Lekarz mówi ci.

Jeśli cierpisz na depresję oporną na leczenie, Twoja dieta, ćwiczenia i styl życia mogą wspomóc fachową opiekę medyczną.

Jeśli cierpisz na depresję oporną na leczenie, uzyskanie fachowej opieki medycznej i psychologicznej ma kluczowe znaczenie. Powrót do zdrowia nie polega jednak tylko na sumiennym przyjmowaniu leków i spotkaniach z terapeutą. W rzeczywistości można zrobić wiele, aby wesprzeć leczenie.

„Ponieważ niektóre metody leczenia już zawiodły, należy zrobić wszystko, aby zwiększyć swoje szanse na sukces” – mówi dr Ian A. Cook, dyrektor Programu Badań nad Depresją na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. „Oznacza to zwrócenie większej uwagi na swój styl życia – poziom stresu, sen, ćwiczenia fizyczne i dietę”. Wprowadzenie pewnych zmian – w połączeniu z leczeniem – może mieć duży wpływ na Twoje zdrowie, mówi lekarz Cook.

Chociaż depresja oporna na leczenie może sprawić, że poczujesz się bezsilny, to tak nie jest. Podjęcie aktywnej roli w leczeniu może wiele zmienić. Oto kilka wskazówek, co możesz zrobić.

Depresja oporna na leczenie: Przejęcie kontroli nad swoim życiem

Kiedy cierpisz na depresję oporną na leczenie – zwłaszcza jeśli nie pracujesz lub nie chodzisz do szkoły – godziny i dni mogą się zlewać. Ten brak struktury w życiu, ten chaos, może bardzo utrudnić powrót do zdrowia.

„Jeśli twoje życie nie ma formy, jeśli budzisz się rano bez pomysłu, co ze sobą zrobić, będziesz nieszczęśliwy” – mówi dr Dean F. MacKinnon, profesor nadzwyczajny psychiatrii w Johns Hopkins Hospital w Baltimore. „Właściwie to może unieszczęśliwić każdego, niezależnie od tego, czy ma depresję kliniczną, czy nie”.

Jedną z pierwszych rzeczy, które powinieneś spróbować zrobić, jest narzucenie pewnego porządku na swój dzień. Nie musisz planować każdej minuty, ale wymyśl podstawy. Wyznacz godziny budzenia się, kładzenia się spać i spożywania posiłków. Następnie zacznij ustalać godziny innych czynności – np. ćwiczeń fizycznych lub spotkań z przyjaciółmi.

W przypadku depresji opornej na leczenie jest to równoznaczne z ustaleniem planu działania. „Myślę, że aby czuć się zadowolonym z życia” – mówi MacKinnon – „musisz mieć poczucie, że coś osiągnąłeś w ciągu dnia”.

Wyznacz więc skromne cele na dzień i na tydzień i upewnij się, że są to rzeczy, które możesz realistycznie osiągnąć. Duże zadania podziel na mniejsze, abyś mógł je stopniowo realizować.

Niektóre osoby z depresją oporną na leczenie muszą wziąć wolne od pracy lub szkoły, ponieważ nie są w stanie podołać obowiązkom. Problem w tym, że brak zajęcia może być bardzo niekorzystny dla osób z depresją.

Dlatego nawet jeśli bierzesz wolne, znajdź nowe sposoby na zajęcie i zaangażowanie. Rozważ podjęcie pracy w niepełnym wymiarze godzin, która nie jest tak wymagająca. Można też pomyśleć o wolontariacie. Może się okazać, że pomaganie innym da ci nowe poczucie celu – mówi MacKinnon.

Depresja oporna na leczenie: Dbaj o swoje ciało

„Wielu moich pacjentów mówi, że czują się lepiej podczas ćwiczeń” – mówi MacKinnon. A badania potwierdzają te opinie. Badania wykazały, że u osób cierpiących na depresję ćwiczenia mogą poprawić nastrój, poprawić sen i uzupełnić leczenie.

Oczywiście teraz pomysł, że mógłbyś każdego ranka wyskakiwać z łóżka, aby pójść pobiegać, może wydawać się niedorzeczny. Nie należy jednak dać się przytłoczyć. Każdy drobiazg może pomóc, więc zacznij od małych kroków. Wystarczy kilka razy w tygodniu przespacerować się wokół bloku. Gdy nabierzesz sił, spróbuj ćwiczyć przez większość dni w tygodniu.

Chociaż nie ma specjalnej diety, która pomagałaby w leczeniu depresji opornej na leczenie, zdrowe odżywianie się jest – jak zawsze – dobrym pomysłem. Właściwe odżywianie się może pomóc poczuć się lepiej fizycznie, a trzymanie się zdrowego planu żywieniowego może przywrócić poczucie kontroli.

„W depresji często pojawia się tendencja do sięgania po potrawy, które nie są szczególnie pożywne” – mówi doktor MacKinnon. Postaw na podstawy: więcej owoców i warzyw, a mniej tłustych potraw i słodyczy.

Kiedy ludzie są przygnębieni, często cierpi na tym ich harmonogram snu. Niektórzy śpią nadmiernie i z trudem wstają z łóżka. Inni nie śpią przez całą noc, są niespokojni i nieszczęśliwi.

Jeśli sen jest dla ciebie problemem, spróbuj przyjąć kilka dobrych nawyków – radzi MacKinnon. Ustal regularny harmonogram wstawania i kładzenia się spać i trzymaj się go – niezależnie od tego, jak trudne może to być na początku. Drzemki powinny być krótkie lub można je w ogóle pominąć. Jeśli to możliwe, postaraj się, aby sypialnia była miejscem uspokajającym – i pozbądź się z niej elementów rozpraszających, takich jak telewizor. Skonsultuj się z lekarzem, kiedy powinieneś zażywać leki; czasami przesunięcie dawki z wieczora na rano pomaga w zasypianiu, mówi MacKinnon.

Wiele osób cierpiących na depresję oporną na leczenie zmaga się także z nadużywaniem alkoholu lub narkotyków. Substancje te mogą stanowić chwilową ucieczkę, ale jednocześnie pogarszają depresję i mogą sprawić, że leki nie będą działać tak dobrze, jak powinny. Jeśli uważasz, że możesz mieć z tym problem, musisz szukać pomocy.

Jak dotąd badania nad skutecznością suplementów w leczeniu depresji opornej na leczenie są niejednoznaczne. Istnieją pewne obiecujące dowody na to, że olej rybi – bogaty w kwasy tłuszczowe omega-3 – może przynieść pewne korzyści. Niektóre badania wykazały, że suplementy kwasu foliowego mogą również zwiększać skuteczność leków przeciwdepresyjnych. Jest to żywność lecznicza na bazie folianów, dostępna na receptę dla osób, u których nie nastąpiło pełne wyleczenie po zastosowaniu leku przeciwdepresyjnego. Ogólnie rzecz biorąc, należy przeprowadzić więcej badań nad suplementami stosowanymi w leczeniu depresji opornej na leczenie. Osoby, które chciałyby spróbować któregoś z nich, powinny najpierw porozmawiać z lekarzem.

Niektóre osoby z depresją oporną na leczenie uważają, że zmiany pór roku – zwłaszcza początek zimy – mogą pogorszyć ich samopoczucie. Dlatego porozmawiaj z lekarzem o wypróbowaniu terapii światłem – przy użyciu specjalnej lampy, która dostarcza sztucznego światła słonecznego.

Depresja oporna na leczenie: Zmiana sposobu myślenia i działania

W depresji zaczynasz postrzegać świat – i siebie – w najgorszy możliwy sposób. Możesz „katastrofizować” – dochodzić do najbardziej przygnębiających i strasznych interpretacji danej sytuacji.

„Kiedy jesteś w depresji przez dłuższy czas, uczysz się oczekiwać od życia najgorszego” – mówi MacKinnon. Dostosowanie się do tej negatywnej perspektywy nie jest łatwe. Niektórzy ludzie zauważają, że nawet po ustąpieniu jawnych objawów depresji, ten zniekształcony sposób patrzenia na życie utrzymuje się nadal. To jest jak zły nawyk, mówi MacKinnon, i może być trudno z nim zerwać.

Co więc należy zrobić? Pierwszym krokiem, jak twierdzą eksperci, jest zwrócenie większej uwagi na swoje myśli. Spróbuj przyłapać się na tym, że przyjmujesz takie założenia. Zanim dasz się ponieść emocjom i wyciągniesz pochopne wnioski, zastanów się. Czy istnieje mniej przygnębiająca – i bardziej prawdopodobna – interpretacja?

Przyjaciele i rodzina mogą Cię nieustannie zachęcać do zabawy. Ale jest pewien problem: nic już nie sprawia przyjemności.

„Kiedy jesteś przygnębiony, możesz przestać robić pozytywne rzeczy, bo nie masz wiary, że się uda” – mówi MacKinnon. „Nie idziesz na imprezę, bo wiesz, że będziesz się źle bawić. Nie próbujesz niczego nowego, bo wiesz, że ci się nie uda”.

MacKinnon twierdzi, że twój problem jest prosty: jeśli chodzi o zabawę, wyszedłeś z wprawy. A żeby odzyskać to uczucie, trzeba nad nim popracować. Zacznij robić rzeczy, które kiedyś sprawiały ci przyjemność, nawet jeśli jesteś przekonany, że teraz nie będzie ci się to podobać. Z czasem może się okazać, że samo ponowne wykonywanie tych czynności pozwoli odzyskać utracone poczucie przyjemności.

Żyjąc z depresją oporną na leczenie, być może odizolowałeś się od przyjaciół i rodziny. Jednak naprawdę potrzebujesz ich pomocy, aby poradzić sobie z tym problemem. Nawet jeśli jest to trudne – nawet jeśli masz wrażenie, że nie chcą o tobie słyszeć – spróbuj ponownie nawiązać kontakt z ludźmi, na których ci zależy.

„Naprawdę zachęcam osoby cierpiące na depresję do przebywania z innymi ludźmi, do zaangażowania społecznego” – mówi MacKinnon. „Czasami jest to niezbędny pierwszy krok w kierunku wyzdrowienia”.

Możesz czuć się przytłoczony perspektywą spotkania z przyjacielem i koniecznością wyjaśnienia wszystkiego, zagłębienia się w straszne rzeczy, które czujesz. Ale jeśli nie chcesz drążyć tego tematu, nic nie szkodzi. Czasami najlepszym pomysłem jest zrobienie sobie przerwy od myślenia o depresji opornej na leczenie – po prostu wypicie kawy z przyjacielem i porozmawianie o czymś innym.

Depresja powoduje izolację. Nawet jeśli członkowie rodziny wspierają chorego, są pełni współczucia i mają dobre intencje, mogą mieć trudności ze zrozumieniem jego uczuć. Przyłączenie się do grupy wsparcia umożliwi kontakt z ludźmi, którzy to zrobią.

Choć możesz wiedzieć, że przyjęcie tych sugestii może pomóc, ich realizacja w tej chwili może wydawać się zbyt trudna lub wręcz niemożliwa.

Pamiętaj jednak, że najważniejsze jest samo podjęcie wysiłku zmiany – nawet jeśli jest on niewielki i nawet jeśli nie do końca się powiedzie. Umiarkowane zmiany w życiu mogą przywrócić poczucie kontroli i spełnienia. Z czasem te drobne zwycięstwa dodadzą Ci pewności siebie, która pozwoli Ci wprowadzić większe zmiany.

Styl życia a depresja oporna na leczenie

Niestety, jeśli chodzi o korzyści płynące ze zmiany stylu życia, wiele osób z depresją wyciąga niewłaściwe wnioski. Zamiast skupiać się na możliwościach, jakie mają, aby sobie pomóc, koncentrują się na ciemniejszych możliwościach.

„Osoby cierpiące na depresję mogą mieć poczucie, że to one same powodują swoją chorobę” – mówi Cook. „Obwiniają się za to, że nie robią wystarczająco dużo. Zaczynają myśleć, że gdyby tylko lepiej się odżywiali, regularniej ćwiczyli lub medytowali z wystarczającym zaangażowaniem, nie mieliby depresji”.

Ale tak nie jest – mówi Cook. Depresja oporna na leczenie to prawdziwa choroba, a obwinianie się za nią jest błędem. Nie jest to coś, co można pokonać wyłącznie siłą woli.

Zamiast tego powinieneś potraktować zmianę stylu życia jako kolejne potencjalne narzędzie – podobnie jak terapia i leki – które może ci pomóc. Wypróbuj kilka z nich. Jeśli pomogą, to świetnie. Jeśli nie, spróbuj czegoś innego. Chodzi o to, aby stosować różne metody – czy to leki, czy terapię, czy ćwiczenia – aż do znalezienia metody, która będzie dla ciebie skuteczna.

Cokolwiek zrobisz, nie rezygnuj z leczenia, mówi MacKinnon, i nie pozwól, by twój lekarz również się poddał. Jeśli lekarzowi skończyły się pomysły na leczenie depresji opornej na leczenie, poproś o skierowanie do specjalisty.

„Zawsze znajdzie się jakaś metoda leczenia dla każdego, kto cierpi na depresję oporną na leczenie” – mówi MacKinnon. „W końcu znajdujemy coś, co działa”.

W dzisiejszych czasach Dave dużo myśli o rybach. Kolejne badania wskazują na korzyści płynące ze spożywania kwasów tłuszczowych omega-3, które są bogate w niektóre oleje rybne. Ale Dave’a nie intryguje to, że kwasy omega-3 mogą zmniejszyć ryzyko zawału serca lub złagodzić ból związany z zapaleniem stawów. Ma on nadzieję, że posmarują jego umysł.

Olej z ryb w leczeniu depresji?

Z archiwum lekarza

Dave ostatnio dużo myśli o rybach. Kolejne badania wskazują na korzyści płynące ze spożywania kwasów tłuszczowych omega-3, które są bogate w niektóre oleje rybne. Ale Dave’a nie intryguje to, że kwasy omega-3 mogą zmniejszyć ryzyko zawału serca czy złagodzić ból związany z zapaleniem stawów. Ma on nadzieję, że posmarują one jego umysł.

Kilka niewielkich badań sugeruje, że kwasy tłuszczowe omega-3 mogą pomóc w łagodzeniu wahań nastroju w chorobie dwubiegunowej. Istnieje niewiele skutecznych metod leczenia tej choroby, więc wiadomości te są obecnie gorącym tematem na grupach wsparcia dla osób cierpiących na depresję maniakalną, takich jak grupa w Berkeley, w stanie Kalifornia, w której uczestniczy Dave.

Pierwszą wiadomością, która przyciągnęła uwagę, był raport z 1998 roku opublikowany w Journal of Affective Disorders. Naukowcy zauważyli znacznie niższy poziom kwasów omega-3 w błonach czerwonych krwinek pacjentów z depresją.

Następnie w Archives of General Psychiatry z maja 1999 roku Andrew Stoll i współpracownicy przedstawili wyniki badania oleju rybiego u 30 pacjentów z depresją maniakalną. Sześćdziesiąt cztery procent osób, które przyjmowały 10 gramów oleju rybnego dziennie przez cztery miesiące, zgłosiło znaczną poprawę objawów. Natomiast wśród osób otrzymujących placebo korzyść odniosło tylko 19%.

Zmiękczacze komórek?

Powyższe badania nie są jedynymi, które wskazują na korzyści płynące ze stosowania oleju rybiego w przypadku problemów z nastrojem. „Istnieje wiele powodów, aby wierzyć, że to działa” – mówi Stoll. „W krajach, w których średnie spożycie ryb jest wysokie, obserwujemy niższe wskaźniki depresji”.

Na froncie biochemicznym badacze zwracają uwagę, że błony komórkowe składają się częściowo z kwasów omega-3. Jest możliwe, że zwiększenie poziomu omega-3 ułatwia serotoninie — substancji chemicznej, która przenosi wiadomości z jednej komórki mózgowej do drugiej — przechodzenie przez błony komórkowe. „Nadal trwają badania nad dokładnymi mechanizmami tego zjawiska” – zauważa Stoll – „ale wiemy, że omega-3 wpływają na błony i zmieniają ich funkcjonowanie”. A zwiększenie ilości omega-3 „ma bezpośredni wpływ na poziom serotoniny”.

Dieta a depresja

Dr Joseph Hibbeln, psychiatra z Narodowego Instytutu Zdrowia, uważa, że kwasy omega-3 mogą wyjaśniać, dlaczego w Stanach Zjednoczonych wzrasta liczba zachorowań na depresję.

W trosce o zdrowie, aby pozbyć się z naszej diety tłuszczów nasyconych i cholesterolu, Amerykanie jedzą mniej czerwonego mięsa i jaj – dwóch dobrych źródeł omega-3. Ponadto przestawiliśmy się na tłuszcze wielonienasycone, takie jak oleje kukurydziane, sojowe i słonecznikowe, które są stosunkowo ubogie w kwasy omega-3.

Suplementacja lub ryby

Jednak to, jak naprawić tę sytuację, pozostaje przedmiotem kontrowersji. Omega-3 mogą pogarszać stan niektórych chorób przewlekłych. (Przed rozpoczęciem przyjmowania suplementów skonsultuj się z lekarzem, jeśli cierpisz na takie schorzenie). Żywności i Leków (Food and Drug Administration) rozważa obecnie, jaką ilość omega-3 należy zalecać; obecnie nie ma zaleceń, ale uznaje trzy gramy dziennie za „bezpieczne”.

Chociaż Stoll podawał pacjentom 10 gramów oleju rybiego dziennie w swoim badaniu, radzi zacząć od mniejszych dawek. Uważa, że pakowane suplementy oleju rybnego są najłatwiejszym – i prawdopodobnie najbezpieczniejszym – sposobem na zwiększenie poziomu omega-3.

„Niestety w naszym kraju spożywanie zbyt dużej ilości świeżych ryb jest potencjalnie niebezpieczne ze względu na możliwe poziomy rtęci i pestycydów” – wyjaśnia. „Ryby hodowane na farmach są być może bezpieczniejsze, ale w zależności od tego, czym są karmione, mogą nie mieć odpowiedniej ilości omega-3”.

Ale pojawiły się również obawy dotyczące poziomów zanieczyszczeń w suplementach oleju rybnego. Organy regulacyjne nie badają obecnie czystości suplementów.

Hibbeln ostrzega, że ludzie nie powinni przyjmować oleju z wątroby dorsza w ilości niezbędnej do uzyskania trzech gramów dziennie omega-3, ponieważ taka ilość oleju z wątroby dorsza zawierałaby niebezpieczne poziomy witaminy A.

Z drugiej strony, olej lniany jest dobrym źródłem kwasów omega-3. Można go przyjmować jako suplement lub stosować w sosach do sałatek. W przeciwieństwie do olejów rybnych, które zawierają inną kombinację kwasów omega-3, olej lniany nie powinien być gotowany, ponieważ ciepło może zniszczyć kwasy omega-3.

Wkrótce spodziewane są kolejne odpowiedzi. Centrum Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego sponsoruje Stoll w dużym nowym badaniu, jednym z trzech obecnie prowadzonych. Oczekuje się, że wszystkie trzy zostaną zakończone do końca przyszłego roku.

Ale Dave prawdopodobnie nie będzie czekał na wyniki. „Wygląda na to, że muszę kupić sobie trochę oleju rybiego” – mówi.

Dieta bogata w kwasy omega-3 może chronić przed niektórymi chorobami psychicznymi.

Czy kawior może leczyć depresję?

Łowienie ryb dla zdrowia

Salynn Boyles Z archiwum lekarza

Może brzmi to trochę jak ryba, ale istnieje coraz więcej dowodów na to, że kawior może pomóc przegonić smutki. Wczesne badania sugerują, że osoby cierpiące na depresję, zaburzenia dwubiegunowe i inne problemy psychiczne mogą odnieść korzyści z diety bogatej w kwasy tłuszczowe omega-3 – występujące w dużych ilościach w niektórych rodzajach ryb.

W jednym z badań wykazano, że u osób z zaburzeniem dwubiegunowym – znanym wcześniej jako depresja maniakalna – występowało znacznie mniej epizodów depresji, gdy ich dieta była wzbogacona w kwasy omega-3. Z kolei wcześniejsze badania, w których porównano 10 krajów, wykazały, że depresja była znacznie mniejsza na obszarach, gdzie ryby są podstawą diety.

Wykazano już, że kwasy omega-3 – występujące w rybach zimnowodnych (takich jak łosoś i makrela), niektórych orzechach i siemieniu lnianym – chronią przed chorobami serca. Dowody są tak mocne, że American Heart Association zaleca obecnie spożywanie łososia lub tuńczyka co najmniej dwa razy w tygodniu. Badania wskazują również, że ten kwas tłuszczowy może być korzystny dla osób cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów, choroby żołądka lub jelit, a nawet niektóre nowotwory.

„Wiemy, że kwasy omega-3 są dobre dla organizmu i z pewnością istnieje wystarczająco dużo dowodów na to, że przynajmniej w jakimś stopniu poprawiają nastrój” – mówi dr Andrew Stoll, który kieruje laboratorium badań psychofarmakologicznych w McLean Hospital w Belmont, Mass. „Prawie każdy pacjent w mojej praktyce próbował suplementów [oleju rybiego], a większość z nich nadal je przyjmuje”.

W badaniu przeprowadzonym w 1999 roku Stoll i współpracownicy podawali 30 pacjentom z zaburzeniami dwubiegunowymi albo 10 gramów dziennie kapsułek z olejem rybim bogatym w kwasy omega-3 (odpowiednik 30 puszek tuńczyka), albo kapsułki placebo zawierające oliwę z oliwek. Wszyscy uczestnicy doświadczyli epizodów choroby dwubiegunowej w ciągu ostatniego roku i wszyscy, z wyjątkiem ośmiu, przyjmowali leki w trakcie badania. Osoby cierpiące na chorobę dwubiegunową miewają epizody depresji na przemian z okresami manii – kiedy ich organizm jest tak pobudzony i nadpobudliwy, że nie mogą nawet spać.

Po czterech miesiącach połowa pacjentów, którym podawano kapsułki placebo, miała nawrót depresji, w porównaniu z zaledwie dwoma z 15 pacjentów przyjmujących suplementy z olejem rybim. Stoll prowadzi obecnie czteroletnie badanie z udziałem 120 pacjentów, którego celem jest potwierdzenie wyników. Twierdzi też, że wkrótce powinno ukazać się kilka innych badań dotyczących oleju rybiego i depresji.

„W naszym pierwszym badaniu stosowaliśmy bardzo duże dawki, ale wygląda na to, że wystarczy 1-2 gramy dziennie EPA, który jest aktywnym składnikiem oleju rybiego” – mówi Stoll lekarzowi. „Ale wszystkie suplementy oleju rybnego nie są sobie równe, więc musisz czytać etykiety, aby dowiedzieć się, ile EPA [jeden z rodzajów oleju rybnego] otrzymujesz”.

Łosoś, makrela, sardynki i sardele to ryby o największej zawartości omega-3, mówi Stoll.

Jedna porcja łososia zawiera około jednego grama omega-3. Niektóre marki jaj są również bogate w omega-3, a siemię lniane i orzechy włoskie są również dobrym źródłem w diecie.

Chociaż niektóre badania nad sercem sugerują, że źródła pokarmowe są bardziej ochronne niż suplementy, większość ludzi w tym kraju otrzymuje bardzo mało omega-3 w codziennej diecie. W takim przypadku Stoll opowiada się za suplementami i zaleca przyjmowanie witaminy E i C. Napisał książkę na temat korzyści zdrowotnych oleju z ryb zatytułowaną The Omega-3 Connection.

„Omega-3 nie ma na celu zastąpienia innych leków na depresję” – mówi Stoll. „Istnieją jednak coraz liczniejsze dowody na to, że może on odegrać ważną rolę w leczeniu. Nie ma też żadnych negatywnych skutków spożywania diety bogatej w kwasy omega-3”.

Leczenie depresji za pomocą połączenia medycyny zachodniej i wschodniej.

Rachel nie może spać, nie może jeść. Przeżywa kryzys zdrowotny w rodzinie, ma problemy małżeńskie i inne problemy. Przez całe życie borykała się z łagodną depresją, ale ta nagle stała się znacznie gorsza – to ciężki przypadek depresji lękowej.

Większość psychiatrów powiedziałaby, że Rachel potrzebuje leku antydepresyjnego. I mają rację, mówi dr Henry Emmons, psychiatra ogólny i holistyczny z Minneapolis-St. Paul w stanie Minn. „Lek przeciwdepresyjny może szybko i skutecznie zwalczyć depresję. Ale zbyt często leczenie na tym się kończy”.

Emmons zauważa, że gdyby pacjentka miała zawał serca, kardiolog nie przepisałby jej po prostu tabletek na cholesterol i ciśnienie krwi i na tym nie poprzestał. Otrzymałaby porady – jak rzucić palenie, lepiej się odżywiać, więcej ćwiczyć, nauczyć się radzić sobie ze stresem.

„Nawet mający dobre intencje psychiatrzy mają tendencję do postrzegania pacjentów z depresją jako zaburzonej chemii mózgu, a nie jako złożonej integracji umysłu, ciała i ducha” – pisze Emmons w swojej najnowszej książce Chemia radości. „Nawet odpowiedzialni i troskliwi lekarze – zarówno psychiatrzy, jak i lekarze pierwszego kontaktu – nie wiedzą, że depresja wymaga zdrowej dla mózgu diety i stylu życia”.

Chemia radości, jak twierdzi Emmons, jest zbudowana na fundamencie określonych składników odżywczych – takich jak witaminy z grupy B, kwasy tłuszczowe omega-3 i przeciwutleniacze, które wpływają na substancje chemiczne mózgu zaangażowane w depresję. Jest to kamień węgielny trzyczęściowego programu, który opisuje w swojej książce.

Łączenie medycyny zachodniej i wschodniej

Emmons wierzy w medycynę umysł-ciało, dlatego czerpie również z mądrości dwóch starożytnych systemów wschodnich – medycyny ajurwedyjskiej i filozofii buddyjskiej.

Dzięki medycynie ajurwedyjskiej odkrywamy nasz specyficzny typ umysłu i ciała, co daje nam wskazówki, jak odnaleźć równowagę w naszym życiu – wyjaśnia. Studiując filozofię buddyjską, uczymy się, jak kontrolować myśli, tłumić lęki, otwierać serca i praktykować przebaczenie, co stanowi drogę do radości.

Depresja to coś więcej niż kryzys chemiczny w mózgu – to w dużej mierze kryzys duchowy, mówi dr James S. Gordon, psychiatra i założyciel Center for Mind-Body Medicine w Waszyngtonie.

„Depresja i lęk wynikają z tego, jak człowiek czuje się i patrzy na świat, na własne życie” – mówi lekarzowi. „Leczenie depresji nie polega tylko na opanowaniu jej za pomocą leków antydepresyjnych. Często jest to kwestia zmiany całego życia. Tak jak w przypadku każdej trudności w życiu, możemy spojrzeć na depresję jak na okazję do głębokiej zmiany.”

Buddyzm i medycyna ajurwedyjska „są stosowane od wieków i ludzie mogą uznać je za przydatne” – mówi Gordon. „Nie ma żadnych danych z badań nad tymi metodami, ale oczywiście [Emmons] uznał je za przydatne w swojej praktyce klinicznej. Mam wrażenie, że te tradycyjne metody mogą pomóc ludziom”.

Charles L. Raison, profesor psychiatrii w Emory University School of Medicine w Atlancie, jest „agnostykiem w kwestii tradycyjnych systemów, takich jak medycyna ajurwedyjska” – mówi doktorowi. „Ale wskazują one drogę do czegoś, co na Zachodzie naprawdę źle zrozumieliśmy – że skoro nasze ciała działają jak maszyny, to nie powinniśmy być traktowani jak maszyny”.

Krok 1: Zdrowie Twojego mózgu

Dzięki medycynie zachodniej uzyskaliśmy ogromną wiedzę na temat chemii mózgu – równowagi substancji chemicznych w mózgu, które w dużym stopniu decydują o naszym nastroju, poziomie energii, a nawet o naszym spojrzeniu na życie” – pisze Emmons. Zaburzenie równowagi tych substancji chemicznych w mózgu – serotoniny, dopaminy i noradrenaliny – prowadzi do depresji.

Program „zdrowy mózg” obejmuje określone składniki odżywcze, które pomogą zwiększyć poziom określonych substancji chemicznych w mózgu, w zależności od rodzaju depresji – depresji lękowej, depresji z niepokojem lub depresji ospałej – wyjaśnia Emmons.

„Wielu pacjentów, którzy starają się dobrze odżywiać, często ćwiczyć i prowadzić zdrowy tryb życia, pozostaje nieświadomych tego, jaka dieta i styl życia mogą wyleczyć ich bezsenność, poprawić nastrój, uspokoić niepokój i ogólnie złagodzić depresję” – pisze Emmons.

Emmons określa stan Rachel mianem „depresji lękowej”, co według niego oznacza, że poziom serotoniny jest u niej niski. Wyróżnia on dwa inne rodzaje depresji: „depresję pobudzoną” (wysoki poziom noradrenaliny i dopaminy, przy niskim poziomie serotoniny) oraz „depresję ospałą” (niski poziom noradrenaliny i dopaminy).

Aby zwiększyć poziom serotoniny, Rachel potrzebuje diety bogatej w węglowodany złożone – warzywa korzeniowe (np. słodkie ziemniaki), pełne ziarna, fasolę, rośliny strączkowe – oraz odrobinę białka w każdym posiłku. Powinna jeść kilka małych posiłków w ciągu dnia lub trzy posiłki i kilka przekąsek. Powinna również spożywać pokarmy bogate w kwasy tłuszczowe omega-3, takie jak łosoś.

Emmons radzi, by przyjmowała następujące suplementy: B-6, B-12, folian, kwasy omega-3, witaminy C i E, beta-karoten i selen. Ważny jest również suplement multimineralny z wapniem, magnezem, chromem, miedzią, cynkiem i manganem (choć większość dobrych multiwitamin zawiera te minerały) – mówi.

Argumenty przemawiające za suplementami

W ciągu ostatniej dekady coraz więcej badań wykazało, że suplementy te mogą pomóc w leczeniu depresji, mówi Gordon. „Przyjrzałem się dowodom i jest ich wystarczająco dużo, aby uznać, że mogą być pomocne. Nie mamy pewności – ale przepisuję je, ponieważ nie ma żadnych negatywnych skutków, jeśli są przyjmowane w rozsądnych dawkach. A jest wystarczająco dużo dowodów na to, że mogą być pomocne” – mówi lekarzowi.

Badania wykazały związek między witaminami z grupy B a depresją, twierdzi Gordon. „Nie wiemy, czy powodują one depresję. Ale badania pokazują, że zwiększenie poziomu witamin z grupy B – zwłaszcza w przypadku przyjmowania leków przeciwdepresyjnych – poprawia nastrój. Dowody nie są niepodważalne, ale jest ich na tyle dużo, że nie mam oporów przed ich przepisywaniem”.

Jak twierdzi, kwasy omega-3 zmniejszają stan zapalny, chronią przed chorobami serca i rakiem oraz pomagają w zapaleniu stawów. „Jeśli w depresji toczy się jakiś proces zapalny – a może się to dziać – omega-3 mogą pomóc. Badania sugerują, że kwasy omega-3 pomagają w zaburzeniach dwubiegunowych, ale nie ma tak mocnych dowodów na to, czy pomagają one na samą depresję.”

Jak donosi Emmons, objawy Rachel poprawiły się bardzo szybko – dzięki lekom przeciwdepresyjnym w małej dawce, suplementom diety i poradnictwu, które pomogło jej uporać się z palącymi problemami rodzinnymi. Była skłonna spróbować medycyny ajurwedyjskiej i buddyzmu, aby uzyskać większą równowagę w swoim życiu – uzyskać kontrolę nad swoimi myślami i wyciszyć umysł.

„W przypadku leków przeciwdepresyjnych zawsze jest moment, w którym lek przestaje działać i zaczynają pojawiać się efekty uboczne” – mówi. „Dla zdecydowanej większości ludzi nie są one odpowiednim rozwiązaniem długoterminowym. Z czasem, jeśli nadal żyjesz w takim samym stresie jak przedtem, jeśli twoja dieta się nie zmieniła, nadal nadmiernie reagujesz na stres, znowu popadniesz w depresję”.

Krok 2: Twój typ umysłu i ciała

W medycynie ajurwedyjskiej (stosowanej od wieków w Indiach) wyróżnia się trzy typy umysłu i ciała – Powietrze, Ogień i Ziemię, wyjaśnia Emmons. Każdy z nich opiera się na typie ciała – czy jesteś szczupły i krępy, czy silny i umięśniony, czy też trochę za ciężki. Inne wzorce – czy tolerujesz gorącą pogodę, masz proste czy kręcone włosy, łatwo się zapierasz czy nie, łatwo śpisz czy nie – są uwzględnione w twoim typie ajurwedyjskim.

Jak mówi, typy powietrzne, takie jak Rachel, są najbardziej podatne na depresję lękową. Typy ogniste mają depresję pobudzoną, a typy ziemskie są skłonne do depresji ospałej.

„Ktoś taki jak Rachel, która z natury jest szczupła, ma aktywny, niespokojny umysł” – wyjaśnia Emmons. „Musi robić rzeczy, które uspokoją jej system nerwowy – wykonywać lekkie, ale powtarzalne ćwiczenia aerobowe, takie jak spacery, lekki jogging, jazda na rowerze. Przebywanie na łonie natury jest szczególnie pomocne dla osób z typem Air, ponieważ działa uziemiająco. Poruszanie ciałem w sposób powtarzalny, w przeciwieństwie do aktywności konkurencyjnej, podnosi poziom serotoniny. To skuteczna terapia”.

Rachel musi także wprowadzić strukturę do swojego codziennego życia – bardziej przewidywalny wzorzec jedzenia i regularne ćwiczenia. Regularny harmonogram snu pomaga regulować poziom hormonów w organizmie, co jest ważnym czynnikiem w walce z depresją. „W przypadku depresji organizm nie jest w stanie sam się naprawić pod wpływem stresu, więc wszystkie mechanizmy są zaburzone” – wyjaśnia Emmons.

Rachel powinna też w miarę możliwości dodawać sobie ciepła, stosując kojące potrawy i napoje, gorące kąpiele i masaże. Może też skorzystać z „świadomego oddychania” – praktyki powolnego i uregulowanego oddychania. „Polega ona na zwróceniu uwagi na oddech” – wyjaśnia. „Licz do czterech podczas powolnego wdechu, licz do dwóch podczas przerwy, a następnie licz do siedmiu podczas jeszcze wolniejszego wydechu. Nawet pięć minut takiej praktyki może być uspokajające”.

Typy ogniste generalnie potrzebują chłodzących, uspokajających pokarmów i zajęć – dodaje. Typy ziemskie potrzebują stymulujących pokarmów i zajęć, aby utrzymać motywację.

Krok 3: Twoje potrzeby duchowe

Jak mówi Emmons, studiując filozofię buddyjską, można przezwyciężyć duchowy kryzys depresji.

„Depresja jest znakiem, sygnałem i ważne jest, aby zwracać uwagę na to, co chce nam powiedzieć” – mówi lekarzowi. „Często oznacza to, że musimy zmienić dietę, zwiększyć ilość ruchu. Ale może też wskazywać na głębsze problemy duchowe i związane z relacjami, którymi należy się zająć. Jeśli nie zmienisz pierwotnej dynamiki – powodu, dla którego byłeś przygnębiony – będziesz miał znowu depresję”.

W końcu życie nie jest łatwe. „Istnieją czynniki, które nazwałbym 'wrogami radości’ – czynniki w naszym życiu, które dosłownie nas przygnębiają. Jednym z nich jest problem 'szalejącego umysłu’, który powoduje niekończące się zamartwianie. Jest to przygnębiający sposób na życie – dlatego popadamy w depresję” – mówi Emmons. „Pojawia się też poczucie izolacji – że idziemy przez to życie sami. Bez poczucia, że wszechświat jest przyjaznym miejscem, do którego można należeć jak rodzina, bardzo trudno jest nam uniknąć depresji”.

Psychologowie często stosują terapię poznawczo-behawioralną, aby pomóc pacjentom zmienić ich schematy myślowe. „W mojej własnej praktyce staram się wprowadzać praktykę mindfulness – praktykę buddyjską – jako kolejny sposób podejścia do umysłu i myśli” – mówi doktor.

Mindfulness polega na doskonaleniu umiejętności koncentrowania się na chwili obecnej” – wyjaśnia Emmons. „Jest to sposób na stawienie czoła problemom, z którymi wszyscy się borykamy, sposób na kontrolowanie naszych myśli. To możliwość uspokojenia umysłu, aby nasze myśli nie były tak aktywne. Co więcej, mindfulness daje nam możliwość bardziej umiejętnego radzenia sobie z problemami, z którymi się borykamy – i podejmowania ich bez poczucia przytłoczenia. Ma to wpływ na stresy, które napędzają depresję”.

Krąg zaufania

Zdaniem Emmonsa Rachel była idealną kandydatką do terapii mindfulness, ponieważ jej umysł często wymykał się spod kontroli. Wzięła udział w ośmiotygodniowych zajęciach z redukcji stresu opartych na uważności, które można znaleźć w większości dużych miast. Jak mówi, udało jej się opracować technikę wyobrażeniową, która pozwoliła jej uspokoić myśli i lęki.

Stworzenie „kręgu zaufania, wspólnoty dusz” o podobnych poglądach może pomóc nam poczuć się mniej odizolowanymi w tym przerażającym świecie – to kolejny ważny element zrównoważonego życia, mówi Emmons. „Depresja jest jak wszystko inne wezwaniem do wspólnoty, wyraźnym przypomnieniem, że nie możemy radzić sobie sami – po prostu nie jesteśmy tak skonstruowani” – pisze Emmons. „Wierzę, że w końcu potrzebujemy innych, aby się wyleczyć, a tworzenie wspólnoty jest tak samo ważne dla naszego dobrego samopoczucia, jak wewnętrzna podróż w celu poznania samego siebie”.

Każda osoba zmagająca się z depresją, twierdzi Emmons, może wyjść z niej jako większa osoba. „Możemy być kimś więcej niż byliśmy wcześniej. Depresja nie musi nas umniejszać ani osłabiać” – mówi lekarzowi.

Gwałtowne emocje, takie jak gniew i wrogość, są szkodliwe dla zdrowia serca. Badania wykazały jednak, że niektóre z cichszych emocji mogą być równie toksyczne i szkodliwe.

Wiele emocji może uszkadzać serce

Większość ludzi wie, że gniew jest szkodliwy dla zdrowia serca, ale samotność i depresja również mają na nie wpływ.

Z archiwum lekarza

Gwałtowne emocje, takie jak gniew i wrogość, są szkodliwe dla zdrowia serca. Badania wykazały jednak, że niektóre z cichszych emocji mogą być równie toksyczne i szkodliwe.

„Badania wykazały, że ludzie, którzy czują się samotni, przygnębieni i odizolowani, są wielokrotnie bardziej narażeni na zachorowanie i przedwczesną śmierć – nie tylko z powodu chorób serca, ale praktycznie z każdej przyczyny – niż ci, którzy mają poczucie więzi, miłości i wspólnoty” – mówi dr Dean Ornish.

Podnoszenie świadomości

Ornish, założyciel, prezes i dyrektor niedochodowego Instytutu Badawczego Medycyny Prewencyjnej w Sausalito w Kalifornii oraz autor książki „Miłość i przetrwanie”, zwraca uwagę, że obecnie wielu ludzi nie ma dalszej rodziny, z którą regularnie się widuje, ani nie mieszka w sąsiedztwie, w którym żyją dwa lub trzy pokolenia sąsiadów. Wielu nie ma pracy, która zapewniałaby stabilność, ani nie uczęszcza co tydzień do domu modlitwy. „Te rzeczy wpływają na nasze przetrwanie w znacznie większym stopniu, niż kiedyś sądzono” – mówi.

Niestety, mówi Ornish, „wielu ludzi uważa je za rzeczy, które robi się po wykonaniu wszystkich 'ważnych’ rzeczy”, takich jak dieta i ćwiczenia. W efekcie ludzie często traktują spędzanie czasu z rodziną i przyjaciółmi jako luksus. „Badania pokazują nam, że to są właśnie ważne rzeczy” – mówi Ornish. „Jesteśmy wrażliwymi, delikatnymi istotami, jesteśmy stworzeniami społeczności i ignorujemy te rzeczy na własne ryzyko”.

Podnoszenie świadomości, aby ludzie samotni i przygnębieni mogli stawić czoła tym problemom, jest bardzo ważne, mówi Ornish. „Bardzo trudno jest skłonić ludzi nawet do przyjmowania leków, jeśli nie zajmiemy się tymi kwestiami. Świadomość jest pierwszym krokiem w leczeniu. Jeśli lekarz może spędzić więcej czasu ze swoimi pacjentami, rozmawiając o tych kwestiach, ludzie ci mogą zacząć dokonywać innych wyborów w swoim życiu.”

Depresja a serce

„Ogólne wyniki badań wskazują na to, że depresja jest czynnikiem ryzyka rozwoju chorób serca” – mówi dr Matthew Burg, profesor kliniczny medycyny na Uniwersytecie Yale School of Medicine i Columbia School of Medicine.

Burg podkreśla, że u osób, które już przeszły zawał serca wymagający operacji odblokowania zablokowanych tętnic, depresja wiąże się również z gorszymi wynikami, takimi jak wcześniejszy zgon lub kolejny zawał serca.

Izolacja społeczna i niski poziom wsparcia społecznego również wiążą się ze zwiększonym ryzykiem powikłań choroby serca – mówi.

Większość kardiologów zgadza się, że wyniki te są ważne – mówi Burg. Ale chociaż kardiolodzy wiedzą, co robić z cholesterolem i ciśnieniem krwi, często nie wiedzą, co robić z depresją i stresem, a nawet jak skłonić pacjentów do ujawnienia swoich odczuć. To nie jest tak, że idzie się do pacjenta i mówi: „Ma pan wysoki cholesterol, a oto tabletka” – mówi Burg.

Mówienie o swoich emocjach

Nic dziwnego, że ludzie łatwiej rozmawiają o poziomie cukru i cholesterolu we krwi niż o swoim stanie psychicznym. „Ludzie nie lubią być przygnębieni, ale w naszym społeczeństwie istnieje pewna stygmatyzacja takich spraw jak depresja” – mówi Burg. „Kiedy pacjenci nie mówią o tych sprawach otwarcie, o wiele trudniej jest je rozpoznać i leczyć”.

„Osoba, która przeszła zawał serca, może powiedzieć: 'Oczywiście, że jestem przygnębiony, właśnie miałem zawał'” – mówi Burg. „Ale bardzo często, gdy przyjrzymy się bliżej, okazuje się, że objawy depresji pojawiły się już przed zawałem serca.

„Depresja po zawale serca, którą nazywamy problemem adaptacyjnym lub zaburzeniem adaptacyjnym, ustępuje w ciągu kilku tygodni. Jeśli objawy utrzymują się, mówimy o depresji niezależnej od choroby serca”. Na te emocje, jeśli się przedłużają, „warto zwrócić uwagę ze względu na ich potencjalny wpływ na układ sercowo-naczyniowy”.

Jest trudniejsza dla kobiet

W przypadku depresji liczba kobiet przewyższa liczbę mężczyzn w stosunku 2 do 1, mówi dr Nieca Goldberg, ordynator oddziału kardiologicznego dla kobiet w Lenox Hill Hospital, który prowadzi praktykę w zakresie chorób serca u kobiet. Goldberg zwraca uwagę, że wiele kobiet, przyjmując postawę zwaną „opiekuj się i zaprzyjaźniaj”, uwewnętrznia swój gniew i rozczarowanie, zamiast wyrażać te emocje, a także staje się milsza i bardziej opiekuńcza. „Możesz być tą cichą osobą, która trzyma wszystko w sobie, a mimo to mieć zwiększone reakcje na stres”.

Goldberg, która napisała Women Are Not Small Men: Life-saving Strategies for Preventing and Healing Heart Disease in Women, powołuje się również na badania opublikowane niedawno w The New England Journal of Medicine, przeprowadzone przez naukowców z Johns Hopkins. Naukowcy odkryli, że nagły stres emocjonalny może powodować poważne osłabienie mięśnia sercowego, co sprawia wrażenie, jakby dana osoba miała atak serca. Ten „zespół złamanego serca”, mówi Goldberg, występował częściej u kobiet.

„Myślę, że to częste zjawisko, że kobiety stawiają siebie na ostatnim miejscu na liście i czują się bardzo ograniczone czasowo, aby pójść na ćwiczenia lub wygospodarować czas dla siebie” – mówi Goldberg, która uważa, że szczególnie ważne jest, aby pomóc kobietom w określeniu ich sieci wsparcia.

Równoważenie emocji

„Każdy brak równowagi w stanie emocjonalnym – kiedy jedna emocja dominuje lub przeważa nad innymi – może predysponować do chorób serca” – mówi dr Frank Lipman, lekarz integracyjny, internista z uprawnieniami i licencjonowany akupunkturzysta. „Nauka radzenia sobie z emocjami jest niezwykle ważna”.

Ale badanie tych stanów emocjonalnych jest trudne, przyznaje Lipman, autor książki „Total Renewal: 7 Key Steps to Resilience, Vitality and Long-Term Health”. „To nie jest coś, co można łatwo zmierzyć”. Niemniej jednak emocje mogą utknąć w ciele. Kiedy fizycznie uwalniamy te emocjonalne wzorce, uwalniamy również stany emocjonalne.

Lipman ułatwiał te uwolnienia u pacjentów za pomocą akupunktury. Niektórych pacjentów odsyła również do pracowników ciała i uzdrowicieli, którzy są w stanie przesunąć energię w ciele.

Jak lekarze mogą pomóc w pozbyciu się negatywnych emocji

Jak mówi Goldberg, pytanie o stan emocjonalny pacjenta powinno być częścią wywiadu lekarskiego, nawet jeśli czas spędzony między lekarzem a pacjentem jest często skrócony. Pomaganie ludziom we wprowadzaniu zmian w ich życiu w celu poprawy stanu zdrowia oznacza dostrzeganie potencjalnych barier, które wykraczają poza to, czy daną osobę stać na leki i chodzenie na siłownię.

Zrozumienie obaw i lęków pacjentów jest bardzo ważne – mówi. Czasami wystarczy uważna obserwacja, na przykład zauważenie, czy niepokój prowokuje pacjenta do siedzenia bardzo pochylonego na krześle, czy też wygląda on, jakby nie dbał o siebie lub przybierał na wadze.

W przypadku osób bardzo zestresowanych Goldberg może skierować pacjentów do psychologów behawioralnych, którzy pomogą im zmienić reakcje na określone bodźce. Kieruje także pacjentów na konsultacje psychologiczne. Jeśli leki wydają się konieczne, może skierować pacjenta do psychofarmakologa. Czasami przepisuje leki przeciwdepresyjne.

Dla psychologa klinicznego Burg chodzi o pracę z pacjentami w sytuacji terapeutycznej, aby pomóc im w radzeniu sobie z reakcjami, które się przedłużają. Chodzi także o pomoc pacjentom w znalezieniu nowych sposobów radzenia sobie z sytuacją życiową i umieszczeniu jej w nowym kontekście. „W trudnych okolicznościach nie zawsze dostrzegamy zasoby, które w innych okolicznościach mogłyby być dla nas dostępne” – mówi.

„Depresję można leczyć, zarówno przy pomocy leków, jak i poradnictwa lub obu tych metod” – mówi Ornish, który twierdzi, że pacjenci doceniają, kiedy czują, że lekarz troszczy się o nich, zadając takie pytania. Ornish zwraca uwagę pacjentów na działania, które tak naprawdę są częścią wszystkich tradycji duchowych – altruizm, współczucie, medytacja. „Tradycje te uczą nas, że są to działania w naszym własnym interesie” – mówi. „Kiedy pomagasz komuś innemu – kiedy mu przebaczasz, świadczysz mu usługi, kochasz go – leczysz swoją izolację. Jest to więc naprawdę najbardziej egoistyczna rzecz, jaką możesz zrobić – być bezinteresownym w ten sposób”.

Wyzbycie się negatywnych emocji związanych z chorobami serca najlepiej osiągnąć poprzez prawdziwą współpracę lekarza z pacjentem. „Nie wystarczy dostarczyć ludziom informacji i oczekiwać, że się zmienią” – mówi Ornish. „Musimy pracować na głębszym poziomie”.

Jeśli depresja występuje w twojej rodzinie, możesz pomóc swoim dzieciom w rozpoznaniu choroby i radzeniu sobie z nią.

Naukowcy są coraz bardziej świadomi, że depresja występuje w rodzinach – czasem w wielu pokoleniach. Gdyby Lynne Boschee miała narysować swoje drzewo genealogiczne depresji, obejmowałoby ono trzy pokolenia, w tym jej ojca, brata i dwójkę jego nastoletnich dzieci. Na jednej gałęzi znalazłaby się sama Boschee, która cierpiała na depresję poporodową. Jej 4-letni syn Jack nie cierpi na tę chorobę, ale Boschee obawia się, że jego nadmierne lęki i ataki paniki mogą oznaczać zaburzenia lękowe, które według ekspertów często są prekursorem depresji w dzieciństwie.

Ten wielopokoleniowy portret depresji niepokoi innych, gdy tylko Boschee o tym wspomina. Nie wiedzą, co powiedzieć. Bardzo szybko zmieniają temat – mówi 42-letnia konsultantka ds. komunikacji w Phoenix. Ponieważ Boschee uważa, że jej rodzina jest genetycznie podatna na depresję, otwarcie mówi o tym, by walczyć z piętnem i tajemnicą – mówi. Myślę, że depresja i lęk występują rodzinnie, tak jak choroby serca i cukrzyca.

Lekarze zdają sobie sprawę, że depresja może utkać długą nić rozpaczy. Jak twierdzi dr Myrna Weissman, profesor epidemiologii i psychiatrii na Uniwersytecie Columbia, depresja jest w dużym stopniu uwarunkowana rodzinnie. W 1982 roku rozpoczęła ona badania nad depresją w rodzinach, a obecnie obserwuje trzy pokolenia członków rodzin cierpiących na to zaburzenie.

Jak twierdzi Weissman, jeśli jedno z rodziców cierpi na depresję, dziecko jest trzykrotnie bardziej narażone na zachorowanie na depresję w porównaniu z dzieckiem, które nie ma takiego rodzica. Jeśli rodzic zachorował na chorobę psychiczną przed 20 rokiem życia, ryzyko zachorowania wzrasta cztero- lub pięciokrotnie.

Mówię o ryzyku, mówi Weissman. Nie wszystkie dzieci, które mają depresyjnego dziadka, zachorują na depresję. Ale jeśli masz depresyjnego dziadka i depresyjnego rodzica, prawdopodobieństwo zachorowania na depresję jest bardzo wysokie.

Depresja: Geny czy środowisko?

Czy depresja jest chorobą naturalną czy uwarunkowaną środowiskowo? Najprawdopodobniej jedno i drugie. Jak twierdzi Weissman, depresja jest złożonym zaburzeniem, w którym prawdopodobnie odgrywają rolę zarówno geny, jak i środowisko. Dotychczasowe badania wskazują na podatność genetyczną, która sprawia, że niektórzy ludzie są bardziej narażeni na wystąpienie depresji, ale naukowcy nie znaleźli jeszcze genu depresji.

Szukają odpowiedzi wśród kilku genów. Zidentyfikowali obszary, które są bardzo interesujące – geny zainteresowania” – mówi Weissman, która obecnie prowadzi duże badania nad genetyką wczesnej depresji.

Jej badania wpisują się w szerszą sieć prac naukowców z całego świata, którzy poszukują możliwych genetycznych przyczyn depresji. W tej chwili toczy się wiele prac – mówi Weissman. Próbujemy zebrać wszystkie te badania i przeprowadzić badanie asocjacyjne obejmujące cały genom, które jest w trakcie realizacji. W ten sposób udało się zidentyfikować podatność genów na chorobę Crohns’a i cukrzycę, a teraz robimy to samo z depresją.

Badania asocjacyjne o zasięgu ogólnogenomowym są możliwe dopiero od czasu zakończenia projektu Human Genome Project w 2003 roku. Badania takie dają naukowcom nowe narzędzie, w którym kompletne zestawy DNA od wielu osób są skanowane w celu znalezienia wariantów genetycznych, które przyczyniają się do powszechnych i złożonych chorób, w tym astmy, raka, chorób serca i chorób psychicznych, takich jak depresja.

Leczenie depresji w rodzinach

Dla Boschee rozpoznanie depresji u jej brata w wieku 30 lat dało rodzeństwu wgląd w nieszczęście ojca. W latach 70. był on wydawcą gazety w małym miasteczku Montana, którego niezdiagnozowana depresja doprowadziła do poczucia beznadziei, rozwodu i innych problemów, zanim zmarł na rozedmę płuc w wieku 50 lat. Stawał się niezdolny do pracy, nie był w stanie wstać z łóżka – bardzo, bardzo nieszczęśliwy. Miał problemy z nadużywaniem narkotyków i alkoholu – mówi Boschee. Bardzo łatwo odbierało mu się życie”.

Mój tata był naprawdę wspaniałym, kreatywnym człowiekiem – piękna rodzina, dobrze prosperujący biznes – i miał wszelkie powody, by być szczęśliwym” – dodaje. Kiedy u mojego brata zdiagnozowano chorobę, nagle dotarło do nas, dlaczego tak się stało, a stało się tak dlatego, że zmagał się z chorobą”.

Kiedy brat Boschees popadł w taką depresję, że nie mógł skoncentrować się na pracy, dołączył do około 14,8 miliona dorosłych Amerykanów, którzy każdego roku zmagają się z poważną depresją. W przeciwieństwie do swojego ojca szukał pomocy i zaczął brać leki antydepresyjne. Tak agresywnie podchodził do leczenia, ponieważ ma dzieci i bardzo chce być przy nich” – mówi Boschee. Kiedy u jego dwóch nastolatków pojawiła się depresja, oni również szybko podjęli leczenie.

Dzieci: Najpierw lęk, potem depresja

Boschee zachorowała na depresję poporodową po urodzeniu pierwszego syna, Jacka, i wyleczyła się po 18 miesiącach leczenia. Mimo tak wielu rodzinnych depresji, była zaskoczona, gdy w okresie niemowlęcym Jack zaczął wykazywać objawy lękowe, takie jak skrajne obgryzanie paznokci, strach przed głośnymi dźwiękami i wyimaginowanymi stworzeniami. Teraz, w wieku 4 lat, zaczął mieć ataki paniki. Za pierwszym razem, gdy wrócił ze szkoły, leżał na kanapie i powiedział mi, że jego serce bije za szybko i nie może oddychać – opowiada Boschee.

Sytuacja Jacksa pasuje do niektórych obserwacji Weissmans. Kiedy badała ona trzy pokolenia członków swojej rodziny cierpiących na depresję, okazało się, że potomstwo z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia tego zaburzenia często miało problemy z lękiem już w dzieciństwie. Następnie depresja pojawiała się u nich w wieku od 15 do 34 lat.

Sekwencja wydaje się być następująca: zaburzenia lękowe, głównie fobie, występują przed okresem dojrzewania. Następnie w okresie dojrzewania pojawia się depresja, a czasami w późnym okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości, zwłaszcza u chłopców, obserwuje się nadużywanie substancji psychoaktywnych – mówi Weissman. Jeśli u dziecka rodzica cierpiącego na depresję, które przed okresem dojrzewania zaczyna odczuwać lęki, należy zachować ostrożność. Jak twierdzą eksperci, wszystkie małe dzieci się boją, ale te z zaburzeniami lękowymi mają wyjątkowo intensywne lęki.

Pomaganie dzieciom zagrożonym depresją

Boschee od razu zabrała Jacka na badania do specjalisty od zdrowia psychicznego. Jak dotąd jej drugi syn, Ben, ma półtora roku i nie wykazuje żadnych objawów. Planuje jednak, że w miarę dorastania obu chłopców specjaliści będą regularnie badać ich pod kątem depresji.

Gdyby w mojej rodzinie występowały choroby serca, byłabym czujna” – mówi. Jako rodzice wszyscy chcemy, aby nasze dzieci były idealne, szczęśliwe i całkowicie zdrowe. Miałam wielką nadzieję, że to ominie moje dzieci – to nie jest łatwa rzecz, z którą trzeba sobie radzić w życiu. Jeśli tak się nie stanie, postaramy się zapewnić im odpowiednią pomoc.

To jest właściwe podejście – mówi Julie Totten, której brat, Mark, popełnił samobójstwo w wieku 26 lat z powodu niezdiagnozowanej depresji. Czułam się zdruzgotana, ponieważ jego choroba była uleczalna” – mówi. Totten założyła grupę Families for Depression Awareness, która pomaga rodzinom rozpoznawać depresję i inne zaburzenia nastroju oraz radzić sobie z nimi.

Totten sugeruje, by rodziny, w których w przeszłości występowała depresja, nawiązały kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, zanim u dziecka z grupy ryzyka wystąpią objawy depresji. Nie ma zbyt wielu psychiatrów dziecięcych, więc w razie kryzysu trudno kogoś znaleźć – mówi Totten – lepiej umówić się na wizytę i regularnie się kontrolować. Rodzice, u których w rodzinie występowały przypadki tej choroby, powinni zapoznać się z objawami lęku i depresji.

Drzewo genealogiczne dwubiegunówki

Zaburzenie dwubiegunowe, dawniej nazywane chorobą maniakalno-depresyjną, to kolejna choroba psychiczna, która często występuje rodzinnie i może być dziedziczona. Jeśli jedno z rodziców ma tę chorobę, ryzyko zachorowania dziecka wynosi od 15% do 30%. Jeśli choroba występuje u dwojga rodziców, ryzyko wzrasta do 50%-75%. Inny znak, że zaburzenia dwubiegunowe mogą mieć swoje źródło w genach: Ponad dwie trzecie osób z zaburzeniem dwubiegunowym ma przynajmniej jednego bliskiego krewnego, który cierpi na tę chorobę lub na dużą depresję.

U osób z chorobą dwubiegunową występują epizody depresji, które przeplatają się z okresami manii lub uniesienia. Choroba dotyka w równym stopniu mężczyzn i kobiety, ale kobiety mają więcej objawów depresji, a mężczyźni więcej objawów maniakalnych.

Stworzenie drzewa genealogicznego choroby dwubiegunowej może dostarczyć wskazówek na temat tego, czy choroba ta występuje w Twojej rodzinie. Zaburzenie dwubiegunowe zwykle rozwija się w późnym okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości, chociaż może wystąpić w dzieciństwie lub w późniejszym okresie życia. Lekarze zalecają, aby rodzice szukali pomocy u specjalisty z zakresu zdrowia psychicznego, jeśli dziecko lub nastolatek wykazuje problemy emocjonalne lub behawioralne.

Matki cierpiące na depresję także potrzebują leczenia

Co jeszcze mogą zrobić rodzice? Weissman radzi, by samemu leczyć się z depresji, zwłaszcza jeśli jest się kobietą. Depresja u matki jest zarówno genetycznym, jak i środowiskowym czynnikiem ryzyka. Dzieci rodziców cierpiących na depresję otrzymują mniej opieki i uwagi, a więcej krytyki i narażone są na konflikty małżeńskie. To bardzo stresujące środowisko dla dziecka – mówi Weissman.

W badaniu opublikowanym w 2008 roku w czasopiśmie „The American Journal of Psychiatry” Weissman donosi, że gdy kobiety były skutecznie leczone z powodu depresji, problemy psychiatryczne ich dzieci, takie jak zaburzenia lękowe i zaburzenia zachowania, również uległy poprawie, w porównaniu z potomstwem kobiet, u których depresja nie ustąpiła pod wpływem leczenia. Kobiety, które wyzdrowiały, bardziej interesowały się swoimi dziećmi i bardziej się w nie angażowały – mówi Weissman. Jak mówi Weissman, w przypadku depresji rodzinnej można wiele z tym zrobić. Jeśli uda się poprawić stan matki i dziecka, to jest to duży sukces”. Obecnie bada ona wpływ depresji ojców na ich dzieci.

Mimo młodego wieku swoich synów Boschee mówi, że rozmawia z nimi o tym, jak depresja wpłynęła na jej brata i ojca, tak jak rozmawialibyśmy o tym, gdyby dziadek chorował na serce. Dla nas jest to po prostu rodzaj rozmowy. To nie jest tajemnica, to część ich rodziny i coś, czego będą musieli być świadomi dla siebie i swojej rodziny”.

PTSD, czyli zespół stresu pourazowego, i depresja to coś więcej niż tylko choroba niebieskiego języka. Mogą one wpływać na pacjenta w podobny sposób, a nawet obie choroby mogą występować w tym samym czasie.

Depresja i PTSD mają pewne wspólne objawy. W obu przypadkach możesz mieć problemy ze snem, złościć się z powodu drobiazgów lub tracić zainteresowanie ludźmi i rzeczami. Czasami mogą występować obie te choroby.

Depresja nie jest czymś, z czego można się po prostu otrząsnąć. Jest to choroba, którą można leczyć za pomocą leków lub terapii. PTSD to zaburzenie lękowe, które może wystąpić po zobaczeniu lub przeżyciu niepokojącego wydarzenia, takiego jak wojna lub wypadek. Leczenie może pomóc także w przypadku PTSD.

Depresja

Możliwe jest wystąpienie tylko jednego epizodu depresji w życiu. Jednak u większości osób cierpiących na depresję, pojawia się ona i znika na przestrzeni lat.

Może pojawić się bez żadnego ostrzeżenia. Depresja może się jednak nasilić po przejściu przez coś stresującego, np. rozwód. Może ona trwać co najmniej kilka tygodni, a smutek lub inne objawy dotykają cię częściej niż zwykle. Może się zdarzyć, że:

• odczuwać smutek lub brak nadziei

• Nie czerpiesz przyjemności z rzeczy, które zazwyczaj sprawiają Ci przyjemność, takich jak hobby czy sport

• Spać za dużo lub za mało

• Uczucie zmęczenia lub braku energii, tak że nawet drobne czynności wymagają dużego wysiłku

• Nie mają apetytu lub jedzą zbyt dużo

• Uczucie niepokoju lub niepokój

• Trudności z koncentracją umysłu i podejmowaniem decyzji

• Poczucie bezwartościowości i obwinianie się za różne rzeczy

• Często myśleć o samobójstwie lub śmierci

PTSD

Dochodzi do niego zwykle po przejściu zdarzenia zagrażającego życiu lub długotrwałej traumy, takiej jak napaść na tle seksualnym, przemoc domowa lub molestowanie dzieci. Przyczyną może być również widok czegoś strasznego, co przydarzyło się innym ludziom. Mogą na niego zachorować lekarze, policjanci i pracownicy służb ratowniczych, którzy regularnie mają do czynienia ze stresującymi sytuacjami.

Objawy stresu pourazowego mogą zacząć pojawiać się po upływie miesiąca lub kilku miesięcy od zdarzenia, które go wywołało. Mogą też nie pojawiać się przez wiele lat. Objawy PTSD dzielą się na kilka grup:

Niepożądane wspomnienia. Mogą to być:

• Wciąż pamiętać o tym, co się wydarzyło, mimo że to cię denerwuje

• Mieć retrospekcje, jakby przeżywać to na nowo

• Reaguj emocjonalnie lub fizycznie, gdy coś ci o tym przypomina

Unikanie. Możesz:

• Starać się nie myśleć lub nie mówić o tym, co się stało

• Trzymaj się z dala od ludzi, miejsc i czynności, które przypominają ci o nim

Negatywne myśli i nastroje. Możesz:

• Być zdołowany wobec siebie, innych ludzi lub świata

• Poczucie oderwania od innych ludzi, beznadziejności lub emocjonalnego odrętwienia

Zmiany w reakcjach emocjonalnych i fizycznych. Możesz:

• Łatwo dać się zaskoczyć lub przestraszyć, albo zawsze być czujnym na niebezpieczeństwo

• Robić rzeczy autodestrukcyjne, np. pić zbyt dużo alkoholu lub jeździć zbyt szybko

• Mieć problemy z zasypianiem lub koncentracją

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 4 tygodnie, sprawiają ci wiele przykrości, przeszkadzają w życiu domowym lub zawodowym, możesz być narażony na stres pourazowy.

Depresja a PTSD

Niektóre objawy depresji i PTSD nakładają się na siebie. Można też cierpieć na oba te zaburzenia w tym samym czasie. Niektóre, choć nie wszystkie, przypadki depresji mogą wystąpić po traumatycznym wydarzeniu, takim jak rozwód lub choroba.

Do podobieństw między tymi dwoma stanami należą:

• Problemy z zasypianiem lub utrzymaniem koncentracji umysłu

• Brak zainteresowania lub przyjemności z rzeczy, które wcześniej sprawiały ci przyjemność

• Drażliwość lub zły humor

• Emocjonalne odcięcie się od innych ludzi

Jak znaleźć pomoc

Jeśli cierpisz na depresję, PTSD lub oba te zaburzenia, pomocne może okazać się leczenie. Aby dowiedzieć się, co ci dolega, zacznij od lekarza. Może on zacząć od badania fizycznego i wykluczenia innych problemów zdrowotnych. Następnie może zapytać o myśli, uczucia i doświadczenia pacjenta. Może też wysłać pacjenta do doradcy.

Istnieje wiele opcji leczenia. Dobrze sprawdzają się leki na receptę i terapia rozmowa. Niektóre metody leczenia mogą jednocześnie pomóc w leczeniu depresji i PTSD. Na przykład, doradca może pomóc w pozbyciu się negatywnych myśli i nawyków oraz w zastąpieniu ich pozytywnymi.

Jeśli czujesz się tak źle, że myślisz o samobójstwie, natychmiast poszukaj pomocy. Zadzwoń do lekarza, doradcy, porozmawiaj z bliską osobą lub pastorem. Jeśli Tobie lub komuś z Twoich bliskich może grozić bezpośrednie niebezpieczeństwo, natychmiast zadzwoń pod numer 911 lub zadzwoń na linię kryzysową. Krajowy Telefon Zaufania dla Samobójców (National Suicide Prevention Lifeline) jest dostępny pod numerem 800-273-TALK (800-273-8255).

Samookaleczenia, zwane też samookaleczeniami lub samookaleczeniami, są często oznaką głębszych problemów. lekarz wyjaśnia ich przyczyny, objawy i leczenie.

Samookaleczenie, zwane też samookaleczeniem lub samookaleczaniem, definiuje się jako każde celowe uszkodzenie własnego ciała. Zazwyczaj samookaleczenie pozostawia ślady lub powoduje uszkodzenie tkanek. Samookaleczenie może wiązać się z którymś z poniższych zachowań:

• Cięcie

• Przypalanie (lub „brandzlowanie” gorącymi przedmiotami)

• Drapanie skóry lub ponowne otwieranie ran

• Wyrywanie włosów (trichotillomania)

• Uderzanie głową

• Uderzanie (młotkiem lub innym przedmiotem)

• Łamanie kości

Większość osób dokonujących samookaleczeń działa raczej w pojedynkę niż w grupie. Próbują też ukrywać swoje zachowanie.

Kto jest bardziej skłonny do samookaleczania się?

Samookaleczanie może wystąpić u osób każdej płci i rasy. Zachowanie to nie jest ograniczone przez wykształcenie, wiek, orientację seksualną, status społeczno-ekonomiczny czy religię. Istnieją jednak pewne czynniki wspólne dla osób, które się samookaleczają. Samookaleczenia zdarzają się częściej wśród:

• dorastających kobiet

• Osoby, które w przeszłości były wykorzystywane fizycznie, emocjonalnie lub seksualnie

• Osoby, u których współistnieją problemy związane z nadużywaniem substancji, zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi lub zaburzeniami odżywiania

• Osoby, które często wychowywały się w rodzinach zniechęcających do wyrażania gniewu

• Osoby, które nie potrafią wyrażać swoich emocji i nie mają dobrej sieci wsparcia społecznego

Co powoduje, że ludzie się ranią?

Do samookaleczenia dochodzi zazwyczaj wtedy, gdy ludzie stają w obliczu uczuć, które wydają się przytłaczające lub niepokojące. Osoby dokonujące samookaleczeń mogą uważać, że samookaleczenie jest sposobem na:

• Tymczasowego łagodzenia silnych uczuć, presji lub niepokoju

• Bycie prawdziwym, żywym lub odczuwanie czegoś

• Ranienie siebie, aby uniknąć impulsywnego ranienia kogoś innego

• Zdolność do odczuwania bólu na zewnątrz, a nie wewnątrz

• Kontrolowanie i radzenie sobie z bólem – w przeciwieństwie do bólu doświadczanego w wyniku przemocy fizycznej lub seksualnej

• Zapewnienie sposobu na przełamanie odrętwienia emocjonalnego (znieczulenia, które pozwala komuś ciąć bez odczuwania bólu)

• Proszenie o pomoc w sposób pośredni lub zwracanie uwagi na potrzebę pomocy

• Próby wywierania wpływu na innych poprzez manipulowanie nimi, próby sprawienia, żeby im zależało, żeby czuli się winni lub żeby się od nich odczepili

Samookaleczanie może być także odzwierciedleniem nienawiści danej osoby do samej siebie. Niektórzy samookaleczający się karzą się za silne uczucia, których zazwyczaj nie wolno im było wyrażać w dzieciństwie. Mogą też karać się za to, że w jakiś sposób są złe i nie zasługują na to. Uczucia te są wynikiem znęcania się nad innymi i przekonania, że na to zasłużyli.

Nawet jeśli istnieje możliwość, że samookaleczenie może spowodować obrażenia zagrażające życiu, samookaleczenie nie jest uważane za zachowanie samobójcze.

Jakie są rodzaje samookaleczeń?

Do najczęstszych rodzajów samookaleczeń należą:

• Częste skaleczenia i oparzenia, których nie da się wyjaśnić

• Samookaleczanie lub drapanie się

• Wbijanie igieł

• Uderzanie głową

• Uciskanie oczu

• Gryzienie palców lub ręki

• Wyrywanie sobie włosów

• Drapanie się po skórze

Oznaki ostrzegawcze samookaleczania się

Oznaki wskazujące na to, że dana osoba może się samookaleczać to:

• Noszenie spodni i długich rękawów w ciepłe dni

• Blizny (po cięciu, oparzeniu itp.) na ciele

• Pojawienie się zapalniczek, brzytew lub ostrych przedmiotów, których nie spodziewalibyśmy się w rzeczach należących do danej osoby

• Niskie poczucie własnej wartości

• Trudności w radzeniu sobie z uczuciami

• Problemy z relacjami

• Słabe funkcjonowanie w pracy, szkole lub domu

Jak diagnozuje się samouszkodzenia?

Jeśli osoba wykazuje oznaki samookaleczenia, należy skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego, który ma doświadczenie w samookaleczaniu. Specjalista ten będzie w stanie dokonać oceny i zalecić sposób leczenia. Samookaleczanie może być objawem choroby psychicznej, w tym:

• Zaburzenia osobowości (zwłaszcza zaburzenie osobowości typu borderline)

• Zaburzenia dwubiegunowe

• Duża depresja

• Zaburzenia lękowe (zwłaszcza zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne)

• Schizofrenia

Jak leczy się samouszkodzenia?

Powszechne metody leczenia samouszkodzeń obejmują:

• Psychoterapia

  może być stosowana, aby pomóc osobie przestać się samookaleczać.

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

  może być stosowana, aby pomóc osobie nauczyć się rozpoznawać wyzwalające uczucia i radzić sobie z nimi w zdrowszy sposób.

• Dialektyczna Terapia Zachowania (DBT)

  może być stosowana w celu nauczenia jednostki umiejętności tolerowania niepokoju emocjonalnego i radzenia sobie z doświadczeniami interpersonalnymi lub innymi stresującymi doświadczeniami.

• Terapie stresu pourazowego

  mogą być pomocne dla osób samookaleczających się, które w przeszłości były maltretowane lub doświadczyły kazirodztwa.

• Terapia grupowa

  umożliwia osobom rozmawianie o swoim stanie zdrowia z innymi osobami, które mają podobne problemy. Może to być pomocne w zmniejszeniu wstydu związanego z samookaleczaniem oraz we wspieraniu zdrowego wyrażania emocji.

• Terapia rodzinna

  pomaga osobie zająć się historią stresu rodzinnego związanego z zachowaniem i może pomóc członkom rodziny nauczyć się komunikować ze sobą w sposób bardziej bezpośredni i otwarty.

• Hipnoza i inne techniki relaksacyjne

  mogą być pomocne w zmniejszaniu stresu i napięcia, które często poprzedzają samookaleczenia.

• Leki

  takie jak leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne w małych dawkach, leki stabilizujące nastrój lub leki przeciwlękowe mogą być stosowane w celu zmniejszenia początkowej impulsywnej reakcji na stres. Istnieją również pewne badania dotyczące naltreksonu (blokera opiodów), który może pomóc w zapobieganiu uczuciu, którego niektórzy ludzie doświadczają po zrobieniu sobie krzywdy.

Jakie są prognozy dla osób stosujących samookaleczenia?

Rokowanie w przypadku samouszkodzeń jest różne w zależności od stanu emocjonalnego, psychologicznego lub innych diagnoz. Ważne jest, aby określić czynniki, które prowadzą do zachowań samookaleczających u danej osoby. Ważne jest także określenie, czy samookaleczanie jest jednym z objawów konkretnego zaburzenia osobowości, które wymaga leczenia.