzona jeszcze przed urodzeniem. Mimo to większość ekspertów ds. rozwoju twierdzi, że rodzice prawdopodobnie nie będą w stanie określić dominującej ręki dziecka aż do 2 lub 3 roku życia. Wiele dzieci we wczesnym dzieciństwie nadal używa rąk do różnych zadań.

Mieszane dłonie dominujące

4/12

Badania wykazują, że uczniowie, którzy nie są praworęczni, częściej mają problemy w szkole i objawy ADHD. Może to być szczególnie prawdziwe w przypadku osób o mieszanych lub oburęcznych rękach. Jedno z badań wykazało, że dzieci, które zmieniają ręce w przód i w tył, są około dwa razy bardziej narażone na dysleksję. Naukowcy nie wiedzą dokładnie, dlaczego tak się dzieje. Podejrzewają jednak, że posiadanie niespójnej ręki dominującej może być większym problemem niż konsekwentna leworęczność.

Lepsi leworęczni?

5/12

Prawa półkula mózgu kontroluje pracę mięśni po lewej stronie ciała i w znacznym stopniu wpływa na zdolności muzyczne i przestrzenne. Być może dlatego osoby leworęczne często zajmują więcej niż połowę miejsc w zawodach twórczych. Pismo lustrzane, w którym litery są odwracane i pisane od tyłu, prawie zawsze wykonuje się lewą ręką. Niektóre badania wykazują, że dzieci leworęczne osiągają lepsze wyniki w rozumowaniu werbalnym lub częściej uczestniczą w programach dla uzdolnionych. Inne badania są jednak odmienne.

Ręczność a wiek

6/12

W ciekawym eksperymencie przeprowadzonym na praworęcznych seniorach naukowcy odkryli, że im starsi byli badani, tym mniej polegali na swojej dominującej ręce. W miarę jak ich prawe ręce stawały się coraz wolniejsze i niepewne, starsi ludzie radzili sobie z niektórymi zadaniami równie dobrze przy użyciu lewych rąk. Jednak wszyscy oni nadal uważali się za silnych praworęcznych.

Ręczność a lekkoatletyka

7/12

Leworęczni wydają się mieć przewagę w takich sportach, jak boks czy szermierka, gdzie mogą zaskoczyć przeciwników przyzwyczajonych do konfrontacji głównie z praworęcznymi. W niektórych latach prawie połowę składu All-Star Major League Baseballs stanowili zawodnicy leworęczni lub zmiennicy. Może to jednak wynikać nie tyle z talentu sportowego, co z praktycznych korzyści, takich jak fakt, że leworęczni zawodnicy stoją bliżej pierwszej bazy.

Zaburzenia mózgu

8/12

Istnieje ugruntowany związek między leworęcznością a zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, która może powodować halucynacje i zaburzenia myślenia. W dużym badaniu przeprowadzonym niedawno w Wielkiej Brytanii stwierdzono silny związek między regionami mózgu związanymi z leworęcznością a prawdopodobieństwem wystąpienia u danej osoby wahań nastroju, niepokoju i neurotyczności – typu osobowości charakteryzującego się niepokojem i lękiem, który czasami może prowadzić do zaburzeń psychicznych.

Ludzie kontra małpy

9/12

Nie byliśmy jedynymi zwierzętami, u których występowała cecha dłoni. Naukowcy obserwujący dzikie szympansy odkryli, że podczas łowienia termitów dwa razy częściej używają one lewej ręki. To samo dotyczyło w dużej mierze szympansów hodowanych w niewoli. Jednak w przypadku rozdrabniania orzechów wyniki były inne. W tym zadaniu, które wymaga użycia siły, a nie drobnych umiejętności motorycznych potrzebnych do wydobywania owadów, dzikie szympansy częściej wybierały prawą rękę.

Wymuszona praworęczność

10/12

Kulturowe uprzedzenia wobec osób leworęcznych istniały od zarania dziejów. W średniowieczu wierzono, że diabeł jest leworęczny. W Japonii, Chinach i innych krajach azjatyckich odsetek osób leworęcznych jest znacznie mniejszy niż na Zachodzie. Na początku XX wieku amerykańscy nauczyciele i lekarze uważali, że osoby leworęczne są bardziej podatne na zaburzenia psychiczne i naciskali na uczniów, by zmieniali ręce.

Sławni leworęczni

11/12

Czterech z sześciu ostatnich prezydentów Stanów Zjednoczonych było lewicowcami: Ronald Reagan, George H.W. Bush, Bill Clinton i Barack Obama. Wśród południowców są Oprah Winfrey, Bill Gates, Tom Cruise, Paul McCartney, książę Karol i jego syn książę William.

Narzędzia dla lewaków

12/12

Jeśli jesteś praworęczny i kiedykolwiek używałeś lewej ręki do cięcia nożyczkami, wiesz, że jest to kłopotliwe. Osoby leworęczne mogą znaleźć coraz więcej produktów do kuchni, biura i innych pomieszczeń, które zostały zaprojektowane z myślą o nich. Można kupić noże z zaostrzoną krawędzią po prawej stronie ostrza, aby krojenie było czystsze. Albo kubek do odmierzania z etykietami jednostek, które są skierowane w stronę użytkownika, gdy trzyma go w lewej ręce.

Nie ma jeszcze lekarstwa na rdzeniowy zanik mięśni (SMA). Jeśli jednak Ty lub ktoś, kogo kochasz, cierpi na SMA, dostępne są opcje leczenia. Dowiedz się więcej.

Wiele z nich koncentruje się na:

• Łagodzeniu objawów

• Zapobieganie powikłaniom

• Poprawa jakości życia

Trzy leki mogą pomóc w spowolnieniu objawów SMA. W niektórych przypadkach mogą one powstrzymać nasilanie się choroby. Jednak nie są one dostępne dla wszystkich.

Istnieją różne rodzaje SMA. Nawet u osób cierpiących na ten sam typ SMA mogą występować różne objawy. Dlatego leczenie może się znacznie różnić w zależności od osoby.

Jeśli pacjent cierpi na SMA, będzie leczony przez wielu lekarzy o różnych specjalnościach. Twój zespół będzie współpracował w celu opracowania najlepszego planu leczenia dla Ciebie.

Oto, co musisz wiedzieć.

Leki

FDA zatwierdziła trzy leki stosowane w leczeniu SMA:

• Nusinersen (Spinraza)

• Onasemnogene abeparvovec-xioi (Zolgensma)

• Risdiplam (Evrysdi)

Leki te są rodzajami terapii genowej. Oznacza to, że są one ukierunkowane na geny, które odgrywają rolę w SMA. (SMA jest prawie zawsze powodowane przez mutację genu SMN1 lub SMN2. Geny te nakazują organizmowi wytwarzanie białek, które pomagają kontrolować ruch mięśni. Gdy jeden z tych genów jest zmutowany, mięśnie nie rosną i nie pracują tak, jak powinny.

Lek Spinraza jest przeznaczony dla dzieci i dorosłych z mutacją w genie SMN1. Lek zawiera 4 dawki nasycające, które są wstrzykiwane do kanału kręgowego, miejsca, w którym znajduje się rdzeń kręgowy. Pierwsze 3 dawki są podawane w odstępach 14-dniowych. Czwarta dawka powinna być podana 30 dni po trzeciej dawce. Po okresie podawania dawki obciążającej dawkę należy podawać raz na 4 miesiące. Wykorzystuje on wytworzony przez człowieka materiał genetyczny zwany oligonukleotydem antysensownym, aby pomóc organizmowi w wytworzeniu większej ilości białek SMN. Te dodatkowe białka pomagają mięśniom lepiej pracować i łagodzą objawy.

Nie wiadomo, jak długo działa lek Spinraza, ale wiadomo, że najlepsze wyniki uzyskują dzieci, które otrzymują go we wczesnym okresie życia. ?

Zolgensma jest przeznaczona dla dzieci w wieku poniżej 2 lat. Jest to również lek jednorazowy. Jest on jednak podawany przez kroplówkę do żyły.

Lek wprowadza do organizmu wirus, który zawiera gen zastępczy. Wirus dostarcza komórkom nowe DNA, które zastępuje brakujący lub zmutowany gen. Pomaga to neuronom ruchowym w lepszej pracy. Łagodzi to również objawy i może pomóc w dłuższym życiu. Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, jeśli u dziecka wystąpi nieoczekiwane krwawienie lub siniaki.

Należy poinformować lekarza, jeśli dziecko jest przeziębione lub ma kaszel przed lub po podaniu tego leku. Wirusowe zakażenia dróg oddechowych przed lub po infuzji leku Zologensma mogą prowadzić do poważniejszych powikłań.

Lek Evrysdi jest najłatwiejszy w podawaniu, ponieważ przyjmuje się go doustnie po posiłku każdego dnia i jest zalecany dla dzieci już od drugiego miesiąca życia. Jego działanie polega na korygowaniu problemu z genem SMN2, tak aby nie blokował on produkcji białka. U osób przyjmujących ten lek zaobserwowano poprawę funkcji motorycznych.

W przypadku każdego z tych leków, im wcześniej osoby z SMA zaczną je przyjmować, tym większa jest szansa, że będą one skuteczne.

Inne metody leczenia

Lekarz może również zalecić:

Pomoc w oddychaniu. Ponieważ SMA może wpływać na drogi oddechowe i płuca, konieczne może być zastosowanie terapii wzmacniającej te drogi. Może to pomóc w lepszym oddychaniu. Może być konieczne zastosowanie urządzenia ssącego w celu usunięcia śluzu i udrożnienia tylnej ściany gardła. W cięższych przypadkach może być konieczne zastosowanie urządzenia, które pomaga w oddychaniu za pomocą maski lub ustnika.

Pomoc dietetyczna. Dzieci z SMA mogą mieć trudności z uzyskaniem składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju. Lekarz może zalecić współpracę z dietetykiem. Dziecko może potrzebować rurki do karmienia, aby pomóc mu w jedzeniu, zwłaszcza jeśli ma problemy z połykaniem lub jedzeniem. Rurki do karmienia mogą być wprowadzane przez nos i gardło lub bezpośrednio do żołądka za pomocą zgłębnika żołądkowego.

Terapia fizyczna i zajęciowa. Terapeuci mogą nauczyć Cię ćwiczeń i rozciągania, które mogą wzmocnić i rozciągnąć zesztywniałe mięśnie i stawy. Mogą oni również pomóc Tobie lub Twojemu dziecku w znalezieniu i używaniu sprzętu ułatwiającego poruszanie się, takiego jak aparat ortopedyczny, wkładki do butów, chodzik lub wózek inwalidzki.

Leczenie problemów z kręgosłupem. U niektórych dzieci z SMA występuje skolioza, czyli nietypowo wygięty kręgosłup. Jeśli u Ciebie lub Twojego dziecka występuje skolioza, lekarz może zalecić stosowanie ortez na plecy lub operację, aby pomóc w prawidłowym rozwoju kręgosłupa.

Co się dzieje, gdy mocno uderzysz się w głowę? Ten pokaz slajdów przedstawia reakcję mózgu na uderzenia i powrót do zdrowia po nich.

1/22

Mózg jest dobrze chroniony przed większością uszkodzeń. Znajduje się on wewnątrz twardej, kościstej czaszki. Warstwy błony i płynu stanowią dodatkową wyściółkę. Jednak nawet przy takiej naturalnej ochronie wciąż zdarzają się urazy. Uszkodzenia mogą mieć wpływ na wszystkie czynności, od myślenia po poruszanie się. Uraz mózgu (traumatic brain injury – TBI) to każde uderzenie w głowę, które jest wystarczająco silne, by wpłynąć na pracę mózgu.

W jaki sposób dochodzi do uszkodzenia mózgu?

2/22

Silne uderzenie w głowę może spowodować wstrząśnienie mózgu wewnątrz czaszki. Skutkiem tego są siniaki, pęknięte naczynia krwionośne lub uszkodzenie nerwów w mózgu. Silne uderzenie, które nie powoduje krwawienia ani otworu w czaszce, może być zamkniętym urazem mózgu. Z otwartym urazem mózgu mamy do czynienia, gdy jakiś przedmiot przebije czaszkę i dostanie się do mózgu.

Urazy mózgu: Łagodne i ciężkie

3/22

TBI może być łagodny lub ciężki. Wstrząśnienie mózgu to łagodny uraz TBI – powinieneś dość szybko wrócić do zdrowia. Poważny wstrząs mózgu może spowodować obrażenia wystarczające do utraty przytomności na dłuższy czas. Może nawet doprowadzić do śpiączki lub śmierci.

Co to jest wstrząs mózgu?

4/22

Jest to sytuacja, w której wstrząs ciała lub głowy powoduje wstrząs mózgu w przód i w tył wewnątrz czaszki. Każde silne uderzenie – czy to w piłkę nożną, czy w trakcie wypadku samochodowego – może prowadzić do wstrząśnienia mózgu. Mimo że jest ono uważane za łagodny uraz mózgu, może spowodować trwałe uszkodzenia, jeśli nie odpoczniesz wystarczająco długo, aby mózg mógł się w pełni wyleczyć.

Czy to jest wstrząs mózgu?

5/22

Po upadku lub uderzeniu w głowę możesz stracić przytomność na kilka sekund. Jednak wiele osób, które doznały wstrząśnienia mózgu, nie traci przytomności. Do charakterystycznych objawów należą:

• Zawroty głowy

• Nudności lub wymioty

• Niewyraźne widzenie

• Ból głowy

• Problemy z jasnym myśleniem

Pozwól, aby po urazie głowy zbadał Cię lekarz.

Leczenie po wstrząśnieniu mózgu

6/22

Tak jak po zwichnięciu kostki należy odpocząć, tak po wstrząśnieniu mózgu należy odpocząć. Zapewnij sobie dużo snu. Gdy poczujesz się lepiej, wróć do szkoły i pracy. Nie wchodź na boisko, dopóki lekarz nie wyrazi na to zgody. Drugi wstrząs mózgu przed wyleczeniem pierwszego może spowolnić powrót do zdrowia i zwiększyć prawdopodobieństwo trwałych uszkodzeń.

Przewlekła Encefalopatia Urazowa (CTE)

7/22

U piłkarzy, bokserów i wszystkich osób, które otrzymują powtarzające się uderzenia w głowę, może wystąpić ta choroba, która zabija komórki mózgowe. Pojedynczy wstrząs mózgu raczej nie jest w stanie go wywołać. Objawy często nie ujawniają się przez wiele lat. Na początku są to problemy z nastrojem, zachowaniem i kontrolą impulsów. Utrata pamięci, problemy z podejmowaniem racjonalnych decyzji i demencja pojawiają się później. Lekarze nie są w stanie zdiagnozować choroby aż do momentu śmierci, kiedy będą mogli obejrzeć mózg pacjenta. Nie ma leczenia tej choroby, a jedynie jej objawy.

Złamania czaszki

8/22

Twoja głowa jest dość twarda. Ale jeśli zostanie uderzona wystarczająco mocno, może pęknąć. Nazywa się to złamaniem czaszki. Jeśli ostre krawędzie pękniętej czaszki wbiją się w mózg, mogą uszkodzić delikatne tkanki i spowodować krwawienie. Zwróć uwagę na przezroczysty płyn z mózgu lub krew sączącą się z nosa lub uszu.

Krwawienie w mózgu

9/22

Czasami w wyniku urazu dochodzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych wewnątrz mózgu. Uwięziona krew zbiera się i tworzy guzek zwany krwiakiem. Może to ograniczyć lub odciąć dopływ krwi do mózgu. Jest to nagły przypadek medyczny. Niektóre objawy krwiaka obejmują:

• Bóle głowy

• Wymioty

• Problemy z utrzymaniem równowagi

• Słabość

• Napady

• Problemy z mówieniem

Jak diagnozuje się urazy mózgu?

10/22

Lekarz przeprowadzi serię badań. Prawdopodobnie będzie zadawał pytania sprawdzające pamięć, koncentrację, umiejętność rozwiązywania problemów i inne funkcje mózgu. Badanie mózgu, zwane tomografią komputerową (CT) lub rezonansem magnetycznym (MRI), może pomóc w wykryciu urazu.

Problemy z pamięcią

11/22

Może dojść do uszkodzenia tych części mózgu, które pomagają w przechowywaniu i odzyskiwaniu informacji. Utrudni to przypomnienie sobie daty urodzin, tego, co jadłeś na śniadanie, lub wypadku, który spowodował uraz. Pewne kłopoty z pamięcią są normalne, ale powinny powrócić. Poważne urazy mózgu powodują niekiedy długotrwałą utratę pamięci.

Problemy z poruszaniem się

12/22

Uraz może mieć wpływ na te części mózgu, które pomagają w utrzymaniu równowagi i chodzeniu. W wyniku tego możesz mieć zawroty głowy – jakbyś miał wrażenie, że pokój wiruje. Może też dojść do uszkodzenia części mózgu, która pomaga w wyraźnym widzeniu i ocenie głębokości. Fizykoterapia i inne formy rehabilitacji mogą poprawić równowagę i sprawność ruchową po urazie głowy.

Zmiany nastroju

13/22

Po TBI możesz nie czuć się sobą. Nawet u połowy osób występują objawy depresji, w tym utrzymujący się smutek i bezsenność. Niektórzy mają dzikie wahania nastroju, w jednej chwili śmieją się, a w następnej płaczą. Inni odczuwają nadmierną złość lub niepokój. Jeśli nie jesteś w stanie kontrolować swoich emocji, porozmawiaj z lekarzem o leczeniu.

Skutki długoterminowe

14/22

Poważny uraz mózgu może pozostać z tobą na całe życie. Problemy z myśleniem, poruszaniem się i kontrolowaniem emocji mogą nie ustąpić, zwłaszcza jeśli doznałeś wielu uderzeń w głowę (np. podczas uprawiania sportu). Istnieją dowody na to, że przebycie TBI zwiększa ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera, Parkinsona, CTE i innych zaburzeń mózgu wraz z wiekiem.

Proces powrotu do zdrowia

15/22

W przypadku lekkich urazów, takich jak wstrząśnienie mózgu, najlepszym sposobem leczenia jest odpoczynek i umożliwienie wyleczenia mózgu. Terapia fizyczna, zajęciowa i logopedyczna może pomóc w walce z fizycznymi i psychicznymi skutkami ubocznymi poważnych uszkodzeń. Sesje terapeutyczne z psychologiem lub psychiatrą mogą pomóc w nauce życia z urazem.

Jak często występują urazy mózgu?

16/22

Każdego roku 1,7 miliona osób ulega wypadkowi, w wyniku którego doznaje urazowego uszkodzenia mózgu. Większość – około 75% – to urazy łagodne, w tym wstrząśnienia mózgu. Poważniejsze urazy powodują, że około 223 000 osób trafia do szpitala, a około 60 000 umiera.

Dzieci i urazy mózgu

17/22

Co roku w USA ponad 800 000 dzieci – więcej chłopców niż dziewczynek – odwiedza pogotowie z powodu urazu mózgu. Dzieci z TBI mogą mieć większe problemy z nauką. Mogą też borykać się z problemami behawioralnymi i emocjonalnymi.

Czy to tylko uderzenie w głowę?

18/22

Nauka chodzenia to trudny okres. Niestabilny maluch może zaliczyć wiele upadków. Na szczęście dzieci są dość wytrzymałe. Większość z nich odbija się od niewielkiego uderzenia w głowę. Jeśli jednak dziecko nie chce przestać płakać, wymiotuje, mówi, że boli je głowa lub szyja, albo ma problemy z obudzeniem się po upadku, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.

Zapobiegaj urazom u dzieci

19/22

Maluchy zazwyczaj doznają urazu mózgu po upadku. Gdy dzieci osiągną wiek szkolny, najczęściej dochodzi do urazów sportowych, wypadków rowerowych i samochodowych. Naucz dzieci, aby podczas zajęć sportowych i rekreacyjnych nosiły dopasowane kaski i inne środki bezpieczeństwa. Istnieje także nowe urządzenie o nazwie kołnierz Q, które można nosić w celu ograniczenia ruchów mózgu. Nie pozwalaj dzieciom uprawiać sportów nieodpowiednich dla ich wieku. Upewnij się, że przestrzegają zasad bezpieczeństwa rowerowego dotyczących ruchu drogowego i zagrożeń na drodze.

Wskazówki dla sportowców

20/22

Uderzenia w głowę są powszechne w zawodowych i amatorskich dyscyplinach sportowych, takich jak piłka nożna, baseball i hokej. Niektóre ligi zmieniły nawet zasady, aby zapobiegać urazom i leczyć je szybciej i skuteczniej. Podczas gry należy zawsze nosić kask, który dobrze przylega do głowy. Przestrzegaj zasad, aby zapobiec upadkom i zderzeniom czołowym.

Bezpieczeństwo w samochodzie

21/22

Wypadek samochodowy może spowodować uderzenie głową w przód – lub, co gorsza, wyrzucenie z pojazdu głową w dół. Zanim włożysz kluczyk do stacyjki, zapnij pasy bezpieczeństwa i zapnij dziecko w odpowiednim dla jego wieku foteliku. Naucz dzieci zapinać pasy bezpieczeństwa, gdy jadą autobusami lub samochodami innych osób. Zderzenia tylne mogą powodować przemieszczanie się mózgu w czaszce, ponieważ głowa uderza raz do przodu, raz do tyłu.

Zapobieganie urazom spowodowanym upadkiem

22/22

Nie trzeba upadać daleko ani mocno, aby doznać urazu głowy. Aby uniknąć upadku, uprzątnij bałagan, kable i inne zagrożenia, które mogą spowodować potknięcie. Zainstaluj światła w korytarzach i na klatkach schodowych, aby nie potknąć się, idąc w nocy do łazienki. Przymocuj mocno do podłogi wszystkie dywaniki i maty, aby nie przesuwały się pod stopami.

Niektórzy ludzie ciągle się gubią, inni mają wrodzony zmysł orientacji. Oto, czym różnią się ich mózgi.

Dlaczego zawsze się gubisz?

Niektórzy ludzie zawsze się gubią, inni mają wrodzony zmysł orientacji. Różnica tkwi w ich mózgach.

Susan Kuchinskas Z archiwum lekarza

Jessica Levin nigdy się nie gubi. „Mam dziwnie dobre wyczucie kierunku” – mówi 33-letnia prezes firmy marketingowej w Edison w stanie New Jersey – „Jeśli byłam w jakimś miejscu już wcześniej, nawet 10 czy 20 lat temu, potrafię się cofnąć i wiem, jak się tam poruszać”.

Ludzie tacy jak Levin nie mają wrodzonego poczucia kierunku. Mają za to znakomitą zdolność rozpoznawania i pamięć przestrzenną, czyli te części pamięci, które rejestrują aspekty otoczenia i to, gdzie te aspekty znajdują się względem siebie.

Rola hipokampa w nawigacji

Hipokamp, struktura w mózgu, która jest ważna także dla innych rodzajów pamięci, zawiera specjalne neurony zwane komórkami siatki i komórkami miejsca, które wydają się tworzyć komórkową mapę miejsc, w których się było i tras, które się przebyło. (Jedno z badań wykazało, że hipokampy doświadczonych londyńskich taksówkarzy były znacznie większe niż hipokampy zwykłych ludzi).

Według S. Ausima Azizi, MD, PhD, który kieruje katedrą neurologii na Temple University School of Medicine, komórki miejsca określają, gdzie się znajdujesz, podczas gdy komórki siatki przypominają Ci o przestrzennym związku tego miejsca z innymi miejscami, w których byłeś.

Twój mózg może znaleźć drogę, wykorzystując jeden lub oba te aspekty pamięci przestrzennej, wyjaśnia Azizi. Jednakże, chociaż wszyscy korzystamy z obu rodzajów pamięci, mózgi poszczególnych osób mogą mieć tendencję do używania jednego z nich zamiast drugiego. „Niektórzy ludzie są naprawdę dobrzy w nawigowaniu za pomocą obiektów w otoczeniu, co jest funkcją pamięci obiektowej” – mówi Azizi. Na przykład, powiedzą: „Idę na stację benzynową i skręcam w prawo”. Z kolei osoby, które mają tendencję do polegania na pamięci przestrzennej, mogą powiedzieć: „Pójdę 50 metrów na północ, a następnie 50 metrów na wschód”.

Według Azizi, umiejętność orientowania się w terenie można poprawić przede wszystkim poprzez ćwiczenie tej umiejętności. „Im częściej wychodzisz z domu i chodzisz w różne miejsca, tym lepiej” – mówi. Ćwiczenia fizyczne poprawiają przepływ krwi do mózgu, a ćwiczenia umysłowe, takie jak układanie puzzli lub nauka nowego języka, stymulują rozwój nowych komórek nerwowych i połączeń w mózgu.

Być może Levin ma tak doskonałe wyczucie kierunku dzięki tym komórkom siatki, a może jej mózg lepiej niż u większości ludzi integruje oba rodzaje nawigacji. W każdym razie dobrze jej to służy.

„Na pewno wyeliminowało to kilka kłótni podczas długich podróży samochodem” – mówi. „Nigdy nie musimy się zatrzymywać i pytać o drogę”.

Jak poprawić swoje wyczucie kierunku?

Nie musisz spędzić swojego życia na błądzeniu. Nauka pokazuje, że możesz poprawić swoją pamięć przestrzenną.

Azizi twierdzi, że najlepszym sposobem na poprawę pamięci przestrzennej jest angażowanie się w działania, które dotyczą zarówno obiektów, jak i współrzędnych. Ćwicz połączenie tych dwóch umiejętności, patrząc na punkt orientacyjny, a następnie lokalizując go na mapie.

„Ćwiczenia fizyczne zwiększają przepływ krwi do aktywnych obszarów ciała, w tym do mózgu” – mówi Azizi. W wielu badaniach stwierdzono zwiększenie objętości hipokampa u starszych osób dorosłych, które zwiększyły ilość ćwiczeń aerobowych, a jedno z badań wykazało, że ćwiczenia mogą poprawić pamięć przestrzenną.

Badanie przeprowadzone wśród uczniów szkół podstawowych wykazało, że spożywanie płatków owsianych na śniadanie poprawiło pamięć przestrzenną. Liczne badania wykazały, że spożywanie pokarmów bogatych w przeciwutleniacze poprawia przepływ krwi do mózgu, co zwiększa zdolności pamięciowe.