Ciągły stres związany z pandemią, Ukrainą, inflacją i innymi czynnikami niepewności sprawił, że niektórzy ludzie wyłączyli swoje emocje. Ale czy zawsze jest to coś złego?
Nieprzyjemnie odrętwiały: COVID i Ukraina – zmęczenie kryzysem daje o sobie znać
Kathleen Doheny
15 marca 2022 r. – W codziennej rozmowie można usłyszeć: „Właśnie skończyłem z COVID-em”.
Problem w tym, że ten wirus jeszcze z nami nie skończył. Podobnie jak wojna na Ukrainie, inflacja, ceny gazu i inne problemy.
Statystyki po dwóch latach od wybuchu pandemii są, a przynajmniej powinny być, otrzeźwiające. Liczba zgonów z powodu COVID-19 w Stanach Zjednoczonych zbliża się do 1 miliona. Na całym świecie zmarło na nią ponad 6 milionów osób. W 2020 roku wirus COVID-19 będzie trzecią co do częstości przyczyną zgonów w USA, ustępując jedynie chorobom serca i nowotworom.
Mimo to w wielu obszarach panuje zapał, aby zostawić to wszystko za sobą i wrócić do normalności, zrzucając po drodze mandaty na maski i wymogi weryfikacji szczepionek.
Terapeuci twierdzą, że niektórzy mają już tak „dość” pandemii, że są na nią „emocjonalnie znieczuleni”, nie chcą już o niej rozmawiać ani myśleć. Nie poruszają ich już miliony zabitych przez wirusa.
Jednak osoby bezpośrednio dotknięte wirusem COVID-19 – w tym także ci, którzy domagają się większej pomocy dla osób długo chorujących na COVID – podkreślają, że ignorowanie choroby jest przywilejem, którego im odmówiono.
Czy znieczulenie emocjonalne może Cię ochronić?
„Kiedy mamy do czynienia z dużą ilością stresu, staramy się nie reagować emocjonalnie na wszystko” – mówi dr Lynn Bufka, psycholog i rzecznik Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychologicznego.
Jednak, jak twierdzi, jest to trudne do wykonania. A ostatnio, w obliczu ciągłego stresu pochodzącego z wielu źródeł, wszyscy jesteśmy zmęczeni kryzysem.
W sondażu przeprowadzonym przez Harrisa na zlecenie Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychologicznego głównymi czynnikami stresogennymi, obok COVID-19, były: wzrost cen, problemy z łańcuchem dostaw, inwazja Rosji na Ukrainę oraz potencjalne zagrożenie nuklearne.
W tym badaniu, przeprowadzonym na początku lutego, ponad połowa z 3 012 ankietowanych dorosłych stwierdziła, że od czasu wybuchu pandemii przydałoby im się więcej wsparcia emocjonalnego.
„Trudno jest nie odczuwać stresu związanego z wojną na Ukrainie” – mówi Bufka. „Trudno jest patrzeć na kobiety z małymi dziećmi, które uciekają bez niczego”.
Podobnie trudne jest to dla wielu osób, zwłaszcza pracowników służby zdrowia, którzy spędzili ostatnie 2 lata, patrząc, jak umierają pacjenci z COVID-19, często samotnie.
„Istnieje obrona własna, polegająca na próbie emocjonalnego zdystansowania się od tego, co się dzieje. Dlatego uważam, że ważne jest, aby ludzie zrozumieli, dlaczego tak postępujemy, ale problematyczne staje się, gdy staje się to powszechne” – mówi Bufka.
Kiedy ludzie stają się tak odrętwiali emocjonalnie, że przestają angażować się w życie i kontakty z bliskimi, jest to szkodliwe – mówi.
Odrętwienie emocjonalne to jednak inna reakcja niż uczucie „przygnębienia” czy przygnębienia – mówi Bufka. „Odrętwienie polega raczej na braku uczuć” i braku zwykłych reakcji na doświadczenia, które zazwyczaj są przyjemne, takie jak spotkanie z bliską osobą czy wykonywanie jakiejś czynności, którą lubimy.
Psychic Numbing
Dr Robert Jay Lifton, emerytowany profesor psychiatrii i psychologii na City University of New York, preferuje określenie „psychiczne odrętwienie”. Przypisuje mu się stworzenie tego terminu wiele lat temu, podczas przeprowadzania wywiadów z osobami, które przeżyły wybuch bomby atomowej w Hiroszimie, i napisanie książki Death in Life: Survivors of Hiroshima”, jedną ze swoich licznych książek.
W ciągu kilku minut od wybuchu bomby ocaleni powiedzieli mu: „Moje emocje wygasły”. Niektórzy mieli do czynienia z martwymi ciałami i powiedzieli mu, że nic nie czuli.
Doświadczenie takich katastrof, w tym COVID-19, sprawia, że wszyscy jesteśmy podatni na lęk przed śmiercią, a odrętwienie jest sposobem na jego stłumienie. W pewnym sensie odrętwienie psychiczne pokrywa się z innymi mechanizmami obronnymi, takimi jak zaprzeczanie.
Odrętwienie wpływa na ludzi w różny sposób.
Ty i ja możemy być w znacznym stopniu odrętwiali z powodu czegoś, co nam zagraża, ale mimo to kontynuujemy nasze codzienne życie”. Inni odrzucają pełny wpływ pandemii, a nawet czasami odrzucają jej istnienie, a ich odrętwienie jest bardziej wymagające i bardziej ekstremalne” – mówi Lifton.
Twierdzi, że stopień odrętwienia wyjaśnia, „dlaczego dla niektórych sama obecność maski lub praktyka dystansowania się może być rodzajem wielkiego wzburzenia, ponieważ te środki ostrożności są sugestią [lub przypomnieniem] o lęku przed śmiercią związanym z pandemią”.
Kamień milowy do uzdrowienia
„Emocjonalne odrętwienie ma negatywne konotacje, tak jakbyśmy zawiedli” – mówi dr Emma Kavanagh, psycholog i autorka z Walii. Ona sama jest innego zdania. „Myślę, że mózg się dostosowuje. Myślę, że powinniśmy skupić się na tym, że może się on leczyć”.
„Pozwala nam to zadbać o mechanizmy przetrwania”.
We wczesnych fazach pandemii nic w naszym otoczeniu nie miało sensu i nie istniał żaden mentalny model tego, jak reagować – mówi. Strach wziął górę, a adrenalina została napompowana.
Zmniejszyło się krążenie w korze przedczołowej [mózgu], więc miało to wpływ na podejmowanie decyzji; ludzie nie byli tak dobrzy w podejmowaniu decyzji” – mówi.
W początkowym stadium choroby ludzie radzili sobie dzięki odrętwieniu emocjonalnemu.
Teraz, po dwóch latach, niektórzy weszli w fazę, w której mówią: „Zamierzam udawać, że to się nie dzieje”. Myślę, że w tym momencie wiele osób przetworzyło już wiele stresu, stresu na poziomie przetrwania. Nie jesteśmy do tego stworzeni przez dłuższy czas – mówi Kavanagh.
Często nazywa się to wypaleniem zawodowym, ale Kavanagh twierdzi, że bardziej trafne jest stwierdzenie, że jest to po prostu sposób mózgu na wyciszenie świata zewnętrznego.
Okres wewnętrznego skupienia lub wycofania może dać czas na wyleczenie” – mówi.
Choć wiele osób koncentruje się na zespole stresu pourazowego jako efekcie radzenia sobie z nieustanną traumą, jej zdaniem ludzie częściej doświadczają rozwoju pourazowego – pomyślnego przejścia do kolejnego etapu życia – niż stresu pourazowego.
W swojej książce How to Be Broken: The Advantages of Falling Apart, Kavanagh wyjaśnia, że odrętwienie lub wypalenie może być tymczasowym narzędziem psychologicznym, które pomaga ludziom stać się w końcu silniejszą wersją samych siebie.
Badania sugerują, że w pewnym momencie niepokój związany z pandemią i jej licznymi ofiarami musi się zmniejszyć. Naukowcy nazywają niezdolność niektórych ludzi do reagowania na ciągłą i przytłaczającą liczbę osób dotkniętych poważną sytuacją kryzysową, taką jak COVID-19, „zanikaniem współczucia”, przy czym niektóre badania wskazują, że jedna osoba w niebezpieczeństwie może wywołać niepokój, ale dwie w niebezpieczeństwie niekoniecznie podwoją ten niepokój.
Rozpoznawanie znieczulicy emocjonalnej
Jak mówi Bufka, często osoby z otoczenia osób, które popadły w emocjonalne odrętwienie, same to rozpoznają.
„Kiedy już rozpoznasz, że tak się dzieje, zamiast wskakiwać z powrotem”, zaleca skupienie się na relacjach, którymi chcesz się zająć w pierwszej kolejności.
Daj sobie pozwolenie, by nie zajmować się tematami, które najbardziej cię stresują.
„Nie musimy się tym zajmować przez cały dzień” – mówi.
Zwolnij, aby cieszyć się drobnymi doświadczeniami.
„Psy cię denerwują, bo chcą pograć w piłkę. Idź pograć w piłkę. Skup się na tym, że pies jest bardzo podekscytowany grą w piłkę” – mówi Bufka.
I zawsze patrz na swój system wsparcia.
„Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, jak cenne są systemy wsparcia” – mówi Bufka.
Zadbaj też o dobry wypoczynek, regularną aktywność fizyczną i czas na świeżym powietrzu, aby się „zresetować”. „Aktywnie szukaj tego, co sprawia ci przyjemność” – radzi.
Dla niektórych odrętwienie to przywilej, którego się odmawia
Kristin Urquiza jest jednak jedną z wielu osób, które nie miały szansy się zresetować. Po tym, jak jej ojciec Mark, lat 65, zmarł na COVID, została współzałożycielką Marked By COVID, krajowej grupy non-profit, która opowiada się za corocznym organizowaniem krajowego dnia pamięci o COVID-19.
„Emocjonalne znieczulenie na pandemię jest przywilejem i kolejnym przejawem dwóch skrajnie różnych Ameryk, w których żyjemy” – mówi.
Jak dotąd Urquiza nazywa reakcję na prośbę o ustanowienie narodowego Dnia Pamięci o COVID-19 „słabą”, choć postrzega ją jako „darmowy, prosty, niewiążący się z żadnymi zobowiązaniami sposób uznania bólu i cierpienia milionów ludzi”.
Według danych grupy około 152 burmistrzów podjęło działania zmierzające do ogłoszenia pierwszego poniedziałku marca Dniem Pamięci o COVID. Reprezentant Stanów Zjednoczonych Greg Stanton, D-AZ, wprowadził w 2021 r. rezolucję w Izbie Reprezentantów, w której wyraził poparcie dla corocznego Dnia Pamięci.
Marked By COVID opowiada się również za skoordynowanym, krajowym, opartym na danych planem reagowania na COVID-19 oraz za uznaniem faktu, że wiele osób nadal zmaga się z COVID-19 i jego skutkami.
Podobnie jak Urquiza, wiele osób podejmuje się czegoś, co Lifton nazywa „misją ocalałego”, w ramach której budują świadomość społeczną, zbierają fundusze lub przyczyniają się do rozwoju badań.
„Osoby, które przeżyły, są o wiele ważniejsze dla społeczeństwa, niż do tej pory uważaliśmy” – mówi.
