Lekarz omawia przyczyny, objawy i leczenie wysięku osierdziowego — nieprawidłowej ilości płynu pomiędzy sercem a workiem otaczającym serce.

Osierdzie jest twardym i warstwowym workiem. Kiedy serce bije, łatwo się w nim przesuwa. Zazwyczaj pomiędzy dwoma warstwami worka znajduje się 2 do 3 łyżek przejrzystego, żółtego płynu osierdziowego. Płyn ten pomaga sercu łatwiej poruszać się w worku.

Jeśli masz wysięk w osierdziu, znajduje się tam znacznie więcej płynu. Małe mogą zawierać 100 mililitrów płynu. Bardzo duże mogą mieć ponad 2 litry.

Powoduje

W większości przypadków do wysięku prowadzi zapalenie worka osierdziowego, stan zwany zapaleniem osierdzia. W miarę jak dochodzi do zapalenia, produkowana jest większa ilość płynu.

Infekcje wirusowe są jedną z głównych przyczyn zapalenia i wysięku, do którego prowadzi. Do zakażeń tych należą:

• Cytomegalowirus

• Coxsackieviruses

• Echowirusy

• Zakażenie wirusem HIV

• Lupus

• Gruźlica

W tych przypadkach, leczenie choroby podstawowej często pomaga w leczeniu wysięku.

Inne warunki, które mogą powodować te wysięki obejmują:

• Rak

• Uszkodzenie worka lub serca w wyniku zabiegu medycznego

• Zawał serca

• Ciężka niewydolność nerek, zwana również mocznicą

• Choroby autoimmunologiczne (toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów i inne)

• Zakażenia bakteryjne, w tym gruźlica

W wielu przypadkach nie można znaleźć żadnej przyczyny. Lekarz może nazwać je idiopatycznymi wysiękami osierdziowymi.

Symptomy

Gdy zapalenie worka powoduje wysięk w osierdziu, głównym objawem jest ból w klatce piersiowej. Może się on nasilać przy głębokim oddychaniu, a poprawiać przy pochylaniu się do przodu.

Inne objawy mogą obejmować:

• Gorączka

• Zmęczenie

• Bóle mięśniowe

• Duszność

• Nudności, wymioty i biegunka (jeśli masz wirusa)

W przypadku braku zapalenia worka osierdziowego często nie występują żadne objawy.

Duże, poważne wysięki w osierdziu lub mniejsze, które rozwijają się szybko, mogą powodować objawy obejmujące:

• Duszność

• Palpitacje (uczucie, że serce wali lub bije szybko)

• Światłowstręt lub omdlenie

• Chłodna, wilgotna skóra

Wysięk w osierdziu z tymi objawami jest stanem nagłym i może zagrażać życiu.

Diagnoza

Ponieważ często nie powodują one żadnych objawów, są często wykrywane po nieprawidłowych wynikach rutynowych badań. Badania te mogą obejmować:

Badanie fizyczne: Lekarz może usłyszeć nieprawidłowe dźwięki nad sercem, które mogą sugerować stan zapalny. Jednak wysięki osierdziowe zazwyczaj nie mogą być wykryte podczas badania fizykalnego.

Elektrokardiogram (EKG): Elektrody umieszczone na klatce piersiowej śledzą aktywność elektryczną serca. Pewne wzorce na EKG mogą sygnalizować wysięk w osierdziu lub zapalenie, które do niego prowadzi.

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej: Sylwetka serca na jednym z nich może być powiększona. Jest to oznaka wysięku osierdziowego.

W przypadku podejrzenia wysięku, najlepszym testem potwierdzającym jest echokardiogram (USG serca), ponieważ lekarz z łatwością dostrzeże nadmiar płynu.

Po zidentyfikowaniu wysięku określa się jego wielkość i nasilenie. W większości przypadków jest on niewielki i nie powoduje poważnych problemów. Jeśli jest duży, może uciskać serce i utrudniać jego zdolność do pompowania krwi. Stan ten, zwany tamponadą serca, jest potencjalnie niebezpieczny dla życia.

Aby znaleźć przyczynę wysięku w osierdziu, lekarz może pobrać próbkę płynu osierdziowego. W tym zabiegu, zwanym perikardiocentezą, lekarz wprowadza igłę przez klatkę piersiową, do płynu osierdziowego i pobiera trochę płynu.

Leczenie

Zależy od stopnia jego zaawansowania i przyczyny. Małe, które nie dają objawów i wynikają ze znanych przyczyn (np. niewydolność nerek) nie wymagają specjalnego leczenia.

W przypadku wysięków osierdziowych spowodowanych stanem zapalnym worka, leczenie stanu zapalnego pozwala również na wyleczenie wysięku.

W takim przypadku można podać:

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak Aleve, Indocin i Motrin

• Kortykosteroidy, takie jak prednizon i Solu-Medrol

• Kolchicyna (Colcrys)

W przypadku wystąpienia ciężkiego zakażenia lub upośledzenia pracy serca (tamponada serca) należy natychmiast zdrenować dodatkowy płyn. Drenaż wykonuje się na dwa sposoby:

Perikardiocenteza: Lekarz wprowadza igłę przez klatkę piersiową do wysięku osierdziowego. Do płynu wprowadza się cewnik i odsysa go.

Perikardiektomia lub okno osierdziowe: Chirurg wykonuje nacięcie w klatce piersiowej, sięga do środka i odcina część osierdzia. W ten sposób drenuje się wysięk osierdziowy i zazwyczaj zapobiega jego ponownemu pojawieniu się. Zabieg wymaga znieczulenia ogólnego i jest bardziej ryzykowny niż perikardiocenteza.

Wysięki w osierdziu, które mają 3 miesiące lub więcej, nazywane są przewlekłymi. Często nie jest znana ich przyczyna. Są one monitorowane bez leczenia. Jeśli występują objawy lub serce jest uszkodzone, zwykle wykonuje się drenaż.