Lekarz mówi ci.

Choroby wątroby, takie jak marskość wątroby oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka wątroby. Dowiedz się, co jeszcze może być jego przyczyną, poznaj objawy, badania i sposoby leczenia.

Przewodnik po raku wątroby

1 z 16

Jak to się dzieje?

Wątroba wykonuje wiele czynności, takich jak filtrowanie krwi i rozkładanie pokarmu. Jest to jeden z największych i najważniejszych narządów. W przypadku raka wątroby niektóre komórki wątroby rozrastają się w sposób niekontrolowany i tworzą guz. Może to mieć wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wątroby.

2 z 16

Objawy

Większość ludzi wcześnie nie zauważa żadnych objawów raka wątroby. Jeśli się pojawią, możesz:

• Łatwo czuć się najedzonym lub nie mieć ochoty na jedzenie

• Masz guzek poniżej prawej klatki piersiowej

• Odczuwasz ból w prawej górnej części brzucha lub w okolicy prawego ramienia

• Masz rozstrój żołądka

• Masz obrzęk brzucha

• uczucie zmęczenia i osłabienia

• Utrata wagi

• Białe, kredowe kupy i ciemne siuśki

• Zauważenie żółtawego zabarwienia skóry i białek oczu

3 z 16

Jeśli cierpisz na choroby wątroby

Niektóre choroby mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka wątroby, w tym:

• długotrwałe zapalenie wątroby typu B lub C – wirusy, które atakują i uszkadzają wątrobę

• Marskość wątroby — uszkodzenie wątroby, w wyniku którego zdrowe tkanki mogą zostać zastąpione tkanką bliznowatą

• Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby — nagromadzenie tłuszczu w wątrobie

• Choroby wątroby, z którymi się urodziłeś, takie jak dziedziczna hemochromatoza (kiedy nadmiar żelaza jest magazynowany w wątrobie i innych narządach)

4 z 16

Alkohol, otyłość, cukrzyca zwiększają szanse na zachorowanie

Jedną z głównych przyczyn marskości wątroby w Stanach Zjednoczonych jest picie dużych ilości alkoholu przez wiele lat. Ponieważ marskość wątroby może zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka wątroby, oznacza to, że picie dużych ilości alkoholu może zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania. A jeśli masz dużą nadwagę, cukrzycę lub cierpisz na chorobę zwaną zespołem metabolicznym, jesteś bardziej narażony na niealkoholową chorobę stłuszczeniową wątroby, która również może prowadzić do raka wątroby.

5 z 16

Toksyny zwiększają Twoje szanse

Niektóre z nich mogą powodować raka wątroby, w tym:

• Aflatoksyny: trucizny wytwarzane przez pleśnie, które mogą rozwijać się na roślinach takich jak kukurydza i orzeszki ziemne, jeśli nie są one przechowywane w odpowiedni sposób

• Arsen: substancja chemiczna, która czasami znajduje się w wodzie studziennej

• Dwutlenek toru: substancja stosowana niegdyś do niektórych rodzajów promieniowania rentgenowskiego (nie jest już stosowana)

• Chlorek winylu: substancja chemiczna używana do produkcji niektórych rodzajów tworzyw sztucznych

6 z 16

Najczęstszy typ

Rak wątrobowokomórkowy (HCC) występuje w głównych komórkach wątroby, zwanych hepatocytami. HCC zwykle powoduje powstanie jednego guza, który z czasem się powiększa. Jeśli jednak u pacjenta występuje zarówno marskość wątroby, jak i HCC, istnieje prawdopodobieństwo, że w wątrobie znajduje się wiele małych guzów.

7 z 16

Inne rodzaje

Rak dróg żółciowych występuje w przewodach wyprowadzających żółć – płyn, który rozkłada pokarmy – z wątroby. Jest to drugi co do częstości występowania rodzaj raka wątroby. Angiosarcoma i hemangiosarcoma to nowotwory występujące w naczyniach krwionośnych wątroby. Oba są rzadkie i czasami wywoływane przez toksyny. Hepatoblastoma to bardzo rzadki nowotwór, występujący głównie u dzieci poniżej 4. roku życia.

8 z 16

Testy

Jeśli lekarz uzna, że u pacjenta może występować rak wątroby, może zalecić:

• Biopsję: lekarz pobierze niewielką próbkę wątroby w celu zbadania obecności raka.

• Badania krwi: Badania te sprawdzają, jak dobrze pracuje wątroba i poszukują we krwi substancji, które mogą wskazywać na obecność raka, tzw. markerów nowotworowych.

• Badanie obrazowe: Może to być badanie ultrasonograficzne, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny lub angiogram, czyli rodzaj zdjęcia rentgenowskiego, które ogląda naczynia krwionośne.

9 z 16

Etapy

Informują one o stopniu rozprzestrzenienia się nowotworu:

• Etap I: Jeden guz, który nie rozprzestrzenił się nigdzie indziej

• Etap II: Jeden guz, który rozprzestrzenił się do naczyń krwionośnych, lub więcej niż jeden guz, ale wszystkie mniejsze niż 2 cale

• Etap III: Jeden guz, który rozprzestrzenił się na główne naczynia krwionośne lub pobliskie organy, lub więcej niż jeden guz i przynajmniej jeden z nich jest większy niż 2 cale

• Stadium IV: nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała.

10 z 16

Inne sposoby określania stopnia zaawansowania raka wątroby

Większość osób z rakiem wątroby ma również uszkodzoną wątrobę, dlatego lekarz może zastosować system stopniowania zaawansowania, który informuje również o stanie zdrowia wątroby. Jednym z często stosowanych systemów jest system Barcelona Clinic Liver Cancer (BCLC). Jego stopnie zaawansowania to 0, A, B, C i D. Zwykle raka typu C i D nie da się wyleczyć, ale leczenie może pomóc w łagodzeniu objawów.

11 z 16

Leczenie: Operacja lub przeszczep

Leczenie raka wątroby zależy od stopnia zaawansowania, wieku, ogólnego stanu zdrowia i stanu wątroby. Jeśli nowotwór nie rozprzestrzenił się i nie występują inne problemy z wątrobą, można zastosować następujące metody leczenia:

• Operacja usunięcia guza

• Przeszczep wątroby, podczas którego otrzymuje się nową wątrobę od dawcy. Nie jest to częste.

12 z 16

Leczenie: Terapia ablacyjna

Jest to próba zabicia komórek nowotworowych na różne sposoby:

• Alkohol: Lekarz wprowadza do guza czysty alkohol, aby go zniszczyć.

• Zamrażanie: Lekarz używa cienkiego, tępego narzędzia zwanego sondą do zamrażania i niszczenia komórek nowotworowych.

• Ciepło: Mikrofale mogą wytworzyć wystarczająco dużo ciepła, aby zniszczyć guzy.

• Impulsy elektryczne: Impulsy elektryczne zabijają komórki nowotworowe (jest to nadal badane).

13 z 16

Leczenie: Terapia embolizacyjna

Wątroba otrzymuje krew z dwóch głównych naczyń krwionośnych. Nowotwory zazwyczaj wykorzystują tylko jedno z nich: tętnicę wątrobową. W przypadku terapii embolizacyjnej cienka rurka jest wprowadzana do uda i do tej tętnicy. Lekarz wprowadza do rurki substancję, która blokuje przepływ krwi i pozbawia guz składników odżywczych. (Krew do wątroby będzie nadal dopływać przez inne naczynie krwionośne). Przez rurkę można również wprowadzić leki stosowane w chemioterapii lub kulki promieniowania.

14 z 16

Leczenie: Terapia celowana

Komórki nowotworowe działają inaczej niż komórki prawidłowe. W terapii celowanej stosuje się leki zaprojektowane tak, aby atakowały komórki nowotworowe w oparciu o te różnice. Może to uniemożliwić guzom tworzenie naczyń krwionośnych, które są im niezbędne do przeżycia, lub może powstrzymać komórki nowotworowe przed podziałem, co uniemożliwi im wzrost.

15 z 16

Czy można temu zapobiec?

Nie, ale można zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka wątroby:

• zaszczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B

• Utrzymywać prawidłową wagę ciała dzięki odpowiedniej diecie i ćwiczeniom fizycznym.

• Ogranicz ilość wypijanego alkoholu: do jednego dziennie dla kobiet, dwóch dla mężczyzn.

• Nie używaj narkotyków dożylnie – jeśli już, to używaj czystych igieł.

• Tatuaże i piercing wykonuj tylko w bezpiecznych, czystych miejscach.

• Uprawiaj bezpieczny seks.

Share on Facebook Share on Twitter Share on Pinterest

Dowiedz się o nowych metodach badania i leczenia raka, w tym o płynnej biopsji, lekach celowanych i nowych metodach napromieniania.

Każdego roku naukowcy dokonują postępów, które ulepszają sposoby diagnozowania raka i dają lekarzom nowe narzędzia do walki z nowotworami. Zmiany te oznaczają, że Twoje leczenie może działać lepiej i powodować mniej skutków ubocznych.

Być może nie będziesz już musiał naświetlać dużych obszarów ciała promieniowaniem lub przyjmować toksycznych leków, które zabijają zdrowe komórki, a także guzy. Nowe metody sprawiają, że leczenie raka jest bardziej ukierunkowane i mniej szkodliwe dla organizmu. Badania nad genami pomagają lekarzom określić indywidualne szanse zachorowania na raka, a nawet wybrać najlepszą terapię dla danego nowotworu.

Biopsja płynna

Nowe badanie krwi może ułatwić wykrycie śladów raka. Tradycyjny sposób potwierdzenia nowotworu polega na pobraniu próbki guza za pomocą igły. Na tkance uzyskanej z biopsji igłowej można wykonać badania, aby sprawdzić, czy w guzie występuje określona mutacja genowa spowodowana zmianą w genie EGFR. Obecnie można jednak wykonać alternatywne badanie w celu wykrycia mutacji genu EGFR, zwane biopsją płynną. Informacje te pomogą lekarzowi ustalić, czy w leczeniu raka płuca pomocne są pewne celowane terapie lekowe.

Pierwsza płynna biopsja w kierunku raka, cobas EGFR mutation test v2, została zatwierdzona w czerwcu 2016 roku. Jest on przeznaczony do stosowania u osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuca.

Jak to działa? Gdy w organizmie znajduje się guz, uwalnia on fragmenty DNA. To proste badanie krwi może ujawnić, czy w guzie może znajdować się mutacja EGFR.

Organoidy

Aby testować leki przeciwnowotworowe i zrozumieć, w jaki sposób nowotwory szkodzą pacjentom, lekarze mogą obecnie wykorzystywać mięsiste, trójwymiarowe, miniaturowe modele ludzkich narządów. Nazywa się je organoidami. Hoduje się je z komórek zwierzęcych lub ludzkich w szalkach w laboratorium.

Organoidy pozwalają lekarzom sprawdzić, jak dobrze działa dany lek przeciwnowotworowy i jak może na niego zareagować jeden z narządów, np. trzustka. Mogą też pokazać, jak rosną guzy w danym narządzie i ujawnić genetyczne wskazówki, że komórki przekształcą się w raka.

W przyszłości lekarz może wykorzystać badania nad organoidami do opracowania planu leczenia dostosowanego do potrzeb pacjenta lub do wybrania najlepszego leku przeciwnowotworowego dla jego guza i genów.

Organoidy mogą również pomóc lekarzom dowiedzieć się, co dzieje się w organizmie, zanim komórki nowotworowe przekształcą się w raka. Są one obecnie wykorzystywane w badaniach nad rakiem jelita grubego, trzustki i innymi rodzajami raka.

Tradycyjny sposób przeprowadzania takich badań polega na wyhodowaniu myszy z odpowiednim zestawem genów. Jednak organoidy wydają się być tańszym i szybszym rozwiązaniem.

Leki celowane i immunoterapia

W ostatnich latach leki przeciwnowotworowe przeszły długą drogę. Niektóre z nich niszczą komórki nowotworowe, pozostawiając zdrowe komórki w spokoju. Inne wykorzystują własną broń organizmu do walki z nowotworem.

Terapie celowane są bardziej precyzyjne niż starsze chemioterapeutyki. Mają też mniej skutków ubocznych.

Jednym z przykładów tego typu terapii są leki z grupy przeciwciał monoklonalnych. Wyszukują one pewne znaki na powierzchni komórek nowotworowych, dzięki czemu trafiają we właściwe komórki. Następnie zatrzymują wzrost guza. Na przykład, bevacizumab (Avastin) zatrzymuje naczynia krwionośne, które odżywiają guz. Cetuximab (Erbitux) przyczepia się do komórki nowotworowej i blokuje białko, które pobudzałoby ją do wzrostu.

Leki o małych cząsteczkach trafiają do wnętrza komórki nowotworowej, aby zablokować jej wzrost lub ją zabić. Bortezomib (Velcade), terapia celowana w szpiczaku, blokuje komórkom nowotworowym drogę do pozbywania się białek odpadowych. Wypełniają się one i obumierają.

Immunoterapia to sposób na wzmocnienie układu odpornościowego – obrony organizmu przed zarazkami – aby pomóc w walce z rakiem. Komórki nowotworowe mogą podważyć naturalne mechanizmy obronne organizmu za pomocą białek, które osłabiają reakcję układu odpornościowego. Leki stosowane w immunoterapii, takie jak ipilimumab (Yervoy) lub niwolumab (Opdivo), mogą blokować te białka, dzięki czemu organizm może lepiej zwalczać nowotwór.

Nowsze leki do immunoterapii to przeciwciała wytwarzane w laboratorium, które trafiają do organizmu, wyszukują i niszczą nowotwór. Są one nazywane koniugatami przeciwciał z lekami (ADC – antibody-drug conjugates). To fałszywe przeciwciało jest jak inteligentna bomba, która szuka śladów na powierzchni komórek nowotworowych.

Jeden z ADC, ado-trastuzumab emtansine (Kadcyla), zabija komórki raka piersi, ponieważ dostarcza do nich toksyczny materiał. Rytuksymab (Rituxan) jest stosowany w leczeniu chłoniaków i białaczek. Skierowany jest on na określone białka znajdujące się na powierzchni komórek krwi i niektórych komórek nowotworowych. Układ odpornościowy jest wówczas stymulowany do atakowania i zabijania komórek nowotworowych.

Lepszy sprzęt i promieniowanie

W celu usunięcia trudno dostępnych polipów, które później mogą przekształcić się w raka, zamiast operacji można zastosować endoskop.

Endoskopowa resekcja błony śluzowej (EMR) to nowy, bardziej delikatny typ endoskopowej resekcji jelita grubego. Lekarz może wstrzyknąć płyn wokół polipa, a następnie ostrożnie usunąć uszkodzoną tkankę. EMR może pomóc uniknąć operacji lub nacięć tkanki w celu usunięcia polipa.

Promieniowanie stosowane w walce z rakiem jest obecnie lepiej ukierunkowane i mniej szkodliwe dla zdrowych części ciała.

Radioterapia śródoperacyjna (IORT) polega na podaniu silnej dawki promieniowania w miejsce, gdzie znajduje się guz piersi, zaraz po jego chirurgicznym usunięciu. Trwa ona tylko około 5 minut. Radioterapia jest precyzyjna, więc może być stosowana bezpośrednio w miejscu, gdzie znajdował się guz, nie uszkadzając skóry ani innych narządów.

W normalnych warunkach sesje naświetlania trwają nawet 5-6 tygodni i mają na celu zniszczenie pozostałych komórek nowotworowych. U niektórych osób wystarczy jedna dawka IORT, aby zniszczyć te komórki. Innym osobom można skrócić całkowity czas leczenia.

IORT może pomóc niektórym kobietom z rakiem piersi uniknąć operacji usunięcia brodawki sutkowej i otoczki sutkowej, czyli niewielkiego obszaru wokół sutka.

Stereotaktyczna radioterapia ciała (SBRT) to kolejna metoda leczenia, która jest bardziej ukierunkowana. Może ona zaatakować małe guzy za pomocą precyzyjnego uderzenia.

SBRT może również ograniczyć liczbę potrzebnych zabiegów. Wykorzystuje ona technologię naprowadzania obrazu i czterowymiarowe skany w celu precyzyjnego określenia celu guza.

W nadchodzących latach spodziewane są dalsze postępy, które dadzą Ci jeszcze więcej możliwości wyboru leczenia.

Ciążowa choroba trofoblastyczna to nazwa grupy rzadkich nowotworów, które są zwykle związane z ciążą. Dowiedz się więcej o rodzajach guzów, objawach, które powodują i sposobach ich leczenia.

Gestational trophoblastic disease (GTD) to nazwa rzadkiej grupy guzów zbudowanych z komórek trofoblastu. Tworzą się one w macicy i prawie zawsze są związane z ciążą. Mogą mieć charakter nowotworowy, ale w większości przypadków tak nie jest.

Najczęstszy rodzaj GTD występuje we wczesnym okresie ciąży, ale niektóre zdarzają się miesiące, a nawet lata po urodzeniu pełnowartościowego dziecka. GTD można leczyć, a większość typów – nawet jeśli są nowotworowe – można wyleczyć.

Rodzaje

Znamiona wodniakowate (HM) są najczęściej występującym GTD. Na początku mogą one wyglądać jak zwykła ciąża. Podstawowe badanie wykaże, że jesteś w ciąży i możesz się nawet tak czuć, ale nie rośnie w nich dziecko. Jest tylko grupa torbieli (woreczków wypełnionych płynem). Po około 6-10 tygodniach objawy i rutynowe badania wykażą, że coś jest nie tak.

HM nie są rakiem, ale czasami mogą do niego prowadzić. Istnieją dwa rodzaje:

• Całkowite znamiona wodniakowate (CHM) nie zawierają zarodka ani normalnej tkanki łożyskowej.

• Częściowe znamiona wodniakowate (PHM) mogą mieć pewną ilość prawidłowej tkanki łożyskowej, ale zarodek rzadko przeżywa do terminu porodu.

Znamiona inwazyjne zwykle zaczynają się jako CHM, ale przekształcają się w raka i wrastają w mięsień macicy. Bardzo rzadko rozpoczynają się jako PHM. Mogą one zniknąć bez leczenia, ale nie jest to typowe.

Choriocarcinoma to rzadki nowotwór, który często zaczyna się jako HM. Może on również powstać z tkanki, która pozostała w macicy po aborcji, poronieniu lub urodzeniu pełnowartościowego dziecka. Jest to agresywny nowotwór, który może rozprzestrzeniać się na całe ciało, w tym na macicę, płuca i mózg. Może również rozprzestrzenić się na dziecko.

Guzy trofoblastyczne miejsca łożyskowego (PSTT) i nabłonkowate guzy trofoblastyczne (ETT) są bardzo rzadkie. Mogą one rozprzestrzeniać się na macicę i inne części ciała, ale mogą nie zostać wykryte przez miesiące, a nawet lata po ciąży.

Przyczyny

Normalnie, gdy plemnik i komórka jajowa łączą się, każde z nich przekazuje zestaw chromosomów nowej komórce, która zaczyna rosnąć i dzielić się. Chromosomy to wiązki genów, w których znajduje się DNA. Z jakiegoś powodu proces ten nie przebiega prawidłowo w przypadku większości typów GTD, ale lekarze nie są pewni, dlaczego tak się dzieje. Przyczyna GTD nawet w przypadku urodzenia pełnowartościowego dziecka również nie jest jasna.

Prawdopodobieństwo wystąpienia GTD może być większe, jeśli:

• Zajście w ciążę w wieku poniżej 20 lub powyżej 35 lat

• W przeszłości wystąpiła ciąża trzonowa

Objawy

Do typowych oznak i objawów należą:

• Wysokie ciśnienie krwi, bóle głowy, obrzęki rąk i stóp – stan zwany preeklampsją

• Ból, ucisk lub dyskomfort w miednicy

• Duszności, uczucie dużego zmęczenia i zawroty głowy spowodowane krwawieniem z pochwy

• Wcześniejsze niż oczekiwano ujawnienie się ciąży z powodu większej niż normalnie macicy

• Wymioty i rozstrój żołądka, które są znacznie bardziej intensywne niż w przypadku normalnej ciąży

• Krwawienie z pochwy niezwiązane z cyklem miesiączkowym

GTD może również prowadzić do nadczynności tarczycy, powodując takie objawy jak:

• Szybkie lub nieregularne bicie serca

• Trzęsienie

• Pocenie się

• Utrata wagi

Diagnoza

O tym, że jesteś chora na GTD, dowiesz się z rutynowych badań wykonywanych w ciąży. Lekarz zapyta o objawy i przeprowadzi badanie fizykalne.

Następnie możesz otrzymać:

• Badania moczu i krwi w poszukiwaniu oznak nowotworu lub innych problemów oraz w celu sprawdzenia poziomu hormonu HCG (HCG jest normalnie obecne w ciąży, ale jego poziom jest często wyższy w przypadku GTD).

• Badanie ultrasonograficzne miednicy, które może wykazać, czy płód jest prawidłowy, czy nie

• Badania obrazowe, takie jak zdjęcie rentgenowskie, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny lub tomografia PET w celu sprawdzenia, czy doszło do rozprzestrzenienia się GTD

Leczenie

Sposób leczenia GTD zależy od jego rodzaju, od tego, czy doszło do rozprzestrzenienia się choroby, a także od tego, czy pacjentka będzie chciała w przyszłości mieć dzieci. Większość kobiet po leczeniu GTD jest w stanie normalnie zajść w ciążę.

W przypadku guzów, które się nie rozprzestrzeniły, często pierwszym krokiem jest operacja. Rozszerzenie i łyżeczkowanie (D&C) jest powszechnym zabiegiem, podczas którego lekarz rozszerza szyjkę macicy i usuwa macicę za pomocą narzędzia zwanego łyżeczką. Zazwyczaj jeszcze tego samego dnia możesz wrócić do domu.

Jeśli nie chcesz mieć więcej dzieci, inną opcją jest histerektomia, czyli operacja usunięcia macicy. Nie jest to częste w przypadku HM, ale jest standardem w przypadku PSTT i ETT, aby upewnić się, że wszystkie komórki nowotworowe zostały usunięte.

Chemioterapia może być zastosowana, jeśli GTD rozprzestrzeni się na macicę lub inne części ciała. Jest ona często przeprowadzana po operacji, aby zapobiec nawrotom raka.

Radioterapia wykorzystuje wysokoenergetyczne wiązki promieniowania rentgenowskiego lub innych źródeł do zabijania komórek nowotworowych. Zazwyczaj stosuje się ją tylko wtedy, gdy GTD się rozprzestrzenił, a chemioterapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Biosensory śledzą pomiary w Twoim ciele, które mogą ujawnić wiele informacji o Twoim zdrowiu, zarówno dla Ciebie, jak i Twojego lekarza. Dowiedz się więcej o tej najnowocześniejszej dziedzinie.

Doktor Michael Snyder leciał do Norwegii, kiedy zauważył, że niektóre z jego statystyk zdrowotnych nie są w normie. Kilka biosensorów pokazało, że jego tętno i temperatura były podwyższone. Poziom tlenu we krwi był obniżony.

W tym czasie brał udział w badaniach nad potencjalną rolą biosensorów w zarządzaniu zdrowiem. Snyder, dyrektor Stanford Center for Genomics and Personalized Medicine, nie czuł się jeszcze chory, ale przypuszczał, że wkrótce się to zmieni.

Sygnały te były naprawdę silne: podwyższone tętno, ilość odbiegających od normy pomiarów. Wiedziałem, że coś jest nie tak” – mówi Snyder.

Ponieważ ostatnio spędzał czas na świeżym powietrzu w wiejskim Massachusetts, gdzie wiele kleszczy przenosi boreliozę, Snyder zastanawiał się, czy nie został zarażony. Zamiast czekać, udał się do lekarza w Norwegii i otrzymał receptę na antybiotyki, które zwalczają boreliozę. Jak się okazało, badanie krwi w Stanach Zjednoczonych potwierdziło, że to właśnie to, co miał. Wczesne wykrycie i leczenie zawdzięcza właśnie tym wczesnym sygnałom ostrzegawczym z biosensorów.

To tylko jedna historia sukcesu w zakresie potencjału zdrowotnego biosensorów noszonych na ciele. Czym one dokładnie są? Nazwa ta jest pojęciem zbiorczym, które odnosi się do wielu gadżetów. Na jednym końcu spektrum znajdują się te szalenie popularne opaski na rękę, które śledzą każdy krok użytkownika. Jednak inne rodzaje biosensorów również mogą mieć duży wpływ na zdrowie – i prowadzić do lepszej, bardziej spersonalizowanej opieki lekarskiej.

Biosensory do implantacji

Biosensor pod skórą? Brzmi to jak science fiction, ale wszczepialne czujniki już są dostępne. Oto kilka przykładów:

Ciągłe monitory glukozy dla chorych na cukrzycę typu 1 i typu 2. Na rynku jest ich wiele. Jedno z niedawno zatwierdzonych urządzeń, wyprodukowane przez firmę Dexcom, składa się z trzech części: małego, podobnego do igły czujnika, który umieszcza się pod skórą, nadajnika, który przesyła dane do monitora, oraz monitora, który wyświetla wykresy poziomu cukru we krwi. Istnieje również oprogramowanie, które pozwala Tobie i Twojemu lekarzowi śledzić zmiany poziomu cukru we krwi w czasie. Może to doprowadzić do opracowania nowych metod leczenia lub porad dostosowanych specjalnie do potrzeb pacjenta i jego cukrzycy.

Wszczepialne monitory elektrokardiogramu (EKG lub EKG). Urządzenia te mogą monitorować rytm serca przez okres do 3 lat. Modele takie jak Reveal LINQ Insertable Cardiac Monitor przesyłają dane o rytmie serca do aplikacji. Pomiar rytmu serca na przestrzeni czasu może pomóc lekarzom w znalezieniu możliwych przyczyn omdleń lub niewyjaśnionych upadków albo w zdiagnozowaniu nieregularnego rytmu serca.

Inne rodzaje wszczepialnych biosensorów znajdują się na różnych etapach badań i rozwoju. Niektóre z tych urządzeń są obiecujące w zakresie:

• Wykrywania raka

• Monitorowanie ciśnienia wewnątrz czaszki u osób z urazami mózgu

• Pomiar działania leków w organizmie w czasie rzeczywistym

• Monitorowanie poziomu tlenu w tkankach

Biosensory i aplikacje na smartfony

Ten gadżet, który mamy przy sobie niemal cały czas, może wiele pomóc w prowadzeniu zdrowszego trybu życia dzięki różnym rodzajom wbudowanych w niego czujników. Z niewielką pomocą aplikacji, smartfony mogą mierzyć:

• Ciśnienie krwi

• Aktywność fizyczna

• Sen

• Puls

• Cukier we krwi

• Tłuszcz w organizmie

Naukowcy starają się także wykorzystać biosensory w smartfonach do innych zadań związanych ze zdrowiem, takich jak monitorowanie upadków i sprawdzanie zakresu ruchu w stawach.

Czujniki i aplikacje nigdy nie zastąpią lekarza. Ale jest jedna dziedzina, w której bycie majsterkowiczem może dać lekarzowi przewagę: monitorowanie ciśnienia krwi. Korzystanie z urządzenia do domowej kontroli ciśnienia krwi jest już uznawane za jeden z najlepszych sposobów na kontrolowanie stanu zdrowia. Dzieje się tak dlatego, że dzielenie się odczytami z lekarzem daje mu jeszcze więcej informacji, z którymi może pracować podczas planowania leczenia.

Przyszłość monitorów domowych rysuje się w jasnych barwach. Obecnie na rynku dostępne są takie urządzenia, jak iHealth Sense, nadgarstkowe urządzenie, które przesyła aktualizacje bezpośrednio do aplikacji na smartfonie. Firma Omron, która koncentruje się na tradycyjnych testach domowych, ma w swojej ofercie Evolv, uproszczoną wersję tego nieporęcznego mankietu, którego używa lekarz. Również on umożliwia udostępnianie informacji za pomocą telefonu. Z kolei Qardioarm to ciśnieniomierz, który bezprzewodowo przekazuje aktualizacje do aplikacji na smartfonie. Zaletą tej technologii jest to, że ułatwia ona również dzielenie się informacjami z lekarzem. Nie trzeba już nosić ze sobą nieporęcznego ciśnieniomierza, aby sprawdzić odczyty.

Należy się spodziewać, że ciągłe monitorowanie będzie kolejnym wielkim wydarzeniem. Firma Omron wprowadziła na rynek Omron HeartGuide, smartwatch, który stale monitoruje ciśnienie krwi i oczywiście przesyła odczyty do smartfona. Pomoże to Tobie i Twojemu lekarzowi dowiedzieć się, w jaki sposób pewne czynności wpływają na Twoje odczyty, a także umożliwi zrozumienie, co dzieje się z ciśnieniem krwi podczas snu. Niektórzy lekarze uważają, że ciśnienie w nocy daje lepsze wyobrażenie o prawdopodobieństwie wystąpienia udaru lub zawału serca. Urządzenie będzie również śledzić dzienną aktywność, tętno i jakość snu.

Czujniki samoprzylepne

Niektóre wszczepialne biosensory mają element przyklejany. Na przykład, ciągłe monitory glukozy mają zwykle plaster lub monitor, który przykleja się na skórę, oprócz czujnika znajdującego się pod skórą.

Biosensory w plastrach są inne. W ich przypadku nic nie jest wstrzykiwane ani wszczepiane. Oto niektóre z zastosowań biosensorów w formie plastrów, które są już dostępne na rynku lub nad którymi trwają prace.

Patch EKG. Dostępnych jest kilka plastrów EKG. Jednym z nich jest BodyGuardian Heart, lekkie urządzenie, które umieszcza się na klatce piersiowej za pomocą samoprzylepnego paska. Przez pewien okres czasu – tyle, ile zaleci lekarz – będzie ono przesyłać dane do specjalnego smartfona. (Po zakończeniu okresu monitorowania należy odesłać urządzenie do lekarza w opłaconym z góry opakowaniu. Przewaga plastra nad gabinetowym EKG: Prosty plaster, który można założyć na klatkę piersiową, może być dokładniejszy niż pojedynczy odczyt uzyskany w gabinecie lekarskim, mówi Snyder.

Analiza biomarkerów. Ten rodzaj plastrów będzie analizował pot pod kątem zawartości sodu, glukozy i innych substancji. Naukowcy twierdzą, że może to ostrzegać o zmęczeniu, odwodnieniu i podobnych problemach. Jeśli jesteś poważnym sportowcem, możesz dowiedzieć się, kiedy masz niski poziom elektrolitów i musisz uzupełnić paliwo.

Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego pracują nad czujnikiem stężenia alkoholu we krwi, który wygląda jak tymczasowy tatuaż. Przykleja się on do skóry i wysyła substancje chemiczne, które powodują, że się pocisz. Mierzy on zawartość alkoholu w pocie i przesyła informacje do laptopa lub innego urządzenia.

Monitor parametrów życiowych. W szpitalu, przyklejony do klatki piersiowej biosensor może pewnego dnia śledzić ważne parametry życiowe, takie jak tętno, częstość oddechów i temperatura skóry. Jeden z typów czujników przeznaczonych do użytku szpitalnego może również monitorować temperaturę, kroki i to, czy upadłeś.

Biosensory do noszenia

Nadające się do noszenia urządzenia monitorujące aktywność fizyczną mogą mierzyć kroki, tętno, ciśnienie krwi, sen i wiele innych parametrów. Ale jak pokazują badania Snydera, w przyszłości mogą one mieć wartość medyczną.

Inne urządzenia noszone na ciele również są obiecujące, zarówno jeśli chodzi o zdrowie, jak i zarządzanie chorobami. Kilka obszarów, w których badacze poszukują biosensorów, to m.in:

Uzależnienie od opioidów. Pierwsze badania wykazały, że czujniki w opaskach na rękę mogą wykryć, czy dana osoba zażyła duże ilości opioidów.

Epilepsja. Trwają prace nad kilkoma biosensorami. Jeden z nich, urządzenie na nadgarstek przeznaczone do użytku w szpitalach, pomaga personelowi odróżnić napady od braku napadów. Inny czujnik w postaci opaski na nadgarstek może ostrzegać opiekunów, gdy osoba z padaczką ma napad.

Alkohol we krwi: BACtrack Skyn to kolejny biosensor noszony na nadgarstku. Mierzy on i rejestruje poziom alkoholu we krwi. Jest to najnowszy produkt z linii przenośnych testów na obecność alkoholu we krwi tej firmy.

Cukier we krwi: Inżynierowie z UCLA pracują nad supercienkim czujnikiem, który mógłby być umieszczony z tyłu zegarka lub soczewki kontaktowej i mierzyć poziom cukru we krwi w pocie lub łzach.

Łatwo jest dać się porwać emocjom związanym z nowymi technologiami, ale biosensory to tylko niewielka część rozwiązania. Umożliwiają one opracowanie zupełnie nowych systemów opieki.

Niedoczynność nadnerczy sprawia, że nadnercza nie wytwarzają kluczowych hormonów i może ona wystąpić na dwa sposoby. Dowiedz się więcej o możliwych przyczynach tego stanu i sposobach jego leczenia.

Jakie działanie mają te hormony?

Gruczoły nadnerczy mają dwa zadania. Pierwszym z nich jest wytwarzanie adrenaliny, hormonu, który organizm wytwarza w sytuacjach stresowych. Jednak ważniejszym zadaniem jest wytwarzanie dwóch hormonów steroidowych: kortyzolu i aldosteronu.

Kortyzol również pomaga organizmowi radzić sobie ze stresem. Do jego zadań należy m.in:

• Kontroluje ciśnienie krwi i częstość akcji serca

• Kontroluje sposób, w jaki twój układ odpornościowy radzi sobie z wirusami, bakteriami i innymi zagrożeniami

• Wprowadza więcej cukru do krwioobiegu, aby dać Ci więcej energii

• Dostosowuje sposób, w jaki organizm rozkłada węglowodany, białka i tłuszcze

Aldosteron utrzymuje równowagę sodu i potasu we krwi, co pomaga kontrolować ciśnienie krwi i równowagę płynów w organizmie.

Gdy tych hormonów jest za mało, organizm ma problemy z tymi podstawowymi funkcjami. Powoduje to objawy niedoczynności nadnerczy – między innymi zmęczenie, osłabienie mięśni, niski apetyt, utratę wagi i bóle brzucha.

Rodzaje niedoczynności nadnerczy

Możesz mieć pierwotną, wtórną lub trzeciorzędową niedoczynność nadnerczy.

O pierwotnej niedoczynności nadnerczy mówimy wtedy, gdy nadnercza są uszkodzone i nie mogą wytwarzać potrzebnego kortyzolu. Stan ten często nazywany jest chorobą Addisona.

Wtórna niedoczynność nadnerczy występuje częściej niż choroba Addisonsa. Dochodzi do niej z powodu problemów z przysadką mózgową – wybrzuszeniem wielkości ziarnka grochu znajdującym się u podstawy mózgu. Wytwarza ona hormon zwany adrenokortykotropiną (ACTH). Jest to substancja chemiczna, która sygnalizuje gruczołom nadnerczy wytwarzanie kortyzolu, gdy organizm go potrzebuje. Jeśli nadnercza nie otrzymają tego sygnału, mogą się obkurczyć.

Trzeciorzędowy rozpoczyna się w podwzgórzu, które jest niewielkim obszarem położonym w pobliżu przysadki mózgowej. Wytwarza on hormon zwany hormonem uwalniającym kortykotropinę (CRH), który nakazuje przysadce wytwarzanie ACTH. Jeśli podwzgórze nie wytwarza wystarczającej ilości CRH, wpływa to na zdolność przysadki do wytwarzania ACTH, co z kolei sprawia, że nadnercza nie wytwarzają wystarczającej ilości kortyzolu.

Co powoduje niedoczynność nadnerczy?

Niedoczynność nadnerczy jest dość skomplikowana i może być spowodowana około 50 różnymi schorzeniami. Najczęstszą obecnie przyczyną choroby Addisona jest problem autoimmunologiczny, kiedy to układ odpornościowy nieprawidłowo funkcjonuje, atakując i uszkadzając własny organizm, w tym przypadku nadnercza.

Do mniej powszechnych przyczyn należą:

• Zakażenia grzybicze

• Gruźlica

• Wirus zwany cytomegalowirusem, który jest bardziej rozpowszechniony u osób z AIDS

• Rak, który rozprzestrzenił się z innej części ciała

Wtórna niedoczynność kory nadnerczy rozpoczyna się od uszkodzenia przysadki mózgowej lub części mózgu, która ją kontroluje, zwanej podwzgórzem.

Do stanów, które mogą uszkodzić te części, należą:

• Niektóre choroby zapalne

• Torbiele lub guzy w przysadce mózgowej

• Operacja lub naświetlanie w celu leczenia tych guzów

Jeśli pacjent przeszedł operację w związku z chorobą zwaną zespołem Cushingsa, jest jeszcze bardziej narażony na wystąpienie wtórnej niedoczynności kory nadnerczy. W tym przypadku chirurdzy usuwają guzy przysadki mózgowej, które wytwarzały dodatkowe ilości ACTH. Pacjent będzie musiał przyjmować hormonalne preparaty zastępcze do czasu, aż jego organizm będzie w stanie samodzielnie wytwarzać normalne ilości kortyzolu.

Na wtórną niedoczynność kory nadnerczy można zachorować również z powodu stosowania leków zwanych glikokortykoidami, takich jak kortyzon, hydrokortyzon, prednizon, prednizolon i deksametazon.

Ludzie przyjmują te leki regularnie w celu leczenia takich chorób, jak reumatoidalne zapalenie stawów, wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub astma. Leki te działają w organizmie podobnie do kortyzolu. Kiedy organizm je wykrywa, wyczuwa, że kortyzol jest obecny, więc przysadka mózgowa nie wytwarza tyle ACTH, aby pobudzić nadnercza do wytwarzania większej jego ilości.

To, jak długo utrzymuje się efekt, zależy od ilości leku i czasu jego przyjmowania. Przyjmowanie leków przez kilka dni nie powinno stanowić problemu.

Trzeciorzędowa niewydolność nadnerczy jest wynikiem uszkodzenia podwzgórza, które może wpływać na jego zdolność do wytwarzania CRH. Najczęstszymi przyczynami są guzy mózgu, urazy podstawy czaszki lub nagłe odstawienie długotrwałego stosowania egzogennych steroidów.

Chcesz wzmocnić swój układ odpornościowy podczas leczenia nowotworu za pomocą immunoterapii? Zapoznaj się z popartymi naukowo wskazówkami, które pomogą ci zachować silny układ odpornościowy.

Jeśli jesteś w trakcie immunoterapii lub właśnie ją rozpoczynasz, możesz się zastanawiać, czy musisz wzmacniać swój układ odpornościowy. Niekoniecznie. Te nowe leki nie osłabiają twoich naturalnych mechanizmów obronnych w taki sposób, jak mogą to robić inne metody leczenia. Wzmagają one Twoją odpowiedź immunologiczną, aby pomóc Twojemu organizmowi znaleźć i zaatakować więcej komórek nowotworowych.

Istnieją jednak powody, dla których Twój układ odpornościowy może być osłabiony. Jednym z nich jest to, że ludzie zazwyczaj przyjmują nowsze leki do immunoterapii po tym, jak inne opcje zawiodły. Wiadomo, że te metody leczenia, w tym chemioterapia i radioterapia, obniżają odporność organizmu.

Te pięć popartych naukowo porad może pomóc w utrzymaniu układu odpornościowego w jak najlepszym stanie podczas leczenia raka.

1. Śpij dobrze

Staraj się spać 7 godzin na dobę. Nie jest źle, jeśli czasami śpisz mniej, ale jeśli przez większość nocy nie śpisz wystarczająco dużo, może to nadwyrężyć twój organizm. Oznacza to, że będziesz bardziej podatny na zachorowania na przeziębienia, grypę i poważniejsze infekcje. Nie będziesz też w stanie wyleczyć się z nich tak dobrze, jak zdrowa osoba.

Jeśli masz trudności z zasypianiem i utrzymaniem snu, spróbuj wykonać następujące czynności:

• Kładź się spać i wstawaj o tej samej porze każdego dnia.

• Nie kładź się spać głodny lub zbyt najedzony.

• Każdego wieczoru miej swój rytuał na dobranoc, np. kąpiel lub pisanie dziennika.

• W sypialni powinno być chłodno, ciemno i cicho.

2. Jedz mądrze

Podczas immunoterapii należy spożywać różne rodzaje zdrowej żywności. Ważne są owoce, warzywa i białko. Celem jest dostarczenie różnych składników odżywczych, które wspomogą Twój układ odpornościowy i inne układy organizmu. Nawet jeśli podczas leczenia nie odczuwasz głodu, staraj się spożywać niewielkie ilości pokarmów, o których wiesz, że są dla Ciebie dobre.

Mądre odżywianie oznacza także, że należy wiedzieć, czego unikać. Pomijaj suplementy, na których etykiecie widnieje informacja o wspomaganiu odporności. Mogą one wpływać na przebieg leczenia. Prawdopodobnie nie poprawią też Twojego stanu zdrowia.

Nie powinieneś także stosować diet leczących raka. Należą do nich terapia Livingstona-Wheelera, terapia Gersona oraz terapie Kelleya i Gonzaleza. Nie ma naukowych dowodów na to, że są one pomocne, a ich skutki uboczne mogą być szkodliwe.

3. Ruszaj się

Ćwiczenia fizyczne mają kluczowe znaczenie dla zdrowego układu odpornościowego. Dla wielu osób chorych na raka są one również bezpieczne. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o tym, ile i jaki rodzaj ćwiczeń jest dla Ciebie najlepszy.

Pamiętaj, że mogą być sytuacje, w których nie powinieneś ćwiczyć. Na przykład, nie należy ćwiczyć, jeśli masz:

• Ogromne zmęczenie

• Niska liczba czerwonych krwinek (anemia)

• Słaba koordynacja mięśni (ataksja)

• Niska liczba białych krwinek

4. Radzenie sobie ze stresem

Codzienny stres jest powszechny w chorobie nowotworowej i nie jest dla Ciebie dobry. Stres zalewa organizm substancjami chemicznymi, które mogą wpływać na układ odpornościowy, pokarmowy i wiele innych.

Jednym ze sposobów na jego obniżenie jest podejmowanie zdrowych wyborów dotyczących stylu życia, które są również korzystne dla układu obronnego. Dobrze się odżywiaj, wysypiaj się i regularnie uprawiaj jakieś ćwiczenia fizyczne. Inne sposoby na złagodzenie stresu to:

• Głębokie oddychanie

• Masaż

• Medytacja

• Czytanie

• Słuchanie muzyki

• Rozmowa z osobą zajmującą się zdrowiem psychicznym

5. Trzymaj się z dala od chorób

Twój układ odpornościowy ma być skoncentrowany na walce z rakiem, a nie z grypą żołądkową czy przeziębieniem, dlatego unikaj zatłoczonych miejsc, w których roi się od zarazków. Ale nawet Twoja kuchnia niesie ze sobą zaskakujące zagrożenia dla słabego układu odpornościowego. Poniższe wskazówki mogą pomóc uchronić Cię przed bakteriami w tym miejscu:

• Dokładnie myj ręce przed i po przygotowywaniu posiłków.

• Ustaw temperaturę w lodówce na poziomie 40 F lub niższym.

• Umieść naczynie pod rozmrażanym mięsem, rybami lub drobiem, aby przechwycić krople.

• Myj owoce i warzywa przed ich obraniem lub pokrojeniem.

• Nie jedz surowych kiełków.

• Płucz pakowane sałatki i podobne produkty, nawet te oznaczone jako wstępnie umyte.

Nadnercze może mieć różne rodzaje guzów, ale nie wszystkie z nich są nowotworami. Dowiedz się, czym zajmuje się nadnercze, jakie rodzaje guzów występują i co powoduje raka nadnercza.

Nadnercza znajdują się na szczycie nerek. Wytwarzają one hormony, które kontrolują wszystko – od ciśnienia krwi po sposób, w jaki rozkłada się pokarm. I tak jak w każdej innej części ciała, mogą rozwijać się w nich nowotwory.

Istnieją różne rodzaje guzów nadnerczy, i może być trudno odróżnić te, które są rakowe od tych, które nie są. Większość z nich jest łagodna, co oznacza, że nie są nowotworowe.

Rak nadnercza występuje rzadko, ale jest agresywny i może się szybko rozprzestrzeniać. Jeśli zostanie wcześnie wykryty, lekarze mogą być w stanie go wyleczyć. Jeśli jednak nowotwór przemieszcza się poza nadnercze, jest bardzo trudny do wyleczenia.

Co to są nadnercza?

Każdy człowiek ma dwa nadnercza, po jednym na każdej nerce. Są one małe, w kształcie trójkątów i stanowią część układu hormonalnego organizmu. Są to części ciała, które wytwarzają hormony. Hormony to chemiczni posłańcy. Przemieszczają się po całym organizmie i przekazują różnym narządom informacje o tym, co mają robić, aby zachować zdrowie i równowagę.

Zewnętrzna część nadnercza (kora) wytwarza te hormony:

• Aldosteron pomaga kontrolować ciśnienie krwi.

• Kortyzol pomaga w radzeniu sobie ze stresem, rozkładaniu pokarmów i wytwarzaniu substancji potrzebnych organizmowi.

• Hormony płciowe pełnią wiele różnych funkcji. Na przykład wpływają na cykle miesiączkowe u kobiet, popęd płciowy i cechy fizyczne, takie jak owłosienie twarzy.

Część wewnętrzna (medulla) wytwarza hormony dla układu nerwowego:

• Epinefryna, zwana również adrenaliną, wywołuje krótkotrwałą reakcję organizmu na stres.

• Noradrenalina wpływa na nastrój i uwagę, a także na reakcję na stres.

Jakie rodzaje guzów atakują nadnercza?

Zazwyczaj komórki rosną i dzielą się w bardzo uporządkowany sposób. Czasami jednak zmiany w niektórych komórkach powodują, że zaczynają one rosnąć poza kontrolą. Wtedy pojawia się guz. Jest to inna nazwa dla masy komórek, których normalnie by tam nie było. Guzy mogą występować zarówno w korze, jak i w rdzeniach nadnerczy.

Guzy kory nadnerczy występują w dwóch rodzajach:

• Rak nadnercza to rak nadnercza, zwany także rakiem kory nadnercza.

• Gruczolak nadnercza jest guzem łagodnym, co oznacza, że nie jest nowotworem.

Oba te guzy są zwykle wykrywane przypadkowo, podczas badania obrazowego wykonywanego w celu wykrycia innego problemu. Guzy te często nie powodują wczesnych objawów, chyba że są sprawne, co oznacza, że guz produkuje te same hormony co nadnercze. W takim przypadku wyższy od normalnego poziom hormonów może powodować szereg objawów, takich jak przyrost masy ciała, trądzik i skurcze mięśni.

Większość nowotworów wykrytych w nadnerczach nie zaczęła się tam. Rozpoczęły się one w innym miejscu organizmu – często w płucach, piersi lub skórze – i rozprzestrzeniły się na nadnercza. Nazwy tych nowotworów pochodzą od miejsca w organizmie, w którym się rozpoczęły. Jeśli więc masz raka piersi, który rozprzestrzenił się na nadnercze, to nadal jest to rak piersi.

Łagodne gruczolaki są zwykle małe, okrągłe i gładkie. Raki (nowotwory) częściej mają nieregularny kształt i są większe niż 4 centymetry (około półtora cala).

Guzy śródpiersia. Guzy te pojawiają się w wewnętrznej części nadnercza:

• Pheochromocytoma to rzadki nowotwór, który zazwyczaj jest łagodny, ale nie zawsze.

• Neuroblastoma to rodzaj nowotworu występującego najczęściej u dzieci poniżej 5 roku życia.

Co wywołuje raka nadnercza?

Lekarze nie są pewni. Zaczyna się od zmiany w genach niektórych komórek nadnercza, ale zmiana ta wydaje się zachodzić losowo.

Choroba może występować rodzinnie, więc jeśli ktoś w Twojej rodzinie ma raka nadnerczy lub innych części układu endokrynnego, powiedz o tym lekarzowi. Jeśli zachorujesz, regularne badania kontrolne mogą pomóc we wczesnym wykryciu choroby.

Choroba genetyczna oznacza defekt w jednym lub kilku genach. Niektóre uwarunkowania genetyczne mogą zwiększyć prawdopodobieństwo zachorowania na raka nadnercza:

• Zespół Beckwitha-Wiedemanna powoduje, że ciało i język są większe niż normalnie. Może również zwiększać ryzyko wystąpienia raka nerek, wątroby i nadnerczy.

• Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) powoduje powstawanie setek małych narośli w jelicie grubym, które mogą prowadzić do raka jelita grubego. Może zwiększać ryzyko zachorowania na raka nadnerczy, ale częściej prowadzi do powstania gruczolaków nadnerczy.

• Dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego (HNPC), zwany także zespołem Lyncha, może zwiększać ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, raka endometrium u kobiet oraz raka nadnerczy.

• Zespół Li-Fraumeni zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na wiele nowotworów, takich jak rak piersi, mózgu i nadnerczy.

• Wielokrotna neoplazja endokrynologiczna (MEN1) zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia nowotworów przysadki mózgowej, przytarczyc, trzustki i nadnerczy.

Inne czynniki zwiększające prawdopodobieństwo zachorowania na raka nadnercza:

• Zbyt dużo tłuszczu w diecie

• Narażenie na działanie substancji powodujących raka

• Palenie papierosów

• Uprawianie bardzo małej ilości ruchu

Zanim zostałam pacjentką chorą na raka, wszystko, co wiedziałam o raku, oglądałam w filmach. Kiedy więc pojawił się strach, przyjął on formę filmowego montażu.

Obawiam się, że patologia guza, który został usunięty podczas operacji, okaże się dość agresywna – powiedział mój onkolog. Zalecałbym chemioterapię.

Mój mózg natychmiast się rozmył. Szybko pojawił się szereg spanikowanych myśli i uczuć:

Niewiara. Ale przecież mój rak piersi jest we wczesnym stadium. Z pewnością chemioterapia nie jest konieczna!

Zaprzeczenie. Kto w ogóle potrzebuje chemioterapii? Czy lekarstwo nie jest gorsze od choroby?

Złość. Dlaczego muszę poddawać się chemioterapii?! Lekarze powiedzieli mi, że prawdopodobnie nie będę musiał, kiedy postawiono mi pierwszą diagnozę! Dlaczego nie mogą wykonywać swojej pracy prawidłowo?

I wtedy uderzyło we mnie coś jeszcze większego: strach.

Zanim zostałam pacjentką chorą na raka, wszystko, co wiedziałam o raku, dowiedziałam się z filmów. Kiedy więc pojawił się strach, przyjął formę montażu filmowego. Każda przerażająca scena związana z rakiem, jaką kiedykolwiek oglądałem – od Love Story z lat 70. do filmu The Fault in Our Stars z 2014 roku – zaczęła krążyć mi po głowie. Zaczęłam pogrążać się w strachu.

Gdy mąż odwoził mnie do domu z ośrodka leczenia chorób piersi, niewiele mówiłam. Nie mogłam powstrzymać scen z chemioterapii, które przewijały się w mojej głowie. Kiedy wróciliśmy do domu, poszłam do łazienki, żeby pobyć sama. Płakałam. Płakałam i płakałam.

Po jakimś czasie rozległo się ciche pukanie do drzwi. Kochanie? Nic ci nie jest?

Otworzyłam drzwi. Pozwoliłam mężowi mnie przytulić. Potem jeszcze trochę popłakałam. Płakałam, bo wiedziałam, że nie będę wystarczająco silna, aby ukryć swój strach przed moją 9-letnią wówczas córką. Płakałam, bo to wszystko wydawało mi się niesprawiedliwe. Płakałam, bo bałam się chemioterapii. Płakałam, bo nie chciałam być łysa. Płakałam, bo choć nie byłam pewna, czym są owrzodzenia jamy ustnej po chemioterapii, przeczytałam o nich w czasopiśmie w poczekalni i brzmiały okropnie. Płakałam, bo słyszałam, że niektóre rodzaje chemioterapii zwiększają ryzyko zachorowania na raka w późniejszym okresie. Płakałam, bo nie wiedziałam, czy będę w stanie kontynuować pracę podczas chemioterapii. Płakałam, bo bałam się, że będę nie tylko chora, ale i spłukana. Płakałam, bo nigdy nie planowałam mieć raka. A jeśli już musiałam mieć raka, to na pewno nie planowałam chemioterapii! Płakałam, aż zasnęłam.

Kiedy obudziłam się następnego dnia rano, czułam się trochę lepiej. Myślę, że pozwolenie sobie na pogrążenie się w strachu pomogło. Nawet najodważniejsi ludzie się boją. To normalne, że się boję.

Dlatego po tym pierwszym dniu postanowiłam, że zadaniem nr 1 w tej podróży z chemioterapią będzie opanowanie strachu. Oto kilka strategii, które sprawdziły się w moim przypadku:

Strach pojawiał się od czasu do czasu, ale nie paraliżował mnie. Dzięki temu mogłem zachować energię na walkę z rakiem, wykorzystując wszystko, co miałem.

Lekarz opisuje i wyjaśnia oznaki, które mogą świadczyć o długotrwałych skutkach ubocznych chemioterapii.

Niektóre skutki uboczne chemioterapii występują tylko w trakcie leczenia i szybko znikają po jego zakończeniu. Inne jednak mogą utrzymywać się przez miesiące lub lata, a nawet nigdy całkowicie nie ustąpić.

Zwracaj uwagę na oznaki długotrwałych zmian wywołanych chemioterapią i poinformuj swojego lekarza o swoim samopoczuciu. Lekarz może zaproponować sposoby radzenia sobie z objawami.

Mózg

Jeśli po zakończeniu leczenia czujesz się nieco zamroczony, być może cierpisz na „chemo-mózg”. Możesz zauważyć, że masz trudności z koncentracją lub zapamiętaniem nazwisk i dat. Możesz także łatwo zapominać o różnych rzeczach lub mieć problemy z wykonywaniem więcej niż jednej czynności na raz.

Lekarze nie są pewni, jaka jest dokładna przyczyna chemo-mózgu. Wydaje się, że jest to bardziej prawdopodobne, jeśli pacjent otrzymywał większe dawki chemioterapii.

Serce

Niektóre leki stosowane w chemioterapii mogą uszkadzać komórki serca. Chemioterapia może również zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia problemów z sercem, takich jak:

• osłabienie mięśnia sercowego (kardiomiopatia)

• Problemy z rytmem serca (arytmia)

• Zawał serca

Jeśli lekarz planuje podanie leku, który może mieć wpływ na pracę serca, może poprosić o wykonanie badań monitorujących pracę tikera.

Włosy

Jeśli po chemioterapii utracisz część lub wszystkie włosy, zazwyczaj zaczną one odrastać po miesiącu lub dwóch. Może się jednak zdarzyć, że na początku nie będą wyglądały tak, jak dawniej. Ich tekstura, kształt i kolor mogą być inne.

Z czasem, gdy działanie chemioterapii na mieszki włosowe osłabnie, włosy prawdopodobnie powrócą do stanu sprzed leczenia. W rzadkich przypadkach, np. po latach silnej chemioterapii, mieszki włosowe mogą przestać funkcjonować. Może to uniemożliwić wzrost nowych włosów, co może spowodować trwałe wyłysienie.

Waga

Niektóre rodzaje chemioterapii mogą powodować przybieranie na wadze. Może się okazać, że waga utrzymuje się nawet po zakończeniu leczenia.

Na przykład, niektóre leki stosowane w leczeniu raka piersi mogą powodować utratę mięśni i przyrost tkanki tłuszczowej, co znacznie utrudnia pozbycie się zbędnych kilogramów. Współpracuj z dietetykiem lub specjalistą ds. żywienia i dodaj do swojego treningu ćwiczenia siłowe, które pomogą ci zrzucić zbędne kilogramy.

Energia

Prawdopodobnie pamiętasz zmęczenie, które dopadło Cię podczas chemioterapii. Jednak niektórzy ludzie po zakończeniu leczenia nadal czują się bardzo zmęczeni.

Może się okazać, że nawet jeśli wystarczająco wypoczniesz, nadal będziesz czuł się ociężały. Porozmawiaj z lekarzem, aby dowiedzieć się, jak podnieść swój poziom energii.

Płodność

Chemioterapia może wpływać na zdolność do posiadania dzieci, niezależnie od tego, czy jesteś kobietą czy mężczyzną.

W przypadku mężczyzn powodem jest sposób, w jaki leki chemioterapeutyczne działają na szybko rosnące komórki rakowe. Ponieważ zdrowe komórki spermy dzielą się szybko, chemioterapia może je również uszkodzić. Jeśli chemioterapia zabije niedojrzałe komórki macierzyste w jądrach, z których powstają nowe plemniki, możesz stać się bezpłodny, co oznacza, że nie będziesz mógł mieć dzieci.

Jeśli jesteś kobietą, chemioterapia może uszkodzić Twoje jajeczka i uszkodzić Twoje jajniki. Po leczeniu możesz przestać mieć regularne cykle miesiączkowe. Wiele kobiet po chemioterapii przechodzi menopauzę w młodszym wieku niż zwykle.

Zarówno w przypadku mężczyzn, jak i kobiet wpływ chemioterapii na płodność zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju stosowanych leków i ich dawki. Im większa dawka chemioterapii, tym większe prawdopodobieństwo, że będzie ona miała wpływ na płodność.

Jeśli chemioterapia wywołuje u Ciebie długotrwałe skutki, porozmawiaj z lekarzem, aby uzyskać wskazówki, jak sobie z nimi radzić. Należy także zwrócić się do przyjaciół i rodziny, aby uzyskać potrzebne wsparcie.

Jeśli cierpisz podczas chemioterapii, musisz powiedzieć o tym swoim lekarzom. Nie czas teraz na stoicki spokój. Teraz jest czas, aby się poskarżyć, gdy coś cię boli.

Nie wiem jak Ciebie, ale mnie najbardziej przerażały efekty uboczne chemioterapii. Nie miałam pojęcia, czego mogę się spodziewać, ale wątpiłam, że będzie dobrze.

Oczywiście, u każdego efekty uboczne są inne i nikt nie wie dokładnie, jakie one będą, dopóki nie rozpocznie się jednego lub dwóch cykli chemioterapii (i mogą się one zmienić w trakcie jej trwania).

Najważniejsze, czego się nauczyłam, to że jeśli cierpisz podczas chemioterapii, musisz o tym powiedzieć lekarzowi. Nie czas teraz na stoicki spokój. Teraz jest czas, aby się poskarżyć, gdy coś nas boli.

Przez kilka pierwszych cykli leczenia było mi całkiem łatwo: miałam przewidywalne mdłości i zmęczenie. Mój mózg wyjechał na wakacje i zostawił moje ciało w domu, aby poradziło sobie z chemioterapią. Nie dostałam jednak rwącej infekcji, jak to miało miejsce w przypadku wielu moich znajomych. Nie miałam problemów z nerwami, które sprawiały, że czułam się zdrętwiała, jakbym chodziła po igłach albo jakby paliły mi się ręce. Nie wymiotowałem przez wiele dni. Nie byłem hospitalizowany z powodu niebezpiecznie niskiej morfologii krwi. Znam ludzi, którzy przez to wszystko przechodzili.

Zacząłem więc nabierać pewności siebie. Pomyślałem, że może chemioterapia nie będzie taka zła. Może będę jednym z tych szczęśliwców, którzy łatwo przejdą przez chemioterapię.

Około czwartego lub piątego cyklu zaczęłam zauważać, że w ustach mam bolące miejsca. Od dziesięcioleci chorowałam na opryszczkę zwykłą, podobnie jak 50 milionów innych Amerykanów. Myślałem więc, że to po prostu wirus. Wyjaśniłem to sobie. Robiłem wymówki przez tydzień, potem przez dwa.

W trzecim tygodniu musiałam przyznać, że mam już pełnoobjawowy przypadek owrzodzeń jamy ustnej po chemioterapii. Były wszędzie, surowe i bolesne. Nie mogłam jeść ani pić, bo tak bardzo bolały. W końcu nie mogłam nawet wziąć oddechu bez bólu. Bolało nawet powietrze przepływające przez owrzodzenia. Zostałam zredukowana do siedzenia w fotelu, wpatrywania się w przestrzeń, z lekko otwartymi ustami i ślinieniem się.

W końcu zadzwoniłam do mojej pielęgniarki onkologicznej, która koordynowała moją codzienną opiekę. Delikatnie skarciła mnie za to, że nie zadzwoniłam wcześniej. Zalecono mi płukanie jamy ustnej sodą oczyszczoną, a następnie posmarowanie owrzodzeń balsamem i trzymanie otwartych ust przez 5 minut, tak aby balsam mógł wyschnąć, tworząc barierę ochronną na owrzodzeniach. Jeśli myśleliście, że na początku się śliniłam, powinniście mnie zobaczyć w piątej minucie! To był okropny, okropny czas.

Powoli, powoli, odleżyny się poprawiały. Dopiero po około 2 tygodniach pozbyłem się ich wszystkich. Gdybyśmy zadzwonili, kiedy po raz pierwszy zauważyłam bolące miejsca, zaoszczędziłabym sobie kilku tygodni cierpienia.

Nie popełnij tego samego błędu. Jeśli coś zauważysz, powiedz o tym. Twój zespół medyczny ma za zadanie pomóc w przypadku wystąpienia skutków ubocznych. Pozwól im wykonywać swoją pracę.