Lekarz mówi ci.

Encefalopatia występuje wtedy, gdy zmiany w organizmie lub mózgu wpływają na sprawność myślenia. Poznaj przyczyny, objawy, sposoby leczenia i inne.

Encefalopatia nie jest pojedynczą chorobą, lecz grupą zaburzeń o wielu przyczynach. Jest to poważny problem zdrowotny, który bez leczenia może spowodować czasowe lub trwałe uszkodzenie mózgu.

Łatwo jest pomylić encefalopatię z zapaleniem mózgu. Słowa te brzmią podobnie, ale są to różne schorzenia. W zapaleniu mózgu dochodzi do obrzęku lub zapalenia samego mózgu. Z kolei encefalopatia odnosi się do stanu psychicznego, który może wystąpić w wyniku kilku rodzajów problemów zdrowotnych. Zapalenie mózgu może jednak wywołać encefalopatię.

Przyczyny i rodzaje

Istnieją dwa główne typy encefalopatii: odwracalna i nieodwracalna. Do przyczyn odwracalnych należą:

• Encefalopatia wątrobowa. Jeśli wątroba nie jest w stanie usuwać toksyn z krwi tak dobrze, jak powinna, dochodzi do ich nagromadzenia w organizmie. Utrudnia to prawidłową pracę mózgu. Może się to zdarzyć u osób z przewlekłą chorobą wątroby, np. marskością wątroby, lub po przedawkowaniu acetaminofenu lub innych leków.

• Encefalopatia Hashimotosa. Ten typ jest związany z chorobą tarczycy zwaną chorobą Hashimota. Przyczyna nie jest jasna, ale być może układ odpornościowy atakuje mózg i zmienia sposób jego funkcjonowania.

• Encefalopatia metaboliczna. Dochodzi do niej, gdy inne schorzenie, takie jak cukrzyca, choroba wątroby, niewydolność nerek lub niewydolność serca, utrudnia pracę mózgu. Na przykład zbyt wysoki poziom cukru we krwi w przypadku cukrzycy może prowadzić do dezorientacji, a nawet śpiączki.

• Zakażenia mózgu, takie jak zapalenie mózgu lub opon mózgowych, lub innej części ciała, takie jak zakażenie dróg moczowych. Skrajna reakcja na zakażenie, zwana sepsą, może również prowadzić do encefalopatii.

• Guzy mózgu

• Długotrwała ekspozycja na toksyny, takie jak rozpuszczalniki, leki, promieniowanie, farby, chemikalia przemysłowe i niektóre metale

• Niekonwulsyjny stan padaczkowy. Występuje wtedy, gdy w mózgu ciągle pojawiają się napady, które mogą nie powodować żadnych objawów fizycznych.

Rodzaje encefalopatii, które są nieodwracalne, obejmują:

• Przewlekła encefalopatia pourazowa. Stan ten jest spowodowany powtarzającymi się urazami głowy, które uszkadzają mózg. Obecnie jest najbardziej znana ze względu na powiązania ze sportami uderzeniowymi, takimi jak piłka nożna i boks.

• Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna. Dochodzi do niej, gdy mózg nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, co prowadzi do jego uszkodzenia. Może wystąpić w wyniku zatrzymania akcji serca, zatrucia tlenkiem węgla, przedawkowania leków lub utonięcia.

Objawy

Objawy zależą od rodzaju i przyczyny encefalopatii, ale niektóre z najczęstszych to:

• Pomyłka

• Utrata pamięci

• Zmiany osobowości

• Problemy z jasnym myśleniem lub koncentracją

U niektórych osób występują również:

• Problemy z mówieniem

• Osłabienie mięśni lub drgawki, nad którymi nie można zapanować

• Ruchy gałek ocznych, których nie są w stanie kontrolować

• Drżenia

• Kłopoty z połykaniem

• Senność

• Napady

Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów u siebie lub kogoś innego, powinieneś skontaktować się z lekarzem lub udać się na pogotowie.

Diagnoza i leczenie

Aby zdiagnozować zaburzenie, lekarz przeprowadzi badanie fizykalne i zapyta o historię choroby, a zwłaszcza o przyjmowane leki. Może również wykonać inne badania, takie jak:

• Testy na koncentrację, pamięć i inne zadania umysłowe

• Badania krwi i moczu

• Badania płynu rdzeniowego

• Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI)

• Badanie elektroencefalograficzne (EEG), które mierzy aktywność elektryczną w mózgu

Potrzebne leczenie zależy od tego, co jest przyczyną encefalopatii. Lekarz może zalecić:

• Leki hamujące napady lub obniżające poziom amoniaku

• Zaprzestanie stosowania leku, który był przyjmowany

• Zmiana spożywanych pokarmów

• Suplementy żywieniowe

• Dializa lub przeszczep narządu, jeśli przyczyną choroby są problemy z wątrobą lub nerkami

Czego się spodziewać

Rokowanie zależy w dużej mierze od tego, czy encefalopatia jest odwracalna czy nieodwracalna.

Encefalopatia spowodowana urazami głowy, toksynami, zatrzymaniem akcji serca lub brakiem tlenu w mózgu powoduje fizyczne uszkodzenie mózgu, które zazwyczaj jest trwałe. Oznacza to, że stan psychiczny może nie powrócić do poprzedniego stanu.

W przypadku encefalopatii odwracalnej, np. spowodowanej niewydolnością narządów, stanami metabolicznymi lub infekcjami, objawy zwykle ustępują po usunięciu problemu, który je wywołuje, i możliwe jest odzyskanie wcześniejszych zdolności umysłowych. Na przykład, w przypadku encefalopatii wątrobowej, usunięcie toksyn z krwi może rozwiązać wszelkie problemy związane z dezorientacją, problemami z pamięcią lub wahaniami nastroju.

Lekarz wyjaśnia objawy neuropatii obwodowej.

Objawy neuropatii obwodowej zwykle zaczynają się stopniowo i obejmują:

• Uczucie mrowienia w palcach stóp lub na opuszkach stóp, które w końcu rozprzestrzenia się w górę nóg w kierunku tułowia. Rzadziej uczucie to może zaczynać się w dłoniach i rozprzestrzeniać się w górę ramion.

• Nudności w dłoniach i stopach, które rozprzestrzeniają się na ręce i nogi.

• Osłabienie lub ociężałość mięśni całego ciała. Mogą temu towarzyszyć skurcze, szczególnie w stopach, nogach i rękach.

• Wrażliwa skóra, która może być bolesna w dotyku; uczucie kłucia, pieczenia, mrowienia lub ostrego kłucia może wystąpić spontanicznie i zwykle nasila się w nocy.

• Opadanie stopy – stan, w którym trudno jest podnieść przednią część jednej lub obu stóp.

• Trudności w chodzeniu i/lub problemy z równowagą lub koordynacją

Zgłoś się do lekarza w sprawie neuropatii obwodowej, jeśli:

• Występuje drętwienie lub mrowienie kończyn.

• Osłabienie lub ociężałość mięśni, które utrzymują się przez dłuższy czas i którym mogą towarzyszyć skurcze.

• Odczuwasz nagłe kłucie, pieczenie, ukłucie lub inne nieprzyjemne uczucie na skórze.

Lekarz udziela wskazówek, jak żyć z drżeniem samoistnym.

Może być bardzo kuszące, aby wycofać się od rodziny i przyjaciół, aby uniknąć niewygodnych sytuacji. Ale nie należy tego robić. Oprócz leczenia przepisanego przez lekarza istnieje wiele praktycznych „sztuczek”, które mogą pomóc w utrzymaniu aktywności z drżeniem. A aktywność społeczna jest ważnym elementem utrzymania zarówno dobrego samopoczucia emocjonalnego, jak i fizycznego. Oto kilka wskazówek, które ułatwią ci życie.

Poinformuj siebie i innych o drżeniu istotnym

• Zdobądź informacje na temat drżenia istotnego i dowiedz się jak najwięcej o życiu z tą chorobą.

• Weź aktywny udział w leczeniu i omów objawy oraz pytania z lekarzem. Im więcej wiesz o swojej chorobie i jej leczeniu, tym łatwiej będzie Ci się do niej dostosować i ograniczyć zakłócenia w codziennym życiu.

• Prosto i szczerze wyjaśniaj swój stan osobom, z którymi się spotykasz. Pozwoli to uniknąć nieporozumień z ich strony i zakłopotania z Twojej.

?

Wskazówki dotyczące życia z drżeniem istoty

• Znajdź sposoby na zmniejszenie stresu i zrelaksowanie się.

• Unikaj spożywania alkoholu. Chociaż wydaje się, że niewielkie ilości alkoholu łagodzą drżenie podstawowe u niektórych pacjentów, może on wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w leczeniu drżenia podstawowego, a także wywierać negatywne skutki na organizm, takie jak uzależnienie od alkoholu lub uszkodzenie wątroby. Większość ekspertów nie zaleca jego stosowania.

• Porozmawiaj z lekarzem o zażyciu niewielkiej dawki leku, np. beta-blokera, przed wyjściem na spotkanie towarzyskie; może to pomóc w zmniejszeniu drżenia.

• Przed udziałem w spotkaniu towarzyskim należy zrezygnować z niektórych leków, które mogą nasilać drżenie, takich jak leki na tarczycę lub astmę. Upewnij się, że najpierw skonsultujesz się z lekarzem.

• Unikaj pokarmów zawierających kofeinę, takich jak napoje gazowane, kawa, herbata i czekolada.

• Umieść serwetkę pomiędzy filiżanką a spodkiem, aby uniknąć stukania podczas podnoszenia, aby się napić.

• Unikać niewygodnych lub kłopotliwych pozycji.

• Korzystaj z automatycznego wybierania numerów w telefonie komórkowym.

• Obciąż rękę nosząc ciężką bransoletkę, zegarek lub trzymając coś w ręku. Może to zmniejszyć niektóre drżenia i przywrócić większą kontrolę nad rękami.

• Pić napoje z do połowy napełnionych kubków lub szklanek i używać słomki.

• Odpoczywaj i wysypiaj się. Zmęczenie często pogarsza drżenie.

?

?

Lekarz wyjaśnia, czym jest kuru – postępująca, śmiertelna choroba mózgu wywołana przez czynnik zakaźny przenoszony wśród mieszkańców Papui Nowej Gwinei w wyniku rytualnego kanibalizmu.

Kuru to śmiertelna choroba mózgu, której przebieg pogarsza się z czasem. Jest to forma podostrej encefalopatii gąbczastej.

Odkrycie kuru jest jedną z najbardziej godnych uwagi historii detektywistycznych medycyny XX wieku. Dr D. Carlton Gajdusek (1923-2008) po raz pierwszy opisał tę chorobę wśród ludu Fore z Nowej Gwinei. Nazwali ją kuru (co oznacza „drżenie”). Po latach życia wśród ludu Fore, Gajdusek doszedł do wniosku, że choroba rozprzestrzeniała się poprzez rytualne zjadanie mózgów zmarłych, co było zwyczajem pogrzebowym Fore. Kiedy zaprzestano kanibalizmu, Kuru zniknęła w ciągu jednego pokolenia. W 1976 r. Gajdusek otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za „odkrycia dotyczące nowych mechanizmów powstawania i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych”.

Przyczyny Kuru

Kiedyś sądzono, że kuru jest wywoływana przez powolny wirus, ale obecnie eksperci uważają, że przyczyną jest maleńka cząsteczka białka zwana prionem. Wydaje się, że jest ona podobna do gąbczastej encefalopatii bydła (BSE lub „choroby szalonych krów”) i choroby Creutzfeldta-Jakoba.

Objawy Kuru

Kuru jest również nazywana chorobą drżenia. U owiec i kóz podobne schorzenie nosi nazwę trzęsawki.

Objawy mogą obejmować:

• Kłopoty z chodzeniem

• Brak koordynacji lub problemy z trzymaniem przedmiotów

• Drżenie lub dreszcze

• Problemy z połykaniem i samodzielnym karmieniem

• Niewyraźna mowa

• Zmiany nastroju

• Tremors

• Euforia

• Demencja

Diagnoza Kuru

Badanie neurologiczne może wykazać zmiany w koordynacji i chodzeniu.

Leczenie kuru

Nie są znane żadne metody leczenia kuru.

?

Prognozy dotyczące kuru

Osoby cierpiące na kuru w końcu zapadają w śpiączkę. Umierają po upływie 6 do 12 miesięcy od wystąpienia objawów.

Prawdopodobnie wiesz, że ćwiczenia fizyczne są dobre dla zdrowia, siły i wytrzymałości, ale czy wiesz, że są one również dobre dla Twojego mózgu? Dowiedz się, jak.

1/9

Czy sprawdzałeś ostatnio swoją indywidualną częstotliwość szczytową alfa (iAPF)? Prawdopodobnie nie, chyba że lekarz stwierdził, że możesz mieć problem z mózgiem, np. padaczkę lub chorobę Alzheimera. Wskaźnik iAPF (część badania EEG, czyli elektroencefalogramu) mierzy zdolność do koncentracji i uwagi. Wydaje się, że wzrasta on po wykonaniu intensywnych ćwiczeń fizycznych. Nie zmienia się tak bardzo po ćwiczeniach w stanie ustalonym, takich jak spokojny jogging lub jazda na rowerze.

Może pomóc w zapamiętywaniu

2/9

Ćwiczenia aerobowe, takie jak chodzenie, jogging czy praca w ogrodzie, mogą pomóc w powiększaniu się hipokampa – części mózgu związanej z pamięcią i uczeniem się. Mogą też spowolnić kurczenie się hipokampa, które z wiekiem może prowadzić do utraty pamięci.

Niektóre badania sugerują, że odrastanie jest silniejsze, jeśli lubisz wykonywaną czynność. Znajdź więc coś, co sprawia ci przyjemność i zacznij działać.

Pomaga na depresję i lęki

3/9

Ćwiczenia aerobowe tak dobrze łagodzą objawy depresji i lęku, że lekarz lub terapeuta może zaproponować je jako metodę leczenia. Może to być spowodowane tym, że ćwiczenia fizyczne spowalniają uszkodzenie i rozpad komórek mózgowych. Uzyskanie pełnych korzyści może potrwać wiele miesięcy, dlatego warto wyrobić w sobie nawyk aktywności fizycznej.

Sprawia, że mózg jest bardziej elastyczny

4/9

Neuroplastyczność to zdolność mózgu do zmian pod wpływem uczenia się i doświadczania nowych rzeczy. Młode mózgi są w tym względzie na ogół lepsze od starszych, ale nawet te w tym samym wieku mogą mieć bardzo różne zdolności.

Naukowcy uważają, że zarówno ćwiczenia aerobowe, jak i ćwiczenia z ciężarkami pomagają w tworzeniu bardziej elastycznych lub plastycznych mózgów.

Może pomóc w uniknięciu demencji

5/9

Osoby, które nie ćwiczą zbyt wiele, są bardziej narażone na chorobę Alzheimera i inne formy demencji. Dzieje się tak częściowo dlatego, że ćwiczenia fizyczne pomagają zapobiegać wielu czynnikom związanym z demencją, takim jak:

• Otyłość

• Cukrzyca

• Wysokie ciśnienie krwi

• Depresja

Ćwiczenia mają jednak także bezpośredni wpływ. Naukowcy mogą to zaobserwować. Więcej białej i szarej materii mózgowej oraz mniej chorych tkanek to oznaki lepszego zdrowia mózgu.

Poprawia przepływ krwi

6/9

Ćwiczenia aerobowe ułatwiają dopływ krwi do mózgu. Dzieje się tak częściowo dlatego, że ćwiczenia wzmacniają serce i naczynia krwionośne – od większych naczyń, które doprowadzają krew do głowy, po maleńkie mikronaczynia w mózgu.

Wydaje się, że mocne naczynia krwionośne – i lepszy przepływ krwi, który dzięki nim powstaje – pomagają zatrzymać odkładanie się blaszek miażdżycowych związanych z demencją. Naukowcy uważają również, że silny przepływ krwi pomaga odżywiać mózg w sposób, który spowalnia pogorszenie stanu psychicznego. Naukowcy nadal próbują ustalić, jak to dokładnie działa.

Pomaga połączyć kropki

7/9

Badania sugerują, że ćwiczenia fizyczne poprawiają zdolność do organizowania i interpretowania informacji oraz podejmowania sensownych działań – jest to tzw. funkcja wykonawcza. Już jedna sesja ćwiczeń może zapoczątkować ten proces. W dłuższej perspektywie czasowej ćwiczenia wydają się zmieniać strukturę istoty białej mózgu w sposób, który pomaga komórkom mózgowym łączyć się ze sobą.

Pomaga zasnąć

8/9

Wiemy, że ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w utrzymaniu dobrego nastroju, wyciszeniu się przed snem i ustaleniu zdrowego cyklu snu i czuwania (rytmu okołodobowego). Dokładny wpływ na mózg nie zawsze jest jasny, ale osoby, które więcej ćwiczą, mają tendencję do częstszego zapadania w sen wolnofalowy – rodzaj głębokiego snu, który pomaga ożywić mózg i ciało.

Jak dużo ćwiczeń fizycznych wpływa na jakość snu?

9/9

Standardowe zalecenia mówią o 30 minutach umiarkowanego wysiłku fizycznego przez większość dni w tygodniu. To dobry początek. Jednak podwojenie tej ilości może przynieść mózgowi jeszcze więcej korzyści. Długość poszczególnych sesji również ma znaczenie. Badania wykazują, że największe korzyści przynoszą sesje ćwiczeń trwające 45-60 minut.