Lekarz mówi ci.

Kiedy długie noce powodują, że na twarzy pojawia się zmęczenie, może to oznaczać sezonową chorobę afektywną (SAD). Oto kilka wskazówek, które pomogą zwalczyć zimowego bluesa.

Żywność, która zwalcza zimową depresję

Długie noce i zmęczona twarz mogą oznaczać sezonową chorobę afektywną (SAD). Oto kilka wskazówek, które pomogą zwalczyć zimowego bluesa.

Od lekarza Archiwum

Zimowy smutek może sprawić, że nie tylko poczujesz się przygnębiony, ale także zaczniesz sięgać po słodycze. Nie daj się wciągnąć w to błędne koło.

Choroba afektywna sezonowa (SAD) to forma depresji, która dotyka 25 milionów Amerykanów, głównie kobiet. Przeprowadzono wiele badań nad tym tajemniczym zaburzeniem.

W pewnym uproszczeniu, brak światła w zimie może powodować obniżenie poziomu serotoniny, substancji chemicznej poprawiającej nastrój, która reguluje łaknienie i dobre samopoczucie.

Produkcja serotoniny wzrasta wraz ze wzrostem ilości światła, co oznacza, że szary mrok wdzierający się przez okno nie pobudza produkcji substancji poprawiających samopoczucie.

Niektóre objawy to depresja, maraton drzemek, niska samoocena, obsesyjne przywiązywanie wagi do drobiazgów, drażliwość, nieśmiałość i ataki paniki. Osoby cierpiące na sezonowe zaburzenie afektywne mogą również słabo spać (choć przez wiele godzin), częściowo dlatego, że nie mają wystarczającej ilości serotoniny, która przekształca się w substancję nasenną – melatoninę.

Objawy mogą być od łagodnych do ciężkich, a całkowity powrót do zdrowia następuje zazwyczaj około kwietnia lub maja – gdy dni stają się dłuższe.

Leczenie obejmuje terapię światłem i/lub leki. Istnieją jednak rzeczy, które można zrobić samemu, a które pomogą zwiększyć poziom serotoniny.

3 sposoby na podniesienie poziomu serotoniny

Mgr Julia Ross jest dyrektorem Recovery Systems Clinic w San Francisco oraz autorką książek The Mood Cure (Kuracja nastroju) i The Diet Cure (Kuracja dietetyczna). Mówi doktorowi, że są trzy sposoby na to, by podnieść poziom serotoniny:

• Wystaw się na działanie jasnego światła w pomieszczeniach. Jest to podstawa leczenia zaburzeń afektywnych sezonowych. Dostępnych jest wiele drogich lamp. Ross twierdzi, że 300-watowa żarówka w odległości trzech stóp przez 20 minut trzy razy dziennie może pomóc, choć wzrost serotoniny może być tymczasowy.

• Ćwiczenie. Jest to bardzo trudne do wykonania, gdy jest się uwikłanym w cykl choroby afektywnej sezonowej. Jeśli jednak zmusisz się, by zacząć, 15-20 minut tańca przy radiu lub szybkiego spaceru może zmniejszyć ochotę na słodycze i poprawić nastrój.

• Jedz mądrze. Oznacza to odsuwanie resztek ciasta i jedzenie rozsądnych węglowodanów, które pobudzają wydzielanie serotoniny. Słodycze i węglowodany proste, takie jak biały ryż i białe pieczywo, szybko podnoszą poziom cukru we krwi, zalewają insuliną, a potem wpędzają w dołek. Rozsądne odżywianie się oznacza również uważanie na kofeinę, która hamuje wydzielanie serotoniny. „Jeśli musisz wypić kawę, zostaw ją na czas po posiłku” – mówi Ross.

Więcej wskazówek żywieniowych dotyczących poprawy nastroju w zimie

Ross poleca również suplement diety o nazwie 5HTP (5-hydroksytryptofan), który podnosi poziom serotoniny. Nie jest on przeznaczony dla wszystkich – przeczytaj uważnie etykietę. Na przykład, osoby z problemami sercowymi nie powinny go przyjmować. Pamiętaj również, że suplementy takie jak ten nie są tak ściśle regulowane przez rząd i mogą zawierać wątpliwe substancje. Ross twierdzi, że 5HTP powinno być przyjmowane tylko przez krótki okres, aby podnieść poziom serotoniny, który następnie pozostanie podwyższony. „Nie zażywa się go na zawsze” – mówi.

Białko powinno być spożywane trzy razy dziennie. Inną dobrą zasadą jest spożywanie czterech filiżanek warzyw w jasnych kolorach dziennie. „To wystarczy, aby wypełnić (wybaczcie wyrażenie) pojemnik na lody o pojemności jednej kwarty”. Warzywa to węglowodany, ale takie, które powoli dostarczają się do twojego organizmu.

Samantha Heller, MS, RD, starszy dietetyk kliniczny w NYU Medical Center, mówi lekarzowi, że najlepiej jest zastąpić owoce ciastkami i lodami czekoladowymi. Ogólnie rzecz biorąc, dobre węglowodany zawarte w warzywach, owocach i fasoli podnoszą poziom energii.

„Jeśli martwisz się o przyrost masy ciała w miesiącach zimowych” – mówi Heller – „powinieneś otrzymać plan zdrowego odżywiania od zarejestrowanego dietetyka”.

Czas to też wszystko

Modne jest namawianie ludzi do spożywania pół tuzina małych posiłków dziennie, ale jest to indywidualna preferencja, mówi Heller.

„Jeśli jesz obiad o pierwszej i wiesz, że kolację zjesz dopiero o ósmej, możesz potrzebować przekąski. Jeśli na lunch zjesz śmieciowe jedzenie, o czwartej będziesz już szukać czekolady”.

Namawia ludzi, by spróbowali wyeliminować na dwa tygodnie wszystkie białe, skrobiowe pokarmy – chleb, ryż, ziemniaki. „Będziecie zaskoczeni, jak dobrze się poczujecie” – mówi. „Ale musisz się tego trzymać, żeby zobaczyć różnicę”.

Nawet jako dietetyk przyznaje, że doświadczyła czegoś zupełnie przeciwnego. „Odwiedziłam mamę i kupiłam babeczkę dla niej i dla siebie” – opowiada. „Po ich zjedzeniu czułam się jak po zażyciu narkotyków”.

To kolejna rzecz związana z sezonowym zaburzeniem afektywnym – dołki są niższe. Jeśli masz już niedobór serotoniny, to, co jesz, będzie miało większy wpływ niż latem.

Produkty spożywcze, które warto mieć pod ręką

Jeśli cierpisz na sezonową chorobę afektywną, możesz być zbyt nakręcony, by biec do sklepu. Może się to udać, jeśli będziesz mieć w spiżarni dość zdrowych produktów. Oto kilka propozycji:

Popcorn Płatki owsiane (oryginalne, nie deserowe) Orzechy Białka jaj do omletów Masło orzechowe Umyte warzywa Owoce Pełnoziarniste krakersy i pieczywo Indyk delikatesowy Twarożek

Zapomnij o świecach. W zimie na kolację potrzeba 300 watów, trzymaj klosz!

Badania wykazują, że ćwiczenia fizyczne są silnym środkiem antydepresyjnym. Może działać nawet lepiej niż leki.

Odejdź od bluesa

Nigdy nie jest za późno

Medically Reviewed by Craig H. Kliger,?MD From the doctor Archives

25 grudnia 2000 r. – Claire Urmson rozpoczęła trening siłowy kilka lat temu, aby odzyskać sprawność po wypadku. Ku jej zaskoczeniu, poprawa, którą odczuła, wykraczała daleko poza jej bezpośredni problem fizyczny. „Nie jestem osobą, która uwielbia ćwiczenia” – mówi 66-letnia Urmson. „Ale naprawdę uwielbiam to, jak się czuję”.

Najnowsze badania fińskie rzeczywiście dołączają do coraz większej liczby badań sugerujących, że ćwiczenia fizyczne mogą przynosić silne korzyści psychologiczne. Naukowcy przebadali 663 mieszkańców Finlandii w wieku 65 lat i więcej w 1988 roku i ponownie w 1996 roku. Z upływem czasu intensywność ćwiczeń fizycznych (definiowanych w trzech kategoriach: wykonywanie niezbędnych czynności, regularne spacery i intensywne ćwiczenia fizyczne, w kolejności rosnącej trudności) malała wraz z wiekiem, a spadek ten wiązał się z nasileniem objawów depresji. Badacze doszli zatem do wniosku, że ograniczenie ćwiczeń fizycznych zwiększa ryzyko wystąpienia depresji u starszych dorosłych.

Badanie miało pewne ograniczenia. Na przykład okoliczności, które utrudniały ćwiczenia, mogły same w sobie być przygnębiające – stwierdzili badacze. Wielu ekspertów uważa jednak, że ćwiczenia fizyczne mają bezpośredni wpływ na depresję – i to nie tylko u osób starszych.

„Wyniki badań są takie same u osób starszych, jak i u młodszych: Ćwiczenia zmniejszają depresję” i lęk – mówi dr Daniel Landers, profesor regent na wydziale nauk o ćwiczeniach i wychowania fizycznego Uniwersytetu Stanowego Arizony.

Niektórzy naukowcy uważają, że ćwiczenia fizyczne mogą zwiększać stężenie w krwiobiegu (a więc i w mózgu) neuroprzekaźników serotoniny i noradrenaliny, podobnie jak niektóre leki przeciwdepresyjne. W niedawnym badaniu przeprowadzonym w Centrum Medycznym Uniwersytetu Duke’a wśród osób w wieku 50-77 lat cierpiących na depresję kliniczną naukowcy stwierdzili, że regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych korzystnie wpłynęło na zmniejszenie depresji w okresie 16 tygodni, zarówno w porównaniu z przyjmowaniem leku przeciwdepresyjnego Zoloft (powszechnie przepisywanego inhibitora wychwytu zwrotnego serotoniny), jak i z połączeniem przyjmowania leku i ćwiczeń fizycznych.

Sześć miesięcy po zakończeniu badania Duke’a badacze przeprowadzili drugą turę wywiadów z uczestnikami, aby dowiedzieć się, jak sobie radzą. Co niezwykłe, naukowcy odkryli, że osoby należące do grupy stosującej wyłącznie ćwiczenia fizyczne były znacznie mniej narażone na nawrót dużej depresji niż osoby, które przyjmowały leki lub łączyły leki z ćwiczeniami fizycznymi.

Badacze przypuszczali, że osoby, które przypisywały poprawę stanu zdrowia psychicznego swoim osobistym wysiłkom, mogły czuć się silniejsze – i w związku z tym mniej prawdopodobne było, że powrócą do depresji – niż osoby, które przypisywały poprawę stanu zdrowia przyjmowaniu tabletek.

Obecnie Duke przeprowadza nowe badanie, aby dokładniej zbadać tę kwestię. Na przykład, w jakim stopniu korzyści dla grupy ćwiczącej wynikały ze wsparcia społecznego związanego ze spotkaniem z innymi ludźmi w celu wykonywania ćwiczeń? W nowym badaniu wezmą udział zarówno osoby ćwiczące w domu, jak i te, które ćwiczą w grupach.

Badacze z Duke chcą się również skupić na niedawno odkrytym zjawisku zwanym „depresją naczyniową”. Uważają oni, że uszkodzenie naczyń doprowadzających krew do mózgu może być przyczyną nawet jednej trzeciej przypadków depresji. Uważają oni, że jeśli depresja jest spowodowana takimi podstawowymi problemami hydraulicznymi, rozwiązania farmaceutyczne mogą okazać się mniej skuteczne niż ćwiczenia, które pomagają przeciwdziałać chorobom układu krążenia.

Depresja u osób starszych stanowi szczególny problem, ponieważ może być mylona z demencją lub innymi dolegliwościami związanymi z wiekiem, a nie z potencjalnie uleczalną chorobą. I chociaż nie jest jasne, czy sam wiek podeszły zwiększa ryzyko wystąpienia depresji, to jednak dolegliwości fizyczne, które dotykają wielu ludzi w miarę starzenia się, mogą wywołać taką reakcję. Podobnie jest z niektórymi lekami.

Beth Ellis, 69 lat, uważa, że koleżeństwo podczas ćwiczeń w miejscowej YMCA jest jednym z czynników, które działają na nią pozytywnie. „Jest coś takiego w ćwiczeniu w grupie, co podnosi na duchu” – mówi. „To coś w rodzaju poczucia wspólnoty”.

Co więcej, mówi: „Z mojego doświadczenia wynika, że ćwiczenia fizyczne są najsilniejszym środkiem antydepresyjnym, jaki można sobie wyobrazić. Od czasu do czasu brałam Prozac w naprawdę złych okresach i to mi pomagało”. Ale za każdym razem, gdy go bierze, chce w końcu odstawić leki, a „ćwiczenia są jedną z rzeczy, które pozwalają mi poradzić sobie z tym samemu”.

Ćwiczenia fizyczne nie są dla Ellis sprawą prostą. Choruje na chorobę Charcota-Marie-Tootha, nieuleczalną chorobę neurologiczną, która pogarsza czucie i kontrolę motoryczną w dłoniach, stopach i kończynach, prowadząc do osłabienia mięśni na skutek ich nieużywania. Ellis była kiedyś zapaloną biegaczką, ale wraz z postępem choroby bieganie stało się niemożliwe.

Utrata możliwości biegania była dla Ellis poważnym ciosem i prawdopodobnie wywołała depresję. Teraz chodzi do YMCA na trening siłowy, ćwiczy na maszynie do cross-trainingu i uprawia dance aerobik.

„Wciąż jestem na arenie” – mówi Ellis. „Jestem przekonany, że to naprawdę pomaga. Jeśli z jakiegoś powodu nie mogę ćwiczyć, czuję się naprawdę źle”.

Naukowcy wciąż zastanawiają się, dlaczego tak się dzieje. Czy ćwiczenia wpływają na chemię mózgu? Czy to wzrost poczucia własnej wartości? Czy chodzi o wspólnotę, jaką ludzie zyskują, gdy ćwiczą razem? A może wszystkie powyższe czynniki?

Urmson przyznaje, że pytania te są interesujące. Ale najważniejsze jest to, co mówi: Ćwiczenia fizyczne poprawiają jej samopoczucie.

Czy od czasu, gdy po raz pierwszy zaczęła ćwiczyć po wypadku, nie zwolniła tempa? „Śmiejąc się, mówi: „Boję się przestać”.

David R. Dudley mieszka w Berkeley, Kalifornia. Jego opowiadania ukazywały się w The New Physician i The San Jose Mercury News.

Twój ojciec, 66-letni wdowiec na emeryturze, mieszka sam. Ostatnio zrezygnował z cotygodniowej gry w karty i nie widuje się z przyjaciółmi.

Walka z depresją

W przypadku depresji u osób starszych istnieje wiele możliwości leczenia.

Christine Cosgrove Od lekarza Archiwum

Twój tata ma 66 lat i jest emerytowanym wdowcem, mieszka sam. Ostatnio zrezygnował z cotygodniowej gry w karty i nie widuje się z przyjaciółmi.

Czy to może być depresja?

Możliwe. George Grossberg, profesor Samual Fordyce i dyrektor Oddziału Psychiatrii Geriatrycznej w St. Louis School of Medicine, twierdzi, że jeśli ktoś jest wystarczająco zestresowany, może zachorować na depresję. Nie jest więc zaskoczeniem, że depresja dotyka od 13 do 27% osób w wieku 65 i więcej lat, a jeszcze większy odsetek stanowią osoby przebywające w szpitalach i domach opieki.

Podłoże depresji

„Przystosowanie się do tego ostatniego etapu życia jest dużym wyzwaniem” – mówi Grossberg. „Dla wielu osób nie ma rodziny, pojawiają się problemy finansowe, utrata bliskich i przyjaciół. Jest to również okres życia, w którym ludzie wspominają i analizują swoje życie. Zazwyczaj jest to zdrowe, ale niektórzy nie są w stanie zaakceptować swojego życia takim, jakim je przeżyli, a ich poczucie własnej wartości spada”.

Jeśli się nad tym zastanowić” – dodaje dr Mary Pipher, psychoterapeutka z Lincoln w stanie Neben i autorka książki „Another Country: The Emotional Terrain of Our Elders (Riverhead Books, 1999), „są oni tak naprawdę ofiarami traumy. Wielu z nich straciło kolegów, przyjaciół, zdrowie, przyzwyczajenia i domy”.

Badania prowadzone nad książką doprowadziły Pipher do wniosku, że wielu „starych-starych”, jak określa osoby starsze, które zaczęły tracić zdrowie, cierpi na depresję z powodu zmian zachodzących w naszym społeczeństwie. Ludzie żyją dłużej, ale często mieszkają z dala od swoich rodzin. Babcia nie ma już swojego pokoju w domu rodzinnym, nie odgrywa roli opiekuna dziecka ani nie przygotowuje rodzinnych posiłków. Zamiast tego żyje sama, odizolowana, samotna i z niewielkimi szansami na poczucie się użyteczną lub ważną w kulturze zorientowanej na młodzież.

Nie jesteśmy wystarczająco empatyczni w stosunku do naszych starych” – mówi Pipher. „Potrafimy zrozumieć nieco naszych 14-latków, ponieważ pamiętamy, jak to było mieć 14 lat. Ale nigdy nie mieliśmy 85 lat” – mówi i „sama myśl o tym, jak może wyglądać starość, napawa nas niepokojem”.

Nacisk, jaki kultura kładzie na niezależność, sprawia, że starość staje się doświadczeniem szczególnie niegodnym. Osoby starsze mogą już nie być w stanie chodzić ani prowadzić samochodu, co sprawia, że czują się uciążliwe.

To, co musimy zrobić indywidualnie i jako kultura, to znaleźć sposób, aby powiedzieć: 'To dla nas zaszczyt, że możemy się tobą opiekować'” – mówi Pipher.

Wybór leczenia

Jeśli w rozwoju depresji u osób starszych odgrywają rolę czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne, to leczenie depresji musi uwzględniać wszystkie te czynniki.

Lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwdepresyjnych oraz psychoterapię. Charles Reynolds III, profesor psychiatrii i neurobiologii na University of Pittsburgh Medical Center, twierdzi, że depresję u osób starszych leczy się zwykle przez okres od sześciu do 12 miesięcy. W swoim badaniu, opublikowanym w numerze czasopisma Journal of the American Medical Association z 5 stycznia 1999 r., Reynolds stwierdził, że stosowanie zarówno leków, jak i terapii zapobiegło nawrotom choroby u 80% pacjentów w okresie trzech lat.

Pipher uważa, że psychoterapia najlepiej sprawdza się w przypadku osób starszych, które są samotne, słowne i chętne do spróbowania czegoś nowego – co, jak przyznaje, niezbyt często pasuje do profilu osoby cierpiącej na depresję. Osoby starsze, w przypadku których psychoterapia przyniosła najlepsze efekty, były pogodne, ale samotne, więc relacja ze mną była dla nich ważna” – mówi. „Traktują mnie bardziej jak swoją córkę niż jak terapeutę”.

Poza tradycyjnymi metodami leczenia

Leki i terapia nie są najlepszym rozwiązaniem dla każdego. Popchnęłam moją matkę, która pracowała jako lekarz, na terapię, podczas gdy tak naprawdę potrzebowała poczucia, że jest użyteczna i ważna w społeczeństwie” – mówi Pipher. Powinnam była zasugerować, żeby zaangażowała się w program szkolny, w ramach którego czytała dzieciom, albo żeby więcej pracowała w centrum seniora”.

W zależności od stopnia depresji pomocne mogą być różne działania. Można na przykład zapisać się do grupy wsparcia (poproś lekarza o skierowanie) lub pomagać w trenowaniu drużyny sportowej. Pipher uważa, że posiadanie zwierząt domowych i praca w ogrodzie również mogą złagodzić łagodną depresję. Cała sztuka polega na tym, by połączyć osoby starsze z rzeczami, które kochają i pozwolić im czuć się potrzebnymi” – mówi Pipher.

Ponieważ niektóre dzieci z depresją wydają się szczęśliwe, rozpoznanie depresji u dzieci może być trudne. Jednak wiele dzieci cierpiących na depresję popełnia samobójstwo, co sprawia, że rozpoznanie ma kluczowe znaczenie.

Depresja dziecięca: Kwestia życia lub śmierci

Ponieważ niektóre dzieci z depresją wydają się szczęśliwe, diagnoza depresji u dzieci może być trudna. Jednak wiele dzieci cierpiących na depresję popełnia samobójstwo, co sprawia, że diagnoza ma kluczowe znaczenie.

By Peggy Peck From the doctor Archives

Dzieciństwo nie jest powszechnie szczęśliwym okresem, a dla 3% do 8% dzieci depresja będzie częścią doświadczenia dorastania. Na szczęście dzieci cierpiące na depresję zazwyczaj reagują na leczenie, a leczenie to może stanowić różnicę między życiem a śmiercią – twierdzą eksperci.

Choć łatwo jest zrzucić winę za depresję dziecięcą na życie w XXI wieku – zbyt wiele stresu, zbyt mało „jakościowego czasu” dla rodziny, zbyt wiele kontaktu z przemocą, zbyt mało dalszej rodziny i zbyt wiele dzieci rozwodników – w rzeczywistości depresja prawdopodobnie prześladuje dzieci od pokoleń. Na przykład XIX-wieczny amerykański poeta Henry Wadsworth Longfellow w często cytowanym wierszu The Children’s Hour pisze o „grobowej Alice”, której towarzyszą „roześmiana Allegra i Edith o złotych włosach”. Czytelnicy z każdej epoki są przekonani, że „Grobowa Alicja” nie jest szczęśliwym dzieckiem.

Eksperci mówią lekarzom, że depresja dziecięca nie jest niczym nowym, ale „nowe” jest uświadomienie sobie, że dzieci z depresją są w znacznym stopniu zagrożone samobójstwem i że dzieci z depresją, nawet te z depresją dwubiegunową – charakteryzującą się wahaniami nastroju od „manii” do depresji – spełniają szereg określonych kryteriów.

Depresja dziecięca: Jak rozpoznać?

Joan Luby, profesor nadzwyczajny psychiatrii w Washington University at St. Louis School of Medicine, mówi lekarzowi, że nawet u dzieci w wieku przedszkolnym „depresja jest dość łatwo definiowalna” i spełnia kryteria zawarte w DSM-IV, podręczniku psychiatrii opisującym objawy chorób psychicznych. Jednak kryteria te, mówi Luby, „muszą być przetłumaczone” w taki sposób, aby można je było zastosować u dzieci.

Na przykład bardzo małe dzieci będą wiedziały, że coś jest nie tak, ale mogą nie być w stanie wyrazić tego problemu. W takich przypadkach Luby twierdzi, że trafną diagnozę można „uzyskać, przeprowadzając wywiad z rodzicami, obserwując dziecko i wykorzystując wywiady z lalkami”. Jak mówi, dziecko można zachęcić do mówienia o uczuciach za pomocą lalki. Z kolei wywiady z rodzicami i obserwacje mogą dostarczyć informacji o tym, co według Luby jest najbardziej specyficznym objawem depresji wczesnodziecięcej: anhedonii, czyli niezdolności do odczuwania radości lub przyjemności. Luby twierdzi, że kiedy badała 174 dzieci, „anhedonia nigdy nie występowała u dzieci, które nie miały depresji”.

Problem polega jednak na tym, że podczas gdy dorośli z depresją kliniczną rzadko wyglądają na szczęśliwych, dzieci z depresją często wyglądają na szczęśliwe, mówi psychiatra dziecięcy David Fassler. Mówi on lekarzowi: „Dzieci prezentują się w bardzo różny sposób. Czasami dzieci zachowują się tak, jak dorośli z klasyczną depresją – są wycofane, smutne, płaczliwe i mają problemy ze snem. Innym razem są drażliwe, nie mogą usiedzieć w miejscu i mają problemy z koncentracją. A czasami „wyglądają” na szczęśliwych”. Fassler jest rzecznikiem prasowym Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Amerykańskiej Akademii Psychiatrii Dzieci i Młodzieży.

Luby zgadza się z tym i zauważa, że dzieci są „z natury radosne i często nie sprawiają wrażenia wyraźnie smutnych”. Dodaje również, że ich smutek nie jest stały. Smutek jest często przerywany przez normalne okresy nastroju, więc może zostać przeoczony. Dlatego też, zamiast próbować mierzyć smutek, Luby mierzy brak radości poprzez angażowanie rodziców w gry i scenariusze, które „są specjalnie zaprojektowane, aby wywoływać radość”. Luby twierdzi również, że najbardziej wiarygodnym wskaźnikiem depresji dziecięcej są „raporty rodziców”.

Dr Michael Naylor, dyrektor oddziału psychiatrii dzieci i młodzieży na Uniwersytecie Illinois w Chicago, również twierdzi, że dzieci z depresją rzadziej tracą apetyt i częściej mają problemy z zasypianiem, a nie budzą się w środku nocy.

Nie ma magicznych pigułek

Naylor twierdzi, że zdiagnozowanie depresji jest tak trudne, jak jej zdiagnozowanie, a leczenie może być jeszcze trudniejsze.

Mówi on lekarzowi, że większość psychiatrów postępuje zgodnie z „Teksańskim algorytmem leczenia dzieci”, który określa sposób leczenia krok po kroku. Mówi, że plan zaleca Prozac jako lek pierwszego rzutu, ponieważ jest tak mało badań nad skutecznością i bezpieczeństwem leków przeciwdepresyjnych u dzieci, że „badania są tak naprawdę jednoznaczne tylko w przypadku jednego leku, a tym lekiem jest Prozac, który okazał się skuteczniejszy niż placebo”.

Według niego inne badanie sugeruje, że Zoloft jest również skuteczniejszy niż placebo, ale różnica nie była tak duża jak w badaniach nad Prozakiem.

Jednak ostatnio o lekach przeciwdepresyjnych zrobiło się głośno z powodu obaw, że mogą one mieć związek z nasileniem myśli samobójczych lub popełnianiem samobójstw u dzieci i nastolatków. Obawy te skłoniły FDA do zażądania od producentów 10 leków przeciwdepresyjnych umieszczenia na ich produktach etykiet ostrzegawczych. Nowe etykiety, które pojawią się na lekach Prozac, Zoloft, Paxil, Luvox, Celexa, Lexapro, Wellbutrin, Effexor, Serzone i Remeron, ostrzegają przed możliwością popełnienia samobójstwa, pogłębieniem depresji, lęków i ataków paniki u dorosłych i dzieci. FDA podała w komunikacie, że nie jest jeszcze jasne, czy leki przeciwdepresyjne przyczyniają się do pojawienia się myśli i zachowań samobójczych, ale zaleca ścisłe monitorowanie wszystkich pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne.

Na początku tego miesiąca w British Medical Journal ukazała się analiza sześciu badań, w których uczestniczyło 940 dzieci i młodzieży przyjmujących Paxil, Effexor, Zoloft, Prozac lub placebo. W analizie tej badacze stwierdzili, że korzyści ze stosowania leków przeciwdepresyjnych są wyolbrzymiane. Wyrazili również zaniepokojenie, że leczenie farmakologiczne, często uważane za łatwiejsze i mniej pracochłonne, zbyt często zastępuje sprawdzone techniki, takie jak terapia poznawczo-behawioralna.

Wszyscy eksperci, z którymi rozmawiał doktor, są zgodni, że do leczenia depresji u dzieci potrzeba czegoś więcej niż tylko pigułki – nawet bardzo dobrej pigułki.

Dobre leki dzięki starannemu monitorowaniu

Victor Fornari MD, zastępca przewodniczącego ds. edukacji i szkoleń na oddziale psychiatrii w North Shore University Hospital na Long Island, twierdzi, że ma wątpliwości, czy jakikolwiek psychiatra uznałby same leki za dobry plan leczenia.

Mówi on lekarzom, że dziecko z depresją wymaga kompleksowego podejścia, które obejmuje opiekę wspierającą, terapię rodzinną i leki. Co więcej, dzieci przyjmujące leki przeciwdepresyjne wymagają bardzo ścisłego monitorowania. „Kiedy zaczynam podawać dziecku leki przeciwdepresyjne, mówię mu, żeby przyszło następnego dnia, potem za trzy dni, a następnie co tydzień”. Mówi, że cotygodniowe wizyty są kontynuowane do czasu, aż będzie miał pewność, że lek działa, a dawka jest odpowiednia.

Fornari twierdzi jednak, że u większości dzieci leki przeciwdepresyjne stanowią ważną część leczenia i „mogą stanowić różnicę między dzieckiem, które chodzi do szkoły, a tym, które nie chodzi”.

Michael Faenza, prezes i dyrektor generalny Narodowego Stowarzyszenia Zdrowia Psychicznego z siedzibą w Alexandrii (Va), powiedział lekarzowi, że jego grupa szacuje, iż „jeden na ośmiu nastolatków cierpi na depresję. Pomyśl o tym, to dzieci w każdej klasie”.

Zgadza się, że leki przeciwdepresyjne wydają się działać u większości dzieci, choć zauważa, że nadal nie jest jasne, czy leki te wiążą się ze zwiększonym ryzykiem samobójstw. „Od 1960 roku odsetek samobójstw wśród młodych ludzi wzrósł trzykrotnie” – mówi. „Znaczna część tego wzrostu nastąpiła przy braku leczenia przeciwdepresyjnego”.

Faenza mówi, że jego grupa obawia się, że ostatnie nagłówki o samobójstwach i lekach antydepresyjnych powstrzymają rodziców przed szukaniem leczenia dla swoich dzieci, co może mieć katastrofalne skutki, ponieważ „tylko około jedno na troje dzieci, które potrzebują opieki psychiatrycznej, otrzymuje ją obecnie”.

Faenza twierdzi, że pilnie potrzeba więcej badań nad działaniem leków antydepresyjnych i innych metod leczenia, takich jak terapia rozmowa. Jego zdaniem badania te są potrzebne już teraz.

Jednym z lekarzy, który zgadza się z tą pilną potrzebą, jest wykształcony na Harvardzie pediatra Neal Bahr, który obecnie jest producentem wykonawczym programu telewizyjnego Law and Order: SVU. Bahr opowiada lekarzowi, że postanowił udramatyzować problem dzieci cierpiących na depresję w programie wyemitowanym w zeszłym roku. W programie tym 14-latek ma „reakcję maniakalną” na leki przeciwdepresyjne.

Chociaż leki przeciwdepresyjne są bardzo wskazane, gdy są właściwie stosowane, Bahr mówi, że chciał zilustrować potencjalne zagrożenia, gdy leki nie są właściwie stosowane, a pacjent nie jest pod ścisłą kontrolą. „Myślę, że potrzebujemy więcej badań na temat tego, jak te leki wpływają na rozwijające się mózgi, a dopóki ich nie przeprowadzimy, musimy zachować ostrożność” – mówi.

Co z terapią rozmowną?

Częścią tej ostrożności jest dostosowanie leczenia do wieku, mówi Luby. Zauważa, że nie ma badań, które wykazałyby skuteczność terapii słownej u bardzo małych dzieci, ale twierdzi, że jest bardzo możliwe, że najmłodsze dzieci są szczególnie podatne na terapię, ponieważ ich mózgi wciąż się rozwijają i zmieniają.

U najmłodszych dzieci terapia przez zabawę jest zwykle pierwszą opcją leczenia. W terapii zabawowej wykorzystuje się lalki i zabawki oraz rysunki, aby pomóc dzieciom otworzyć się. Zazwyczaj potrzebnych jest kilka sesji, a rodzice powinni zdawać sobie sprawę z tego, że liczba sesji będzie prawdopodobnie związana z nasileniem depresji. Nierzadko dzieci muszą odbywać cotygodniowe sesje przez okres od trzech do sześciu miesięcy.

Starsze dzieci mogą odnieść korzyści z bardziej tradycyjnych metod terapii rozmownej, takich jak terapia poznawczo-behawioralna, znana również jako CBT. Podejście to łączy terapię „myślenia” z terapią behawioralną. Celem jest modyfikacja nastroju poprzez zmianę myślenia.

Jedną z metod jest Terapia Poznawczo-Behawioralna Skoncentrowana na Dziecku i Rodzinie (Child and Family Focused Cognitive Behavioral Therapy), która obejmuje 12 sesji z udziałem dziecka, rodzeństwa i rodziców. Metoda ta została opracowana specjalnie z myślą o dzieciach, u których zdiagnozowano zaburzenie dwubiegunowe – z epizodami depresji i manii. Objawy manii to między innymi zawyżone poczucie własnej wartości, zmniejszone zapotrzebowanie na sen i nadmierne mówienie. Terapię opracował dr Mani N. Pavuluri z Uniwersytetu Illinois w Chicago, który twierdzi, że może być ona stosowana zarówno u małych dzieci, jak i u nastolatków. Co więcej, sesje można planować co tydzień lub przeprowadzać je w odstępach od dwóch do czterech tygodni.

Pavuluri mówi, że to podejście można opisać jako RAINBOW: R – rutyna; A – regulacja afektu; I – mogę to zrobić; N – brak negatywnych myśli lub życie w teraźniejszości; B – bądź dobrym przyjacielem lub zrównoważony styl życia dla rodziców; O – „jak możemy to rozwiązać?”; oraz W – sposoby uzyskania wsparcia.

Bahr zauważa, że w jego programie telewizyjnym dziecko z depresją brało udział w brutalnym przestępstwie, co – jak twierdzi – może się zdarzyć, jeśli dzieci nie otrzymają odpowiedniej terapii. Mówi, że jego prawdziwym przesłaniem dla widzów jest to, które poparłaby większość ekspertów: „Chcę, aby każde dziecko, które potrzebuje leczenia, zostało poddane pełnej i kompleksowej ocenie psychiatry dziecięcego”.

14 kwietnia 2004 r.